મહાભારત · અધ્યાય 3.4

વનં પ્રવિષ્ટેષ્વથ પાણ્ડવેષુ પ્રજ્ઞાચક્ષુસ્તપ્યમાનોઽમ્બિકેયઃ ।
ધર્માત્માનં વિદુરમગાધબુદ્ધિં 3-4-1દ સુખાસીનો વાક્યમુવાચ રાજા ॥
ધૃતરાષ્ટ્ર ઉવાચ ।

પ્રજ્ઞા ચ તે ભાર્ગવસ્યેવ શુદ્ધા ધર્મં ચ ત્વં પરમં વેત્થ સૂક્ષ્મમ્ ।
સમશ્ચ ત્વં સમ્મતઃ કૌરવાણાં પથ્યં ચૈષાં મમ ચૈવ બ્રવીહિ ॥

એવં ગતે વિદુરયદદ્ય કાર્યં પૌરાશ્ચેમે કથમસ્માન્ભજેરન્ ।
તે ચાપ્યસ્માન્નોદ્ધરેયુઃ સમૂલા- ન્ન કામયે તાંશ્ચ વિનશ્યમાનાન્ ॥

સૌબલેનૈવ પાપેન દુર્યોધનહિતૈષિણા ।
ક્રૂરમાચરિતં ક્ષત્તર્ન મે પ્રિયમનુષ્ઠિતમ્ ॥

તથૈવાઙ્ગીકૃતે તત્ર તદ્ભવાન્વક્તુમર્હતિ ।
ઉત્તરં પ્રાપ્તકાલં ચ કિમન્યન્મન્યતે ક્ષમમ્ ॥

નાસ્તિ ધર્મે સહાયત્વમિતિ મે દીર્યતે મનઃ ।
યત્ર પાણ્ડુસુતાઃ સર્વે ક્લિશ્યન્તિ વાનમાગતાઃ ॥
વિદુર ઉવાચ ।

ત્રિવર્ગોઽયં ધર્મમૂલો નરેન્દ્ર રાજ્યં ચેદં ધર્મમૂલં વદન્તિ ।
ધર્મે રાજન્વર્તમાનઃ સ્વશક્ત્યા પુત્રાન્સર્વાન્પાહિ કુન્તીસુતાંશ્ચ ॥

સ વૈ ધ્રમો વિપ્રલબ્ધઃ સભાયાં પાપાત્મભિઃ સૌબલેયપ્રધાનૈઃ ।
આહૂય કુન્તીસુતમક્ષવત્યાં પરાજૈષીત્સત્યસન્ધં સુતસ્તે ॥

એતસ્ય તે દુષ્પ્રણીતસ્ય રાજ- ન્દ્વેષસ્યાહં પરિપશ્યામ્યુપાયમ્ ।
યથા પુત્રસ્તવ કૌરવ્ય પાપા- ન્મુક્તો લોકે પ્રતિતિષ્ઠેત સાધુ ॥

તદ્વૈ સર્વં પાણ્ડુપુત્રા લભન્તાં યત્તદ્રાજન્નતિસૃષ્ટં ત્વયાઽસીત્ ।
એષ ધર્મઃ પરમો યત્સ્વકેન રાજા તુષ્યેન્ન પરસ્વેષુ ગૃદ્ધ્યેત્ ॥

[યશો ને નશ્યેજ્જ્ઞાતિભેદશ્ચ ન સ્યા- દ્ધર્મો ન સ્યાન્નૈવ ચૈવં કૃતે ત્વામ્.]
એતત્કાર્યે તવ સર્વપ્રધાનં તેષાં તુષ્ટિઃ શકુનેશ્ચાવમાનઃ ॥

એવં શેષં યદિ પુત્રેષુ તે સ્યા- દેતદ્રાજંસ્ત્વરમાણઃ કુરુષ્વ ।
અથૈતદેવં ન કરોષિ રાજન્ ધ્રુવં કુરૂણાં ભવિતા વિનાશઃ ॥

નહિ ક્રુદ્ધો ભીમસેનોઽર્જુનો વા શેષં કુર્યાચ્છાત્રવાણામનીકે ।
યેષાં યોદ્ધા સવ્યસાચી કૃતાસ્ત્રો ધનુર્યેષાં ગાણ્ડિવં લોકસારમ્ ॥

યેષાં ભીમો બાહુશાલી ચ યોદ્ધા તેષાં લોકે કિન્નુ ન પ્રાપ્યમસ્તિ ।
ઉક્તં પૂર્વં જાતમાત્રે સુતે તે મયા યત્તે હિતમાસીત્તદાનીમ્ ॥

પુત્રં ત્યજેમમહિતં કુલસ્ય હિતં પરં ન ચ તત્ત્વં ચકર્થ ।
ઇદાનીં તે હિતમુક્તં ન ચેત્ત્વ- મેવં કર્તા પરિતપ્તાઽસિ પશ્ચાત્ ॥

યદ્યેતદેવમનુમન્તા સુતસ્તે સમ્પ્રીયમાણઃ પાણ્ડવૈરેકરાજ્યમ્ ।
તાપો ન તે ભવિતા પ્રીતિયોગા- ત્ત્વં ચેન્ન ગૃહ્ણાસિ સુતં સહાયૈઃ ॥

દુર્યોધનં ત્વહિતં વૈ નિગૃહ્ય પાણ્ડોઃ પુત્રં પ્રકુરુષ્વાધિપત્યે ।
ધ્રુવં વિનાશસ્તવ પુત્રેણ ધીમન્ સબન્ધુવર્ગેણ સહૈવ રાજભિઃ ॥

ચતુર્દશે ચૈવ વર્ષે નરેન્દ્ર કુલક્ષયં પ્રાપ્સ્યસિ રાજસિંહ ।
તસ્માત્કુરુષ્વાધિપત્યે નરેન્દ્ર યુધિષ્ઠિરં ધર્મભૃતાં વરિષ્ઠમ્ ॥

અજાતશત્રુર્હિ વિમુક્તરાગો ધર્મોણેમાં પૃથિવીં શાસ્તુ રાજન્ ।
તતો રાજન્પાર્થિવાઃ સર્વ એવ વૈશ્યા ઇવાસ્માનુપતિષ્ઠન્તુ સદ્યઃ ॥

દુર્યોધનઃ શકુનિઃ સૂતપુત્રઃ પ્રીત્યા રાજન્પાણ્ડુપુત્રાન્ભજન્તુ ।
દુઃશાસનો યાચતુ ભીમસેનં સભામધ્યે દ્રુપદસ્યાત્મજાં ચ ॥

યુધિષ્ઠિરં ત્વં પરિસાન્ત્વયસ્વ રાજ્યે ચૈનં સ્થાપયસ્વાભિપૂજ્ય ।
ત્વયા પૃષ્ટઃ કિમહમન્યદ્વદેય- મેતત્કૃત્વા કૃતકૃત્યોસિ રાજન્ ॥
ધૃતરાષ્ટ્ર ઉવાચ ।

એતદ્વાક્યં વિદુર યત્તે સભાયા- મિહ પ્રોક્તં પાણ્ડવાન્પ્રાપ્ય માં ચ ।
હિતં તેષામહિતં મામકાના- મેતત્સર્વં મમ નાવૈદિ ચેતઃ ॥

ઇદં ત્વિદાનીં ગત એવ નિશ્ચિતં તેષામર્થે પાણ્ડવાનાં યદાત્થ ।
તેનાદ્ય મન્યે નાસિ હિતો મમેતિ કથં હિ પુત્રં પાણ્ડવાર્થે ત્યજેયમ્ ॥

અસંશયં તેઽપિ મમૈવ પુત્રા દુર્યોધનસ્તુ મમ દેહાત્પ્રમૂતઃ ।
સ્વં વૈ દેહં પરહેતોસ્ત્યજેતિ કોનુ બ્રૂયાત્સમતામન્વવેક્ષન્ ॥

સ માં જિહ્મં વિદુર સર્વં બ્રવીપિ મન્યું તેઽહમધિકં ધારયામિ ।
યથેચ્છકં ગચ્છ વા તિષ્ઠ વા ત્વં સુસાન્ત્વ્યમાનાઽપ્યસતી સ્ત્રી જહાતિ ॥
વૈશેપાયન ઉવાચ ।

એતાવદુક્ત્વા ધૃતરાષ્ટ્રોઽન્વપદ્ય- દન્તર્વેશ્મ સહસોત્થાય રાજન્ ।
નેદમસ્તીત્યથ વિદુરો ભાપમાપ્પઃ સમ્પ્રાદ્રવદ્યત્ર પાર્થા બભૂવુઃ ॥