મહાભારત · અધ્યાય 3.287

તતઃ પ્રહસ્તઃ સહસા સમભ્યેત્ય વિભીષણમ્ ।
ગદયા તાડયામાસ વિનદ્ય રણકર્કશમ્ ॥

સ તયાઽભિહતો ધીમાન્ગદયા ભીમવેગયા ।
નાકમ્પત મહાબાહુર્હિમવાનિવ સુસ્થિરઃ ॥

તતઃ પ્રગૃહ્યવિપુલાં શતઘણ્ટાં વિભીષણઃ ।
અનુમન્ત્ર્ય મહાશક્તિં ચિક્ષેપાસ્ શિરઃ પ્રતિ ॥

પતન્ત્યા સ તયા વેગાદ્રાક્ષસોઽશનિવેગયા ।
હૃતોત્તામઙ્ગો દદૃશે વાતરુગ્ણ ઇવ દ્રુમઃ ॥

તં દૃષ્ટ્વા નિહતં સઙ્ખ્યે પ્રહસ્તં ક્ષણદાચરમ્ ।
અભિદુદ્રાવ ધૂમ્રાક્ષો વેગેન મહતા કપીન્ ॥

તસ્ મેઘોપમં સૈન્યમાપતદ્ભીમદર્શનમ્ ।
દૃષ્ટ્વૈવ સહસા દીર્ણા રણે વાનરપુઙ્ગવાઃ ॥

તતસ્તાન્સહસા દીર્ણાન્દૃષ્ટ્વા વાનરપુઙ્ગવાન્ ।
નિર્યયૌ કપિશાર્દૂલો હનૂમાન્મારુતાત્મજઃ ॥

તં દૃષ્ટ્વાઽવસ્થિતં સઙ્ખ્યે હરયઃ પવનાત્મજમ્ ।
મહત્યા ત્વરયા રાજત્સન્ન્યવર્તન્ત સર્વશઃ ॥

તતઃ શબ્દો મહાનાસીત્તુમુલો રોમહર્ષણઃ ।
રામરાવણસૈન્યાનામન્યોન્યમભિધાવતામ્ ॥

તસ્મિન્પ્રવૃત્તે સન્ગ્રામે ઘોરે રુધિરકર્દમે ।
ક્ષૂમ્રાક્ષઃ કપિસૈન્યં તદ્દ્રાવયામાસ પત્રિભિઃ ॥

તં સ રક્ષોમહામાત્રમાપતન્તં સપત્નજિત્ ।
પ્રતિજગ્રાહ હનુમાંસ્તરસા પવનાત્મજઃ ॥

તયોર્યુદ્ધમભૂદધોરં હરિરાક્ષસવીરયોઃ ।
જીગીષતોર્યુધાઽન્યોન્યમિન્દ્રપ્રહ્લાદયોરિવં ॥

કગદાભિઃ પરિઘૈશ્ચૈવ રાક્ષસો જઘ્નિવાન્કપિમ્ ।
કપિશ્ચ જઘ્નિવાન્રઃ સસ્કન્ધવિટપૈર્દ્રુમૈઃ ॥

તતસ્તમતિકોપેન સાશ્વં સરથસારથિમ્ ।
ધૂમ્રાક્ષમવધીત્ક્રુદ્ધો હનૂમાન્મારુતાત્મજઃ ॥

તતસ્તં નિહતં દૃષ્ટ્વા ધૂમ્રાક્ષં રાક્ષસોત્તમમ્ ।
હરયો જાતવિશ્રમ્ભા જઘ્નુરન્યે ચ સૈનિકાન્ ॥

તે વધ્યમાના હરિભિર્બલિભિર્જિતકાશિભિઃ ।
રાક્ષસા ભગ્નસન્કલ્પા લઙ્કામભ્યપતન્ભયાત્ ॥

તેઽભિપત્ય પુરં ભગ્ના હતશેષા નિશાચરાઃ ।
સર્વં રાજ્ઞે યથાવૃત્તં રાવણાય ન્યવેદયન્ ॥

શ્રુત્વા તુ રાવણસ્તેભ્યઃ પ્રહસ્તં નિહતં યુધિ ।
ધૂમ્રાક્ષં ચ મહેષ્વાસં સસૈન્યં સહરાક્ષસૈઃ ॥

સુદીર્ઘમિવ નિઃશ્વસ્ય સમુત્પત્ય વરાસનાત્ ।
ઉવાચ કુમ્ભકર્ણસ્ય કર્મકાલોઽયમાગતઃ ॥

ઇત્યેવમુક્ત્વા વિવિધૈર્વાદિત્રૈઃ સુમહાસ્વનૈઃ ।
શયાનમતિનિદ્રાલું કુમ્ભકર્ણમબોધયત્ ॥

પ્રબોધ્ય મહતા ચૈનં યત્નેનાઽગતસાધ્વસઃ । સ્વસ્થમાસીનમવ્યગ્રં વિનિદ્રં રાક્ષસાધિપઃ ।
તતોઽબ્રવીદ્દશગ્રીવઃ કુમ્ભકર્ણં મહાબલમ્ ॥

ધન્યોસિ યસ્ય તે નિદ્રા કુમ્ભકર્ણેયમીદૃશી ।
ય ઇદં દારુણં કાલં ન જાનીષે મહાભયમ્ ॥

એષ તીર્ત્વાઽર્ણવં રામઃ સેતુના હરિભિઃ સહ ।
અવમત્યેહ નઃ સર્વાન્કરોતિ કદનં મહત્ ॥

મયા ત્વપહૃતા ભાર્યા સીતા નામાસ્ય જાનકી ।
તાં નેતું સ ઇહાયાતો બદ્ધ્વા સેતું મહાર્ણવે ॥

તેન ચૈવ પ્રહસ્તાદિર્મહાન્નઃ સ્વજનો હતઃ ।
તસ્ય નાન્યો નિહન્તાઽસ્તિ ત્વામૃતેશત્રુકર્શન ॥

સદંશિતોઽભિનિર્યાહિ ત્વમદ્ય બલિનાંવર ।
રામાદીન્સમરે સર્વાઞ્જહિ શત્રૂનરિન્દમ ॥

દૂષણાવરજૌ ચૈવ વજ્રવેગપ્રમાથિનૌ ।
તૌ ત્વાં બલેન મહતા સહિતાવનુયાસ્યતઃ ॥

ઇત્યુક્ત્વા રાક્ષુસપતિઃ કુમ્ભકર્ણં તરસ્વિનમ્ ।
સન્દિદેશેતિકર્તવ્યે વજ્રવેગપ્રમાથિનૌ ॥

તથ્ત્યુક્ત્વા યુતૌ વીરૌ રાવણં દૂષાણાનુજૌ । કુમ્ભકર્ણં પુરસ્કૃત્ય તૂર્ણં નિર્યયતુઃ પુરાત્ ॥