મહાભારત · અધ્યાય 3.44

કદાચિત્સ હિ દેવેન્દ્રશ્ચિત્રસેનં રહોઽબ્રવીત્ ।
પાર્થસ્ય ચક્ષુરુર્વશ્યાં સક્તં વિજ્ઞાય વાસવઃ ॥

ગન્ધર્વરાજ ગચ્છાદ્ય પ્રહિતોઽપ્સરસાંવરામ્ ।
ઉર્વશીં પુરુષવ્યાઘ્રં સોપાતિષ્ઠતુ ફલ્ગુનમ્ ॥

યથા ન તામભિસૃતાં વિદ્યાદસ્મન્નિયોગતઃ ।
તથા ત્વયા વિધાતવ્યં સ્ત્રીસંસર્ગવિશારદ ॥

એવમુક્તસ્તથેત્યુક્ત્વા સોઽનુજ્ઞાં પ્રાપ્ય વાસવાત્ ।
ગન્ધર્વરાજોઽપ્સરસમભ્યગાદુર્વશીં વરામ્ ॥

તાં દૃષ્ટ્વા વિદિતો હૃષ્ટઃ સ્વાગતેનાર્ચિતસ્તયા ।
સુખાસીનઃ સુખાસીનાં સ્મિતપૂર્વં વચોઽબ્રવીત્ ॥

વિદિતં તેઽસ્તુ સુશ્રોણિ પ્રેષિતોઽહમિહાગતઃ ।
ત્રિદિવસ્યૈકરાજેન ત્વત્પ્રસાદાભિનન્દિના ॥

યઃ સ દેવમનુષ્યેષુ પ્રખ્યાતઃ સહજૈર્ગુણૈઃ । શ્રિયા શીલેન રૂપેણ શ્રુતેન ચ બલેન ચ ।
પ્રખ્યાતઃ શૌર્યવીર્યાભ્યાં પ્રપન્નઃ પ્રતિભાનવાન્ ॥

તેજસ્વી સૌમ્યીલશ્ચ ક્ષમાવાઞ્જિતમત્સરઃ ।
સાઙ્ગોપનિષદાન્વેદાંશ્ચતુરાખ્યાનપઞ્ચમાન્ ॥

યોઽધીતે ગુરુશુશ્રૂષાં મેધાં ચાષ્ટગુણાશ્રયામ્ ।
બ્રહ્મચર્યેણ દાક્ષ્યેણ પ્રસવૈર્વયસાઽપિ ચ ॥

એકો વૈ રક્ષિતા ચૈવ ત્રિદિવં મઘવાનિવ ।
અકત્થનો માનયિતા સ્થૂલલક્ષ્યઃ પ્રિયંવદઃ ॥

સુહૃદશ્ચાન્નપાનેન વિવિધેનાભિવર્ષતિ ।
સત્યવાગૂર્જિતો વક્તા રૂપવાનનહન્કૃતઃ ॥

ભક્તાનુકમ્પી કાન્તશ્ચ પ્રિયશ્ચ સ્થિરસન્ગરઃ ।
પ્રાર્થનીયૈર્ગુણગણૈર્મહેન્દ્રવરુણોપમઃ ॥

વિદિતસ્તેઽર્જુનો વીરઃ સ સ્વર્ગફલમાપ્તવાન્ । તવ શક્રાભ્યનુજ્ઞાતઃ પાદાવદ્યપ્રપદ્યતામ્ ।

એવમુક્તા સ્મિતં કૃત્વા સ્વાત્માનં બહુમાન્ય ચ ।
પ્રત્યુવાચોર્વશી પ્રીતા ચિત્રસેનમનિન્દિતા ॥

યત્ત્વસ્ય કથિતઃ સત્યો ગુણોદ્દેશસ્ત્વયાઽનઘ ।
તં શ્રુત્વાઽન્યં પ્રિયં નારી વૃણુયાત્કિમતોઽર્જુનં ॥

તસ્ય ચાહં ગુણૌઘેન ફલ્ગુને જાતમન્મથા ।
ગચ્છત્વં હિ યાથાકામમાગમિષ્યામ્યહં સુખમ્ ॥
વૈશમ્પાયન ઉવાચ ।

તતો વિસૃજ્યગન્ધર્વં કૃતકૃત્યા શુચિસ્મિતા ।
ઉર્વશી ચાકરોત્સ્નાનં પાર્થપ્રાર્થનલાલસા ॥

સ્નાનાલઙ્કારનેપથ્યૈર્ગન્ધમાલ્યૈશ્ચ શૌભનૈઃ ।
ધનઞ્જયસ્ય રૂપેણ શરૈર્મન્મથચોદિતૈઃ ॥

અતિવિદ્ધેન મનસા મન્મથેન પ્રદીપિતા ।
દિવ્યાસ્તરણસંસ્તીર્ણે વિસ્તીર્ણે શયનોત્તમે ॥

ચિત્તસન્કલ્પભાવેન સુચિત્તાઽનન્યમાનસા ।
મનોરથેન સમ્પ્રાપ્તં રમયન્તીવ ફલ્ગુનમ્ ॥

નિશામ્ય ચન્દ્રોદયનં વિગાઢે રજનીમુખે ।
પ્રસ્થિતા સા પૃથુશ્રોણી પાર્થસ્ય ભવનં મહત્ ॥

મૃદુકુઞ્ચિતદીર્ઘેણ કુસુમોત્તમધારિણા ।
કેશપાશેન લલના ગચ્છમાના વ્યરાજત ॥

ભ્રૂક્ષેપાલાપમાધુર્યૈઃ કાન્ત્યા સૌમ્યતયાઽપિ ચ ।
શશિનં વક્રચન્દ્રેણ સાઽહ્વયન્તીવ ગચ્છતી ॥

દિવ્યાઙ્ગરાગૌ સુમુખૌ દિવ્યચન્દનરૂષિતૌ ।
ગચ્છન્ત્યા હારરુચિરૌ સ્તનૌ તસ્યા વવલ્ગતુઃ ॥

સ્તનોદ્વહનસન્ક્ષોભાત્તામ્યમાના પદેપદે ।
ત્રિવલીદામચિત્રેણ મધ્યેનાતીવ શેભિના ॥

રથકૂબરવિસ્તીર્ણં નિતમ્બોન્નતપીવરમ્ ।
મન્મથાયતનં શુભ્રં રશનાદામભૂષિતમ્ ॥

ઋષીણામપિ દિવ્યાનાં મનોવ્યાઘાતકારણમ્ ।
સૂક્ષ્મવસ્ત્રધરં ભાતિ જઘનં નિરવદ્યવત્ ॥

ગૂડગુલ્ફધરૌ પાદૌ તામ્રાયતતલાઙ્ગુલી ।
કૂર્મપૃષ્ઠોન્તૌ ચાસ્યાઃ શોભેતે કિઙ્કિણીકિણૌ ॥

શીધુપાનેન ચાલ્પેન તુષ્ટા ચ મદનેન ચ ।
વિલાસિતૈશ્ચ વિવિધૈઃ પ્રેક્ષણીયતરાઽભવત્ ॥

સિદ્ધચારણગન્ધર્વૈઃ સાધ્યૈર્યાતિ વિલાસિની ।
બબ્વાશ્ચર્યેઽપિ વૈ સ્વર્ગે દર્શનીયતમાકૃતિઃ ॥

સુમૂક્ષ્મેણોત્તરીયેણ મેઘવર્ણેન રાજતા ।
તન્વભ્રપ્રાવૃતા વ્યોમ્નિ ચન્દ્રલેખેન ગચ્છતિ ॥

તતઃ પ્રાપ્તાતિદુષ્પ્રાપા મનસાઽપિ વિકર્મભિઃ ।
ભવનં પાણ્ડુપુત્રસ્ય ફલ્ગુનસ્ય શુચિસ્મિતા ॥

તત્ર દ્વારમનુપ્રાપ્તા દ્વારસ્થૈશ્ચ નિવેદિતા ।
અર્જુનસ્ય નરશ્રેષ્ઠ ઉર્વશી શુભલોચના ॥

ઉપાતિષ્ઠત તદ્વેશ્મ નિર્મલં સુમનોહરમ્ ।
સ શઙ્કિતમના રાજન્પ્રત્યગચ્છત તાં નિશિ ॥

દૃષ્ટ્વૈવ ચોર્વશીં પાર્થો લજ્જાસંવૃલોચનઃ ।
તદાઽભિવાદનં કૃત્વા ગુરુપૂજાં પ્રયુક્તવાન્ ॥
અર્જુન ઉવાચ ।

અભિવાદયે ત્વાં શિરસા પ્રવરાપ્સરસાંવરે । કિં ચાગમનકૃત્યં તે બ્રૂહિ સર્વં યથાતથમ્ ।
કિમાજ્ઞાપયસે દેવિ પ્રેષ્યસ્તેઽહમુપસ્થિતઃ ॥

અકામં ફલ્ગુનં જ્ઞાત્વા ઇઙ્ગિતજ્ઞા તદોર્વશી ।
ગન્ધર્વવચનં સર્વં શ્રાવયામાસ ફલ્ગુનમ્ ॥
ઉર્વશ્યુવાચ ।

યથા મે ચિત્રસેનેન કથિતં મનુજોત્તમ ।
નત્તેઽહં સમ્પ્રવક્ષ્યામિ યથા ચાહમિહાગતા ॥

ઉપસ્તાને મહેન્દ્રસ્ વર્તમાને મનોરમે ।
તવાગમનતુષ્ટ્યા ચ સ્વર્ગસ્ય પરમોત્સવે ॥

રુદ્રાણાં ચૈવ સાન્નિધ્યમાદિત્યાનાં ચ સર્વશઃ ।
સમાગમેઽશ્વિનોશ્ચૈવ વસૂનાં ચ નરોત્તમ ॥

મહર્ષીણાં ચ સઙ્ઘેષુ રાજર્ષિપ્રવરેષુ ચ ।
સિદ્ધચારણયક્ષેષુ મહોરગગણેષુ ચ ॥

ઉપવિષ્ટેષુ સર્વેષુ સ્થાનમાનપ્રભાવતઃ ।
ઋદ્ધ્યા પ્રજ્વલમાનેષુ અગ્નિસોમાર્કવર્ષ્મસુ ॥

વીણાસુ વાદ્યમાનાસુ ગન્ધર્વૈઃ શક્રનન્દન ।
દિવ્યે મનોરમે ગીતે પ્રવૃત્તે પૃથુલોચન ॥

સર્વાપ્સરઃસુ મુખ્યાસુ પ્રનૃત્તાસુ કુરૂદ્વહ ।
ત્વં કિલાનિમિષઃ પાર્થ મામેકાં તત્ર દૃષ્ટવાન્ ॥

તત્ર ચાવભૃથે તસ્મિન્નુપસ્થાને દિવૌકસામ્ ।
તવ પિત્રાઽભ્યનુજ્ઞાતા ગતાઃ સ્વનિલયાન્સુરાઃ ॥

તથૈવાપ્સરસઃ સર્વાવિશિષ્ટાઃ સ્વગૃહં ગતાઃ ।
અપિ ચાન્યાશ્ચ શત્રુઘ્ન તવ પિત્રા વિસર્જિતાઃ ॥

તતઃ શક્રેણ સન્દિષ્ટશ્ચિત્રસેનો મમાન્તિકમ્ ।
પ્રાપ્તઃ કમલપત્રાક્ષ સ ચ મામબ્રવીત્સ્વયમ્ ॥

ત્વત્કૃતેઽહં સુરેશેન પ્રેષિતો વરવર્ણિનિ ।
પ્રિયં કુરુ મહેન્દ્રસ્ય મમ ચૈવાત્મનશ્ચ હ ॥

શક્રતુલ્યં રણે શૂરં રૂપૌદાર્યગુણાન્વિતમ્ ।
પાર્થં પ્રાર્થય સુશ્રોણિ ત્વમિત્યેવં તદાઽબ્રવીત્ ॥

તતોઽહં સમનુજ્ઞાતા તેન પિત્રા ચ તેઽનઘ ।
તવાન્તિકમનુપ્રાપ્તા શુશ્રૂષિતુમરિન્દમ ॥

ન કેવલં હિ ચક્રેણ પ્રેષિતા ચાહમાગતા ।
ચિરાભિલષિતો વીર મમાપ્યેષ મનોરથઃ ॥
વૈશમ્પાયન ઉવાચ ।

તાં તથા બ્રુવતીં શ્રુત્વા ભૃશં લજ્જાન્વિતોઽર્જુનઃ ।
ઉવાચ કર્ણૌ હસ્તાભ્યાં પિધાય ત્રિદશોપમઃ ॥

દુઃશ્રુતં મેઽસ્તુ સુભગે યન્માં વદસિ ભામિનિ ।
ગુરુદારૈઃ સમાના મે નિશ્ચયેન વરાનને ॥

[યથા કુન્તીમહાભાગા યથેન્રાણી શચી મમ । તથા ત્વમપિ કલ્યાણીનાત્ર કાર્યા વિચારણા]

યચ્ચેક્ષિતાઽસિ વિસ્પષ્ટં વિશેષેણ મયા શુભે ।
તચ્ચ મે કારણં સર્વં શૃણુ સત્યેન સુસ્મિતે ॥

ઇયં પૌરવવંશસ્ જનની સુદતીતિ હ ।
ત્વામહં દૃષ્ટવાંસ્તત્ર વિસ્મયોત્ફુલ્લલોચનઃ ॥

ન મામર્હસિ કલ્યાણિ અન્યથા ધ્યાત્રમપ્સરઃ ।
ગુરોર્ગરુતરા મે ત્વં મમ ત્વં વંશવર્ધિની ॥
ઉર્વશ્યુવાચ ।

અનાવૃતાશ્ચ સર્વાઃ સ્મ દેવરાજાભિનન્દન ।
ગુરુસ્થાને ન માં વીર નિયોક્તું ત્વમિહાર્હસિ ॥

પિતરઃ સોદરાઃ પુત્રા નપ્તારો વા ત્વિહાગતાઃ ।
તપસા રમયન્ત્યસ્માન્ન ચ તેષાં વ્યતિક્રમઃ ॥

તત્પ્રસીદ ન મામાર્તાં વિસર્જયિતુમર્હસિ ।
હૃચ્છયેન ચ સન્તપ્તાં ભક્તાં ચ ભજ માનદ ॥
અર્જુન ઉવાચ ।

શૃણુ સત્યંવરારોહે યત્ત્વાં વક્ષ્યામ્યનિન્દિતે ।
શૃણ્વન્તુ મે દિશશ્ચૈવ વિદિશશ્ચ સદેવતાઃ ॥

યથા કુન્તી ચ માદ્રી ચ શચી ચૈવ સમા ઇહ ।
તથા ચ વંશજનની ત્વં હિ મેઽદ્ય ગરીયસી ॥

ગચ્છ મૂર્ધ્ના પ્રપન્નોસ્મિ પાદૌ તે વરવર્ણિનિ ।
ત્વં હિ મે માતૃવત્પૂજ્યા રક્ષ્યોઽહં પુત્રવત્ત્વયા ॥
વૈશમ્પાયન ઉવાચ ।

તતોઽવધૂતા પાર્થેન ઉર્વશી ક્રોધમૂર્ચ્છિતા ।
વેપન્તી ભ્રુકુટીકક્રા શશાપાથ ધનઞ્જયમ્ ॥
ઉર્વશ્યુવાચ ।

તવ પિત્રાઽભ્યનુજ્ઞાતાં સ્વયં ચ ગૃહમાગતામ્ ।
યસ્માન્માં નાભિનન્દેથાઃ કામબાણવશન્ગતામ્ ॥

તસ્માત્ત્વં નર્તકઃ પાર્થ સ્ત્રીમધ્યે માનવર્જિતઃ ।
અપુંસ્ત્વેન ચ વિખ્યાતઃ પણ્ઢવદ્વિચરિષ્યસિ ॥

એવં દત્ત્વાઽર્જુને શાપં સ્ફુરિતોષ્ઠી શ્વસન્ત્યથ ।
પુનઃ પ્રત્યાગતા ક્ષિપ્રમુર્વશી સ્વં નિવેશનમ્ ॥

પાર્થોપિ લબ્ધ્વા શાપં તં તાં નિશાં દુઃખિતોઽવસમ્ ।
વિવક્ષુશ્ચિત્રસેનાય પ્રાતઃ સર્વમહૃષ્ટવત્ ॥

તતઃ પ્રભાતે વિમલે ગન્ધર્વાય યથાતથમ્ ।
નિવેદયામાસ તદા ચિત્રસેનાય પાણ્ડવઃ ॥

તચ્ચ સર્વં યથાવૃત્તં શાપં ચૈવ યથાતથમ્ ।
અવેદયચ્ચ શક્રસ્ય ચિત્રસેનોઽપિ સર્વશઃ ॥

તદા ત્વાનાય્ય તનયં વિવિક્તે હરિવાહનઃ ।
સાન્ત્વયિત્વા શુભૈર્વાક્યૈઃ સ્મયમાનોઽભ્યભાષત ॥

સુપુત્રાદ્યપૃથા તાત ત્વયા પુત્રેણ સત્તમ ।
ઋષયોપિ હિ ધૈર્યેણ જિતા વૈ તે મહાભુજ ॥

યં ચ દત્તવતી શાપમુર્વશી તવ માનદ ।
સ ચાપિ તેઽર્થકૃત્તાત સાધકશ્ચ ભવિષ્યતિ ॥

અજ્ઞાતવાસો વસ્તવ્યો ભવદ્ભિર્ભૂતલેઽનઘ ।
વર્પે ત્રયોદશે વીર તત્ર ત્વં ગમયિષ્યસિ ॥

તેન નર્તકવેપેણ અપુંસ્ત્વેન તથૈવ ચ ।
વર્ષમેકં વિહૃત્યૈવ તતઃ પુંસ્ત્વમવાપ્સ્યસિ ॥

એવમુક્તસ્તુ શક્રેણ ફલ્ગુનઃ પરવીરહા ।
મુદં પરમિકાં લેભે ન ચ શાપં વ્યચિન્તયત્ ॥

ચિત્રસેનેન સહિતો ગન્ધર્વેણ યશસ્વિના ।
રેમે સ સ્વર્ગભવને પાણ્ડુપુત્રો ધનઞ્જયઃ ॥

ય ઇમાં શૃણુયાન્નિત્યં ધૃતિં પાણ્ડુસુતસ્ય વૈ ।
ન તસ્ય કામઃ કામેષુ પાપકેષુ પ્રવર્તતે ॥

ઇદમમરવરાત્મજસ્ય ઘોરં સુચિ ચરિતં વિનિશામ્ય ફલ્ગુનસ્ય ।
વ્યપગતમદદમ્ભરાગદોષા- સ્ત્રિદિવગતાઽભિરમન્તિ માનવેન્દ્રાઃ ॥