મહાભારત · અધ્યાય 3.30

નમો ધાત્રે વિધાત્રે ચ યૌ મોહં ચક્રતુસ્તવ ।
પિતૃપૈતામહે રાજ્યે વોઢવ્યે તેઽન્યથા મતિઃ ॥

[કર્મભિશ્ચિન્તિતો લોકો ગત્યાન્ગત્યાં પૃથગ્વિધઃ । તસ્માત્કર્માણિ નિત્યાનિ લોભાન્મોક્ષં યિયાસતિ .]

નેહ ધર્માનૃશંસ્યાભ્યાં ન ક્ષાન્ત્યા નાર્જવેન ચ ।
પુરુષઃ શ્રિયમાપ્નોતિ ન ઘૃણિત્વેન કર્હિચિત્ ॥

ત્વાં ચેદ્વ્યસનમભ્યાગાદિદં ભારત દુઃસહમ્ ।
સ ત્વં નાર્હસિ નાપીમે ભ્રાતરસ્તે મહૌજસઃ ॥

ન હિ તેઽધ્યગમઞ્જાતુ તદાનીં નાદ્ય ભારત ।
ધર્માત્પ્રિયતરં કિઞ્ચિદપિ ચેજ્જીવિતાદપિ ॥

ધર્માર્થમેવ તે રાજ્યં ધર્માર્થં જીવિતં ચ તે ।
બ્રાહ્મણા ગુરવશ્ચૈવ જાનન્ત્યપિ ચ દેવતાઃ ॥

ભીમસેનાર્જુનૌ ચોભૌ માદ્રેયૌ ચ મયા સહ ।
ત્યજેસ્ત્વમિતિ મે બુદ્ધિર્ન તુ ધર્મં પરિત્યજેઃ ॥

રાજાનં ધર્મગોપ્તારં ધર્મો રક્ષતિ રક્ષિતઃ ।
ઇતિ મે શ્રુતમાર્યાણાં ત્વાં તુ મન્યે ન રક્ષતિ ॥

ત્યક્ત્વાઽન્યાન્હિ નરવ્યાઘ્ર નિત્યદા ધર્મ એવ તે ।
બુદ્ધિઃ સતતમન્વેતિ છાયેવં પુરુષં નિજા ॥

નાવમંસ્થા હિ સદૃશાન્નાવરાઞ્શ્રેયસઃ કુતઃ ।
અવાપ્ય પૃથિવીં કૃત્સ્નાં ન તે શૃઙ્ગમવર્ધત ॥

સ્વાહાકારૈઃ સ્વધાભિશ્ચ પૂજાભિરપિ ચ દ્વિજાન્ ।
દેવતાશ્ચ પિતૄંશ્ચૈવ સતતં પાર્થ સેવસે ॥

બ્રાહ્મણાઃ સર્વકામૈસ્તે સતતં પાર્થ તર્પિતાઃ ।
યતયો મોક્ષિણશ્ચૈવ ગૃહસ્તાશ્ચૈવ ભારત ॥

ભુઞ્જતે રુક્મપાત્રીભિર્યત્રાહં પરિચારિકા । આરણ્યકેભ્યો વન્યાનિ ભોજનાનિ પ્રયચ્છસિ ।
નાદેયં બ્રાહ્મણેભ્યસ્તે ગૃહે કિઞ્ચન વિદ્યતે ॥

યદિદં વૈશ્વદેવાન્તે સાયં પ્રાતઃ પ્રદીયતે ।
તદ્દત્ત્વાઽતિથિભૃત્યેભ્યોરાજઞ્શિષ્ટેનજીવસિ ॥

ઇષ્ટયઃ પશુબન્ધાશ્ચ કામ્યનૈમિત્તિકાશ્ચ યે ।
વર્તન્તે પાકયજ્ઞાશ્ચ સદા યજ્ઞાશ્ચ તેઽનઘ ॥

અસ્મિન્નપિ મહારણ્યે વિજને દસ્યુસેવિતે ।
રાષ્ટ્રાદપેત્ય વસતો ધર્મસ્તે નાવસીદતિ ॥

અશ્વમેધો રાજસૂયઃ પૌણ્ડરીકોઽથ ગોસવઃ ।
ઇષ્ટાસ્ત્વયા મહાયજ્ઞાબહવોઽન્યે સદક્ષિણાઃ ॥

રાજન્પરીતયા બુદ્ધ્યા વિષમેઽક્ષપરાજયે ।
પાર્થ મિત્રાણિ ચાસ્માંશ્ચ વસૂનિ ચ પરાજિતઃ ॥

ઋજોર્મૃદોર્બદાન્યસ્ય ધીમતઃ સત્યવાદિનઃ ।
કથમક્ષવ્યસનજા બુદ્ધિરાપતિતા તવ ॥

અતીવ મોહ આયાતિ મનશ્ પરિદૂયતે ।
નિશામ્ય વ્યસનં પાર્થ તવેદમતિદુઃસહમ્ ॥

અત્રાપ્યુદાહરન્તીમમિતિહાસં પુરાતનમ્ ।
ઈશ્વરસ્ય વશે લોકસ્તિષ્ઠતે નાત્મનો યથા ॥

ધાતૈવ ખલુ ભૂતાનાં સુખદુઃખે પ્રિયાપ્રિયે ।
દદાતિ સર્વમીશાનઃ પુરસ્તાચ્છુક્રમુચ્ચરન્ ॥

યથા દારુમયીં યોષાં નરો ધીરઃ સમાહિતઃ ।
ઇઙ્ગ્યત્યઙ્ગમઙ્ગાનિ તથા રાજન્નિમાઃ પ્રજાઃ ॥

આકાશ ઇવ ભૂતાનિ વ્યાપ્ય સર્વાણિ ભારત ।
ઈશ્વરો વિદધાતીહ કલ્યાણં યચ્ચ પાપકમ્ ॥

શકુનિસ્તન્તુબદ્ધો વા નીયતેઽયમનીશ્વરઃ ।
ઈશ્વરસ્ય વશે તિષ્ઠન્નાન્યેષામાત્મનઃ પ્રભુઃ ॥

મણિઃ સૂત્ર ઇવ પ્રોતો નસ્યોત ઇવ ગોવૃષઃ ।
ધાતુરાદેશમન્વેતિ તન્મયો હિ તદર્પણઃ ॥

નાત્માથીનો મનુષ્યોઽયં કાલં ભજતિં કઞ્ચન ।
સ્રોતસો મધ્યમાપન્નઃ કૂલવૃક્ષ ઇવ ચ્યુતઃ ॥

અજ્ઞો જન્તુરનીશોઽયમાત્મનઃ સુખદુઃખયોઃ ।
ઈશ્વરપ્રેરિતો ગચ્છેત્સ્વર્ગં નરકમેવ ચ ॥

યથા વાયોસ્તૃણાગ્રાણિ વશં યાન્તિ બલીયસઃ ।
ધાતુરેવં વશં યાન્તિ સર્વભૂતાનિ ભારત ॥

આર્યે કર્મણિ યુઞ્જાનઃ પાપે વા પુનરીશ્વઃ ।
વ્યાપ્ય ભૂતાનિ ચરતે ન ચાયમિતિ લક્ષ્યતે ॥

હેતુમાત્રમિદં ધાતુઃ શરીરં ક્ષેત્રસઞ્જ્ઞિતમ્ ।
યેન કારયતે કર્મ શુભાશુભફલં વિભુઃ ॥

પશ્ય માયાપ્રભાવોઽયમીશ્વરેણ યથા કૃતઃ ।
યો હન્તિ ભૂતૈર્ભૂતાનિ મોહયિત્વાઽત્મમાયયા ॥

અન્યથા પરિદૃષ્ટાનિ મુનિભિસ્તત્ત્વદર્શિભિઃ ।
અન્યથા પરિવર્તન્તે વેગા ઇવ નભસ્વતઃ ॥

અન્યથૈવ હિ વર્તન્તે પુરુષાસ્તાનિ તાનિ ચ ।
અન્યથૈવ પ્રભુસ્તાનિ કરોતિ વિકરોતિ ચ ॥

યથા કાષ્ઠેન વા કાષ્ઠમશ્માનં ચાશ્મના પુનઃ ।
અયસા ચાપ્યયશ્છિન્દ્યાન્નિર્વિચેષ્ટમચેતનમ્ ॥

એવં સ ભગવાન્દેવઃ સ્વયમ્ભૂઃ પ્રપિતામહઃ ।
નિહન્તિ ભૂતૈર્ભૂતાનિ છદ્મ કૃત્વા યુધિષ્ઠિર ॥

સમ્પ્રયોજ્ય વિયોજ્યાયં કામકારકરઃ પ્રભુઃ ।
ક્રીડતે ભગવાન્ભૂતૈર્બાલઃ ક્રીડનકૈરિવ ॥

ન માતૃપિતૃવદ્રાજન્ધાતા ભૂતેષુ વર્તતે ।
રોષાદિવ પ્રવૃત્તોઽયં યથાઽયમિતરો જનઃ ॥

આર્યાઞ્શીલવો દૃષ્ટ્વા હીમતો વૃત્તિકર્શિતાન્ ।
અનાર્યાન્સુખિનશ્ચૈવ વિહ્વલાનિવ ચિન્તયે ॥

તવેમામાપદં દૃષ્ટ્વા સમૃદ્ધિં ચ સુયોધને ।
ધાતારં ગર્હયે પાર્થ વિષમં યોઽનુપશ્યતિ ॥

આર્યશાસ્ત્રાતિગે ક્રૂરે લુબ્ધે ધર્માપચાયિનિ ।
ધાર્તરાષ્ટ્રે શ્રિયં દત્ત્વા ધાતા કિં ફલમશ્નુતે ॥

કર્મચેત્કૃતમન્વેતિ કર્તારં નાન્યમૃચ્છતિ ।
કર્મણા તેન પાપેન લિપ્યતે નૂનમીશ્વરઃ ॥

અથ કર્મકૃતં પાપં ન ચેત્કર્તારમૃચ્છતિ । કારણં બલમેવેહ જનાઞ્શોચામિ દુર્બલાન્ ॥