મહાભારત · અધ્યાય 3.294

નાત્માનમનુશોચામિ નેમાન્ભ્રાતૄન્મહામુને ।
હરણં ચાપિ રાજ્યસ્ યથેમાં દ્રુપદાત્મજામ્ ॥

દ્યૂતે દુરાત્મભિઃ ક્લિષ્ટાઃ કૃષ્ણયા તારિતા વયમ્ ।
જયદ્રથેન ચપુનર્વનાચ્ચાપિ હૃતા બલાત્ ॥

અસ્તિ સીમન્તિની કાચિદ્દૃષ્ટપૂર્વાઽપિવા શ્રુતા ।
પતિવ્રતા મહાભાગા યથેયં દ્રુપદાત્મજા ॥
માર્કણ્ડેય ઉવાચ ।

શૃણુ રાજન્કુલસ્ત્રીણાં મહાભાગ્યં યુધિષ્ઠિર ।
સર્વમેતદ્યથાપ્રાપ્તં સાવિત્ર્યા રાજકન્યયા ॥

આસીન્મદ્રેષુ ધર્માત્મા રાજા પરમધાર્મિકઃ ।
બ્રહ્મણ્યશ્ચમહાત્મા ચ સત્યસન્ધો જિતેન્દ્રિયઃ ॥

યજ્વા દાનપતિર્દક્ષઃ પૌરજાનપદપ્રિયઃ ।
પાર્થિવોઽશ્વપતિર્નામ સર્વભૂતહિતે રતઃ ॥

ક્ષમાવાનનપત્યશ્ચ સત્યવાગ્વિજિતેન્દ્રિયઃ ।
અતિક્રાન્તેન વયસા સન્તાપમુપજગ્મિવાન્ ॥

અપત્યોત્પાદનાર્થં ચ તીવ્રં નિયમમાસ્થિતઃ ।
કાલે પરિમિતાહારો બ્રહમચારી જિતેન્દ્રિયઃ ॥

હુત્વા શતસહસ્રં સ સાવિત્ર્યા રાજસત્તમ ।
ષષ્ઠેષષ્ઠે તદાકાલે બભૂવ મિતમોજનઃ ॥

એતેન નિયમેનાસીદ્વર્ષાણ્યષ્ટાદશૈવ તુ ।
પૂર્ણે ત્વષ્ટાદશે વર્ષે સાવિત્રી તુષ્ટિમભ્યગાત્ ॥

રૂપિણી તુ તદા રાજન્દર્શયામાસ તં નૃપમ્ ।
અગ્નિહોત્રાત્સમુત્થાય હર્ષેણ મહતાઽન્વિતા ॥

ઉવાચ ચૈનં વરદા વચનં પાર્થિવં તદા ।
સા તમશ્વપતિં રાજન્સાવિત્રી નિયમે સ્થિતમ્ ॥

બ્રહ્મચર્યેણ શુદ્ધેન દમેન નિયમેન રચ ।
સર્વાત્મના ચ ભક્ત્યા ચ તુષ્ટાઽસ્મિ તવ પાર્થિવાઃ ॥

વરં વૃણીષ્વાશ્વપતે મદ્રરાજ યદીપ્સિતમ્ ।
ન પ્રામાદશ્ચ ધર્મેષુ કર્તવ્યસ્તે કથઞ્ચન ॥
અશ્વપતિરુવાચ ।

અપત્યાર્થઃ સમારમ્ભઃ કૃતો ધર્મેપ્સયા મયા ।
પુત્રા મે બહવો દેવિ ભવેયુઃ કુલભાવનાઃ ॥

તુષ્ટાઽસિ યદિ મે દેવિ વરમેતં વૃણોમ્યહમ્ ।
સન્તાં પરમો ધર્મ ઇત્યાહુર્માં દ્વિજાતયઃ ॥
સાવિત્ર્યુવાચ ।

પૂર્વમેવ મયા રાજન્નભિપ્રાયમિમં તવ ।
જ્ઞાત્વા પુત્રાર્થમુક્તો વૈ ભગવાંસ્તે પિતામહઃ ॥

પ્રસાદાચ્ચૈવ તસ્માત્તે સ્વયં વિહિતવત્યહમ્ ।
કન્યા તેજસ્વિની સૌમ્ય ક્ષિપ્રમેવ ભવિષ્યતિ ॥

ઉત્તરં ચ ન તે કિઞ્ચિદ્વ્યાહર્તવ્યં કથઞ્ચન ।
પિતામહનિયોગેન તુષ્ટા હ્યેતદ્બ્રવીમિ તે ॥

સ તથેતિ પ્રતિજ્ઞાય સાવિત્ર્યા વચનં નૃપઃ ।
પ્રસાદયામાસ પુનઃ ક્ષિપ્રમેતદ્ભવિષ્યતિ ॥

અન્તર્હિતાયાં સાવિત્ર્યાં જગામ સ્વપુરં નૃપઃ ।
સ્વરાજ્યે ચાવસદ્બીરઃ પ્રજા ધર્મેણ પાલયન્ ॥

કસ્મિંશ્ચિત્તુ ગતે કાલે સ રાજા નિયતબ્રતઃ ।
જ્યેષ્ઠાયાં ધર્મચારિણ્યાં મહિષ્યાં કગર્ભમાદધે ॥

રાજપુત્ર્યાસ્તુ ગર્ભઃ સ માનવ્યા ભરતર્ષભ ।
વ્યર્ધતં તદા શુક્લે તારાપતિરિવામ્બરે ॥

પ્રાપ્તે કાલે તુ સુષુવે કન્યાં રાજીવલોચનામ્ । ક્રિયાશ્ચ તસ્યા મુદિતશ્ચક્રે ચ નૃપસત્તમઃ ॥ 3-294-25અસાવિત્ર્યા પ્રીતયા દત્તા સાવ્ત્ર્યા દ્દુતયા હ્યપિ । સાવિત્રીત્યેવ નામાસ્યાશ્ચક્રુર્વિપ્રાસ્તથા પિતા ॥

સા વિગ્રહવતીવ શ્રીવ્યવર્ધત નૃપાત્મજા ।
કાલેન ચાપિ સા કન્યા યૌવનસ્તા બભૂવ હ ॥

તાં સુમધ્યાં પૃથુશ્રોણીં પ્રતિમાં કાઞ્ચનીમિવ ।
પ્રાપ્તેયં રદેવકન્યેતિ દૃષ્ટ્વા સમ્મેનિરે જનાઃ ॥

તાં તુ પદ્મપલાશાક્ષીં જ્વલન્તીમિવ તેજસા ।
ન કશ્ચિદ્વરયામાસ તેજસા પ્રતિવારિતઃ ॥

અથોપોષ્ય શિરઃસ્નાતા દેવતામભિગમ્ય સા ।
હુત્વાગ્નિં વિધિવદ્વિપ્રાન્વાચયામાસ પર્વણિ ॥

તતઃ સુમનસઃ શેષાઃ પ્રતિગૃહ્ય મહાત્મનઃ ।
પિતુઃ સમીપમગમદ્દેવી શ્રીરિવ રૂપિણી ॥

સાઽભિવાદ્ય પિતુઃ પાદૌ શેષાઃ પૂર્વં નિવેદ્ય ચ ।
કૃતાઞ્જલિર્વરારોહા નૃપતેઃ પાર્શ્વમાસ્થિતા ॥

યૌવનસ્થાં તુ તાં દૃષ્ટ્વા સ્વાં સુતાં દેવરૂપિણીમ્ ।
અયાચ્યમાનાં ચ વરૈર્નૃપતિર્દુઃખિતોઽભવત્ ॥
રાજોવાચ ।

પુત્રિ પ્રદાનકાલસ્તે ન ચ કશ્ચિદ્વૃણોતિ મામ્ ।
સ્વયમન્વિચ્છ ભર્તારં ગુણૈઃ સદૃશમાત્મનઃ ॥

પ્રાર્થિતઃ પુરુષો યશ્ચ સ નિવેદ્યસ્ત્વયા મમ ।
વિમૃશ્યાહં પ્રદાસ્યામિ વરય ત્વં યથેપ્સિતમ્ ॥

શ્રુતં હિ ધર્મશાસ્ત્રેષુ પઠ્યમાનં દ્વિજાતિભિઃ ।
તથા ત્વમપિકલ્યાણિ ગદતો મે વચઃ શૃણુ ॥

અપ્રદાતા પિતા વાચ્યો વાચ્યશ્ચાનુપયન્પતિઃ ।
મૃતે પિતરિ પુત્રશ્ચ વાચ્યો માતુરરક્ષિતા ॥

ઇદં મે વચનં ક્ષુત્વા ભર્તુરન્વેષણે ન્વર ।
દેવતાનાં યથા યાચ્યો ન ભવેયં તથા કુરુ ॥

એવમુક્ત્વા દુહિતરં તથા વૃદ્ધાંશ્ચ મન્ત્રિણઃ ।
વ્યાદિદેશાનુયાત્રં ચ ગમ્યતાં ચેત્યચોદયત્ ॥

સાઽભિવાદ્ય પિતુઃ પાદૌ વ્રીડિતેવ મનસ્વિની ।
પિતુર્વચનમાજ્ઞાય નિર્જગામાવિચારિતમ્ ॥

સા હૈમં રથમાસ્થાય સ્થવિરૈઃ સચિવૈર્વૃતા ।
તપોવનાનિરમ્યાણિ રાજર્ષીણાં જગામ હ ॥

માન્યાનાં તત્ર વૃદ્ધાનાં કૃત્વા પાદાભિવાદનમ્ ।
વનાનિ ક્રમશસ્તાત સર્વાણ્યેવાભ્યગચ્છત ॥

એવં તીર્થેષુ સર્વેષુ ધનોત્સર્ગં નૃપાત્મજા । કુર્વી દ્વિજમુખ્યાનાં તન્તં દેશં જગામ હ ॥