મહાભારત · અધ્યાય 3.279

મારીચસ્ત્વથ સમ્ભ્રાન્તો દૃષ્ટ્વા રાવણમાગતમ્ ।
પૂજયામાસ સત્કારૈઃ ફલમૂલાદિભિસ્તતઃ ॥

વિશ્રાન્તં ચૈનમાસીનમન્વાસીનઃ સ રાક્ષસઃ ।
ઉવાચ પ્રશ્રિતં વાક્યં વાક્યજ્ઞો વાક્યકોવિદમ્ ॥

ન તે પ્રકૃતિમાન્વર્ણઃ કચ્ચિત્ક્ષેમં પુરે તવ ।
કચ્ચિત્પ્રકૃતયઃ સર્વા ભજન્તે ત્વાં યથા પુરા ॥

કિમિહાગમને ચાપિ કાર્યં તે રાક્ષસેશ્વર ।
કૃતમિત્યેવ તદ્વિદ્ધિ યદ્યપિ સ્યાત્સુદુષ્કરમ્ ॥

શશંસ રાવણસ્તસ્મૈ તત્સર્વં રામચેષ્ટિતમ્ ।
સમાસેનૈવ કાર્યાણિ ક્રોધામર્ષસમન્વિતઃ ॥

મારીચસ્ત્વબ્રવીચ્છ્રત્વા સમાસેનૈવ રાવણમ્ ।
અલં તે રામમાસાદ્ય વીર્યજ્ઞો હ્યસ્મિ તસ્ય વૈ ॥

બાણવેગં હિ કસ્તસ્ય શક્તઃ સોઢું મહાત્મનઃ । પ્રવ્રજ્યાયાં હિ મે હેતુઃ સ એવ પુરુષર્ષભઃ ।
વિનાશમુખમેતત્તે કેનાખ્યાતં દુરાત્મના ॥

તમુવાચાથ સક્રોધો રાવણઃ પરિભર્ત્સયન્ ।
અકુર્વતોઽસ્મદ્વચનં સ્યાન્મૃત્યુરપિ તે ધ્રુવમ્ ॥

મરીચશ્ચિન્તયામાસ વિશિષ્ટાન્મરણં વરમ્ ।
અવશ્યં મરણે પ્રાપ્તે કરિષ્યામ્યસ્ય યન્મતમ્ ॥

તતસ્તં પ્રત્યુવાચાથ મારીચો રક્ષસાંવરમ્ ।
કિં તે સાહ્યાં મયા કાર્યં કરિષ્યામ્યવશોપિ તત્ ॥

તમબ્રવીદ્દશગ્રીવો ગચ્છ સીતાં પ્રલોભય ।
રત્નશૃઙ્ગો મૃગો ભૂત્વા રત્નચિત્રતનૂરુહઃ ॥

ધ્રુવં સીતા સમાલક્ષ્યત્વાં રામં ચોદયિષ્યતિ ।
અપક્રાન્તે ચ કાકુત્સ્થે સીતા વશ્યા ભવિષ્યતિ ॥

તામાદાયાપનેષ્યામિ તતઃ સ નભવિષ્યતિ ।
ભાર્યાવિયોગાદ્દુર્બુદ્ધિરેતત્સાહ્યં કુરુષ્વ મે ॥

ઇત્યેવમુક્તોમારીચઃ કૃત્વોદકમથાત્મનઃ ।
રાવણં પુરતો યાન્તમન્વગચ્છત્સુદુઃખિતઃ ॥

તતસ્તસ્યાશ્રમં ગત્વારામસ્યાક્લિષ્ટકર્મણઃ ।
ચક્રતુસ્તદ્યથા સર્વમુભૌ યત્પૂર્વમન્ત્રિતમ્ ॥

રાવણસ્તુ યતિર્ભૂત્વા મુણ્ડઃ કુણ્ડીત્રિદણ્ડધૃત્ ।
મૃગશ્ચભૂત્વામારીચસ્તં દેશમુપજગ્મતુઃ ॥

દર્શયામાસ મારીચો વૈદેહીં મૃગરૂપધૃત્ ।
ચોદયામાસ તસ્યાર્થે સા રામં વિધિચોદિતા ॥

રામસ્તસ્યાઃ પ્રિયં કુર્વન્ધનુરાદાય સત્વરઃ ।
રક્ષાર્થે લક્ષ્મણં ન્યસ્ય પ્રયયૌ મૃગલિપ્સયા ॥

સ ધન્વી બદ્ધતૂણીરઃ ખઙ્ગગોધાઙ્ગુલિત્રવાન્ ।
અન્વધાવન્મૃગં રામો રુદ્રસ્તારામૃગં યથા ॥

સોઽન્તર્હિતઃ પુનસ્તસ્ય દર્શનં રાક્ષસો વ્રજન્ ।
ચકર્ષ મહદધ્વાનં રામસ્તં વુબુધે તતઃ ॥

નિશાચરં વિદિત્વા તં રાઘવઃ પ્રતિભાનવાન્ ।
અમોઘં શરમાદાય જઘાન મૃગરૂપિણમ્ ॥

સ રામવાણાભિહતઃ કૃત્વા રામસ્વરં તદા ।
હા સીતે લક્ષ્મણેત્યેવં ચુક્રોશાર્તસ્વરેણ હ ॥

શુશ્રાવ તસ્ય વૈદેહી તતસ્તાં કરુણાં ગિરમ્ ।
સાપ્રાપતત્તતઃ સીતા તામુવાચાથ લક્ષ્મણઃ ॥

અલં તે શઙ્કયા ભીરુ કો રામં પ્રહરિષ્યતિ ।
મુહૂર્તાદ્દ્રક્ષ્યસે રામં ભર્તારં ત્વં શુચિસ્મિતમ્ ॥

ઇત્યુક્તા સા પ્રરુદતી પર્યશઙ્કત લક્ષ્મણમ્ ।
હતા વૈ સ્ત્રીસ્વભાવેન શુદ્ધચારિત્રભૂષણા ॥

સા તં પરુષમારબ્ધા વક્તું સાધ્વી પતિવ્રતા ।
નૈષ કામો ભવેન્મૂઢ યં ત્વં પ્રાર્થયસે હૃદા ॥

અપ્યહંશસ્ત્રમાદાય હન્યામાત્માનમાત્મના ।
પતેયં ગિરિશૃઙ્ગાદ્વા વિશેયં વા હુતાશનમ્ ॥

રામં ભર્તારમુત્સુજ્યન ત્વહં ત્વાં કથઞ્ચન ।
નિહીનમુપતિષ્ઠેયં શાર્દૂલી ક્રોષ્ટુકં યથા ॥

એતાદૃશં વચઃ શ્રુત્વા લક્ષ્મણઃ પ્રિયરાઘ્નવ ।
પિધાયકર્ણૌ સદ્વૃત્તઃ પ્રસ્થિતો યેન રાઘવઃ ॥

સ રામસ્ય પદન્ગૃહ્ય પ્રસસાર ધનુર્ધરઃ ।
અવીક્ષમાણો વિમ્બોષ્ઠીં પ્રયયૌ લક્ષ્મણસ્તદા ॥

એતસ્મિન્નન્તરે રક્ષો રાવણઃ પ્રત્યદૃશ્યત ।
અભવ્યો ભવ્યરૂપેણ ભસ્મચ્છન્ન ઇવાનલઃ ॥

યતિવેપપ્રતિચ્છન્નો જિહીર્ષુસ્તામનિન્દિતામ્ ।
ઉપાગચ્છત્સ વૈદેહીં રાવણઃ પાપનિશ્ચયઃ ॥

સા તમાલક્ષ્યસમ્પ્રાપ્તં ધર્મજ્ઞા જનકાત્મજા ।
નિમન્ત્રયામાસ તદા ફલમૂલાશનાદિભિઃ ॥

અવમત્યતતઃ સર્વં સ્વં રૂપં પ્રત્યપદ્યત ।
સાન્ત્વયામાસ વૈદેહીં કામી રાક્ષસપુઙ્ગવઃ ॥

સીતે રાક્ષસરાજોઽહંરાવણો નામ વિશ્રુતઃ ।
મમ લઙ્કાપુરી નામ્ના રમ્યા પારે મહોદધેઃ ॥

તત્ર ત્વં નરનારીષુ શોભિષ્યસિ મયા સહ ।
ભાર્યા મે ભવ સુશ્રોણિ તાપસં ત્યજ રાઘવમ્ ॥

એવમાદીનિ વાક્યાનિ શ્રુત્વા તસ્યાથ જાનકી ।
પિધાય કર્ણૌ સુશ્રોણી મૈવમિત્યબ્રવીદ્વચઃ ॥

પ્રપતેદ્દ્યૌઃ સનક્ષત્રા પૃથિવી શકલીભવેત્ ।
શુષ્યેત્તોયનિધૌ તોયં ચન્દ્રઃ શીતાંશુતાં ત્યજેત્ ॥

ઉષ્ણાંશુત્વમથો જહ્યાદાદિત્યો વહ્નિરુષ્ણતામ્ ।
ત્યક્ત્વાશૈત્યં ભજેન્નાહં ત્યજેયંરઘુનન્દનમ્ ॥

કથં હિ ભિન્નકરટં પદ્મિનં વનગોચરમ્ ।
ઉપસ્થાય મહાનાગં કરેણુઃ સૂકરં સ્પૃશેત્ ॥

કથં હિ પીત્વા માધ્વીકં પીત્વા ચ મધુમાધવીમ્ ।
લોભં સૌવીરકે કુર્યાન્નારી કાચિદિતિ સ્મરેઃ ॥

ઇતિ સા તં સમાભાષ્ય પ્રવિવેશાશ્રમં તતઃ ।
ક્રોધાત્પ્રસ્ફુરમાણૌષ્ઠી વિધુન્વાના કરૌ મુહુઃ ॥

તામધિદ્રુત્ય સુશ્રોણીં રાવણઃ પ્રત્યષેધયત્ ॥

ભર્ત્સયિત્વાતુ રૂક્ષેણ સ્વરેણ ગતચેતનામ્ ।
મૂર્ધજેષુ નિજગ્રાહ ઊર્ધ્વમાચક્રમે તતઃ ॥

તાં દદર્શ તતો ગૃધ્રો જટાયુર્ગિરિગોચરઃ । રુદતીં રામરામેતિ હિયમાણાં તપસ્વિનીમ્ ॥