મહાભારત · અધ્યાય 3.297

તતઃ કાલે બહુતિથે વ્યતિક્રાન્તે કદાચન ।
પ્રાપ્તઃ સ કાલો મર્વ્યં યત્રસત્યવતા નૃપ ॥

ગણયન્ત્યાશ્ચ સાવિત્ર્યા દિવસદિવસે ગતે ।
યદ્વાક્યં નારદેનોક્તં વર્તતે હૃદિ નિત્યશઃ ॥

ચતુર્થેઽહનિ મર્તવ્યમિતિ સઞ્ચિન્ત્ય ભામિની ।
વ્રતં ત્રિરાત્રમુદ્દિશ્ય દિવારાત્રં સ્થિતાઽભવત્ ॥

ત્રયોદશ્યાં ચોપવાસં પ્રતિપત્સુ ચ પારણમ્ ।
આયુષ્યં વર્ધતે ભર્તુર્વ્રતેનાનિ ભારત ॥

તં શ્રુત્વા રકનિયમં તસ્યા ભૃશં દુઃખાન્વિતો નૃપઃ ।
ઉત્થાય વાક્યં સાવિત્રીમબ્રવીત્પરિસાન્ત્વયન્ ॥

અતિતીવ્રોઽયમારમ્ભસ્ત્વયાઽરબ્ધો નૃપાત્મજે ।
તિસૃણાં વસતીનાં હિ સ્તાનં પરમદુશ્ચરમ્ ॥
સાવિત્ર્યુવાચ ।

ન કાર્યસ્તાત સન્તાપઃ પારયિષ્યામ્યહં વ્રતમ્ ।
વ્યસંસાયકૃતં હીદં વ્યવસાયશ્ચ કારણમ્ ॥
દ્યુમત્સેન ઉવાચ ।

વ્રતં ભિન્ધીતિ વક્તું ત્વાં નાસ્મિ શક્તઃ કથઞ્ચન ।
પારયસ્વેતિ વચનં યુક્તમસ્મદ્વિધો વદેત્ ॥
માર્કણ્ડેય ઉવાચ ।

એવમુક્ત્વા દ્યુમત્સેનો વિરરામ મહામનાઃ ।
તિષ્ઠન્તી ચૈવ સાવિત્રી કાણ્ઠભૂતેવ લક્ષ્યતે ॥

શ્વોભૂતે ભર્તૃમરણે સાવિત્ર્યા ભરતર્ષભ ।
દુઃખાન્વિતાયાસ્તિષ્ઠન્ત્યાઃ સા રાત્રિર્વ્યત્યવર્તત ॥

અદ્ય તદ્દિવસં ચેતિ હુત્વા દીપ્તં હુતાશનમ્ ।
યુગમાત્રોદિતે સૂર્યેકૃત્વા પૌર્વાઙ્ણિકીઃ ક્રિયાઃ ॥

વ્રતં સમાપ્યસાવિત્રી સ્નાત્વા શુદ્ધા યશસ્વિની । તતઃ સર્વાન્દ્વિજાન્વૃદ્ધાઞ્શ્વશ્રૂં શ્વશુરમેવ ચ ।
અભિવાદ્યાનુપૂર્વ્યેણ પ્રાઞ્જલિર્નિયતા સ્થિતા ॥

અવૈધવ્યાશિષસ્તે તુ સાવિત્ર્યર્થં હિતાઃ શુભાઃ ।
ઊચુસ્તપસ્વિનઃ સર્વે તપોવનનિવાસિનઃ ॥

એવમસ્ત્વિતિ સાવિત્રી ધ્યાનયોગપરાયણા ।
મનસા તા ગિરઃ સર્વાઃ પ્રત્યગૃહ્ણાત્તપસ્વિની ॥

તં કાલં તં મુહૂર્તં ચ પ્રતીક્ષન્તી નૃપાત્મજા ।
યથોક્તં નારદવચશ્ચિન્તયન્તી સુદુઃખિતા ॥

તતસ્તુ શ્વશ્રૂશ્વશુરાવૂચતુસ્તાં નૃપાત્મજામ્ ।
એકાન્તમાસ્થિતાં વાક્યં પ્રીત્યા ભરતસત્તમ ॥

વ્રતં યથોપદિષ્ટં તુ તથા તત્પારિતં ત્વયા ।
આહારકાલઃ સમ્પ્રાપ્તઃ ક્રિયતાં યદનન્તરમ્ ॥
સાવિત્ર્યુવાચ ।

અસ્તં ગતે મયાઽદિત્યે ભોક્તવ્યં કૃતકામયા ।
એષ મે હૃદિ સન્કલ્પઃ સમયશ્ચ કૃતો મયા ॥
માર્કણ્ડેય ઉવાચ ।

એવં સમ્ભાષમાણાયાઃ સાવિત્ર્યા ભોજનં પ્રતિ ।
સ્કન્ધે પરશુમાદાય સત્યવાન્પ્રસ્થિતો વનમ્ ॥

સાવિત્રી ત્વાહ ભર્તારં નૈકસ્ત્વં ગન્તુમર્હસિ ।
સહ ત્વયા ગમિષ્યામિ ન હિત્વાં હાતુમુત્સહે ॥
સત્યવાનુવાચ ।

વનં ન ગતપૂર્વં તે દુઃખ પન્થાશ્ચ ભામિનિ ।
વ્રતોપવાસક્ષામા ચ કથં પદ્ભ્યાં ગમિષ્યસિ ॥
સાવિત્ર્યુવાચ ।

ઉપવાસાન્ન મે ગ્લાનિર્નાસ્તિ ચાપિ પરિશ્રમઃ ।
ગમને ચ કૃતોત્સાહાં પ્રતિષેદ્ધું ન માઽર્હસિ ॥
સત્યવાનુવાચ ।

યદિ તે ગમનોત્સાહઃ કરિષ્યામિ તવ પ્રયમ્ ।
મમ ત્વામન્ત્રય ગુરૂન્ન માં દોષઃ સ્પૃશેદયમ્ ॥
માર્કણ્ડેય ઉવાચ ।

સાઽભિવાદ્યાબ્રવીચ્છ્વશ્રૂં શ્વશુરં ચ મહાવ્રતા ।
અયં ગચ્છતિ મે ભર્તા ફલાહારો મહાવનમ્ ॥

ઇચ્છેયમભ્યનુજ્ઞાતા આર્યયા શ્વશુરેણ હ ।
અનેન સહ નિર્ગન્તું ન મેઽદ્ય વિરહઃ ક્ષમઃ ॥

ગુર્વગ્નિહોત્રાર્તકૃતેપ્રસ્થિતશ્ચ સુતસ્તવ ।
ન નિવાર્યો નિવાર્યઃ સ્યાદન્યથા પ્રસ્થિતો વનમ્ ॥

સંવત્સરઃ કિઞ્ચિદૂનો ન નિષ્ક્રાન્તાઽહમાશ્રમાત્ ।
વનં કુસુમિતં દ્રષ્ટું પરં કૌતૂહલં હિ મે ॥
દ્યુમત્સેન ઉવાચ ।

યદા પ્રભૃતિ સાવિત્રી પિત્રા દત્તા સ્નાષુ મમ ।
નાનયાઽભ્યર્થનાયુક્તમુક્તપૂર્વં સ્મરામ્યહમ્ ॥

તદેષા લભતાં કામં યથાભિલષિતં વધૂઃ ।
અપ્રમાદશ્ચ કર્તવ્યઃ પુત્રિ સત્યવતઃ પથિ ॥
માર્કણ્ડેય ઉવાચ ।

ઉભાભ્યામભ્યનુજ્ઞાતા સા જગામ યશસ્વિની ।
સહભર્ત્રા હસન્તીવ હૃદયેન વિદૂયતા ॥

સા વનાનિ વિચિત્રાણિ રમણીયાનિ સર્વશઃ ।
મયૂરગણજુષ્ટાનિ દદર્શ વિપુલેક્ષણા ॥

નદીઃ પુણ્યવહાશ્ચૈવ પુષ્પિતાંશ્ચ નગોત્તમાન્ ।
સત્યવાનાહ પશ્યેતિ સાવિત્રીં મધૂરં વચઃ ॥

નીરીક્ષમાણા ભર્તારં સર્વાવસ્થમનિન્દિતા ।
મૃતમેવ હિં મેને કાલે મુનિવચઃ સ્મરન્ ॥

અનુવ્રજન્તી ભર્તારં જગામ મૃદુગામિની । દ્વિધેવ હૃદયં કૃત્વા તં ચ કાલમવેક્ષતી ॥