મહાભારત · અધ્યાય 3.288

તતો નિર્યાય સ્વપુરાત્કુમ્ભકર્ણઃ સહાનુગઃ ।
અપશ્યત્કપિસૈન્યં રતજ્જિતકાશ્યગ્રતઃ સ્થિતમ્ ॥

સ વીક્ષમાણસ્તત્સૈન્યં રામદર્શનકાઙ્ક્ષયા ।
અપશ્યચ્ચાપિ સૌમિત્રિં ધનુષ્પાણિં વ્યવસ્થિતમ્ ॥

તમભ્યેત્યાશુ હરયઃ પરિવબ્રુઃ સમન્તતઃ ।
શૈલવૃક્ષાયુધા નાદાનમુઞ્ચન્ભીષણાસ્તતઃ ॥

અભ્યઘ્નંશ્ચ મહાકાયૈર્બહુભિર્જગતીરુહૈઃ ।
કરજૈરતુદંશ્ચાન્યે વિહાય ભયમુત્તમમ્ ॥

બહુધા યુધ્યમાનાસ્તે યુદ્ધમાર્ગૈઃ પ્લવન્ગમાઃ ।
નાનાપ્રહરણૈર્ભીમૈ રાક્ષસેન્દ્રમતાડયન્ ॥

સ તાડ્યમાનઃ પ્રહસન્ભક્ષયામાસ વાનરાન્ ।
બલં ચણ્ડબલાખ્યં ચ વજ્રબાહું ચ વાનરમ્ ॥

તદ્દૃષ્ટ્વા વ્યથનં કર્મ કુમ્ભકર્ણસ્ય રક્ષસઃ ।
ઉદક્રોશન્પરિત્રસ્તાસ્તારપ્રભૃતયસ્તદા ॥

તાનુચ્ચૈઃ ક્રોશતઃ સૈન્યાઞ્શ્રુત્વા સ હરિયૂથપાન્ ।
અભિદુદ્રાવ સુગ્રીવઃ કુમ્ભકર્ણમપેતભીઃ ॥

તતો નિપત્ય વેગેન કુમ્ભકર્ણં મહામના ।
સાલેન જઘ્નિવાન્મૂર્ધ્નિં બલેન કપિકુઞ્જરઃ ॥

સ મહાત્મા મહાવેગઃ કુમ્ભકર્ણસ્ મૂર્ધનિ ।
બિભેદ સાલં સુગ્રીવો ન ચૈવાવ્યથયત્કપિઃ ॥

તતો વિનદ્યસહસા સાલસ્પર્શવિબોધિતઃ ।
દોર્ભ્યામાદાય સુગ્રીવં કુમ્ભકર્ણોઽહરદ્બલાત્ ॥

હ્રિયમાણં તુ સુગ્રીવં કુમ્ભકર્ણેન રક્ષસા ।
અવેક્ષ્યાભ્યદ્રવદ્વીરઃ સૌમિત્રિર્મિત્રનન્દનઃ ॥

સોઽભિપત્ય મહર્વેગં રુક્મપુઙ્ખં મહાશરમ્ ।
પ્રાહિણોત્કુમ્ભકર્ણાય લક્ષ્મણઃ પરવીરહા ॥

સ તસ્ય દેહાવરણં ભિત્ત્વા દેહં ચ સાયકઃ ।
જગામ દારયન્ભૂમિં રુધિરેણ સમુક્ષિતઃ ॥

તથા સ ભિન્નહૃદયઃ સમુત્સૃજ્ય કપીશ્વરમ્ ।
વેગેન મહતાઽવિષ્ટસ્તિષ્ઠતિષ્ઠેતિ ચાબ્રવીત્ ॥

કુમ્ભકર્ણો મહેષ્વાસઃ પ્રગૃહીતશિલાયુધઃ ।
અભિદુદ્રાવ સૌમિત્રિમુદ્યમ્ય મહતીં શિલામ્ ॥

તસ્યાભિપતતસ્તૂર્ણં ક્ષુરાભ્યામુચ્છિતૌ કરૌ ।
ચિચ્છેદ નિશિતાગ્રાભ્યાં સ બભૂવ ચતુર્ભુજઃ ॥

તાનપ્યસ્ ભુજાન્સર્વાન્પ્રગૃહીતશિલાયુધાન્ ।
ક્ષુરૈશ્ચિચ્છેદલઘ્વસ્ત્રં સૌમિત્રિઃ પ્રતિદર્શયન્ ॥

સ બભૂવાતિકાયશ્ચ બહુપાદશિરોભુજઃ ।
તં બ્રહ્માસ્ત્રેણ સૌમિત્રિર્દદારાદ્રિચયોપમમ્ ॥

સ પપાત મહાવીર્યો દિવ્યાસ્ત્રાભિહતો રણે ।
મહાશનિવિનિર્દગ્ધઃ પાદપોઽઙ્કુરવાનિવ ॥

તં દૃષ્ટ્વા વૃત્રસન્કાશં કુમ્ભકર્ણં તરસ્વિનમ્ ।
ગતાસું પતિતં ભૂમૌ રાક્ષસાઃ પ્રાદ્રવન્ભયાત્ ॥

તથાતાન્દ્રવતો યોધાન્દૃષ્ટ્વા તૌ દૂષણાનુજૌ ।
અવસ્થાપ્યાથ સૌમિત્રિં સન્ક્રુદ્ધાવભ્યધાવતામ્ ॥

તાવાદ્રવન્તૌ સન્ક્રુદ્ધૌ વજ્રવેગપ્રમાથિનૌ ।
અભિજગ્રાહ સૌમિત્રિર્વિનદ્યોભૌ પતત્રિભિઃ ॥

તતઃ સુતુમુલં યુદ્ધમભવદ્રોમહર્ષણમ્ ।
દૂષણાનુજયોઃ પાર્થ લક્ષ્મણસ્ ચ ધીમતઃ ॥

મહતા શરવર્ષેણ રાક્ષસૌ સોઽભ્યવર્પત ।
તં ચાપિવીરૌ સન્ક્રુદ્ધાવુભૌ તૌ સમવર્ષતામ્ ॥

મુહૂર્તમેવમભવદ્વજ્રવેગપ્રમાથિનોઃ ।
સૌમિત્રેશ્ચ મહાબાહોઃ સમ્પ્રહારઃ સુદારુણઃ ॥

અથાદ્રિશૃઙ્ગમાદાય હનુમાન્મારુતાત્મજઃ ।
અભિદ્રુત્યાદદે પ્રાણાન્વજ્રવેગસ્ય રક્ષસઃ ॥

નીલશ્ચ મહતા ગ્રાવ્ણા દૂપણાવરજં હરિઃ ।
પ્રમાથિનમભિદ્રુત્ય પ્રમમાથ મહાબલઃ ॥

તતઃ પ્રાવર્તત પુનઃ સન્ગ્રામઃ કટુકોદયઃ ।
રામરાવણસૈન્યાનામન્યોન્યમભિધાવતામ્ ॥

શતસો નૈરૃતાન્વન્યા જઘ્નુર્વન્યાંશ્ચ નૈરૃતાઃ । નૈરૃતાસ્તત્રવધ્યન્તે પ્રાયેણ ન તુ વાનરાઃ ॥