મહાભારત · અધ્યાય 3.253

ભોઃ સુયોધન રાજેન્દ્ર ભરતાનાં કુલોદ્વહ ।
શૂરૈઃ પરિવૃતો નિત્યં તથૈવ ચ મહાત્મભિઃ ॥

અકાર્ષીઃ સાહસમિદં કસ્માત્પ્રાયોપવેશનમ્ ।
આત્મત્યાગી હ્યધો યાતિ વાચ્યતાં ચાયશસ્કરીમ્ ॥

ન હિ કાર્યવિરુદ્ધેષુ બહુપાપેષુ કર્મસુ ।
મૂલઘાતિષુ સજ્જન્તે બુદ્ધિમન્તો ભવદ્વિધાઃ ॥

નિયચ્છૈનાં મતિં રાજન્ધર્માર્થસુખનાશિનીમ્ ।
યશઃપ્રતાપવીર્યઘ્નીં શત્રૂણાં હર્ષવર્ધનીમ્ ॥

શ્રૂયતાં તુ પ્રભો તત્ત્વં દિવ્યતાં ચાત્મનો નૃપ ।
નિર્માણં ચ રશરીરસ્ય તતો ધૈર્યમવાપ્નુહિ ॥

પુરા ત્વ તપસાઽસ્માભિર્લબ્ધો રાજન્મહેશ્વરાત્ ।
પૂર્વકાયશ્ચ તે સર્વો નિર્મિતો વજ્રસઞ્ચયૈઃ ॥

અસ્ત્રૈરભેદ્યઃ શસ્ત્રૈશ્ચાપ્યધઃકાયશ્ચ તેઽનઘ ।
કૃતઃ પુષ્પમયો દેવ્યા રૂપતસ્ત્રીમનોહરઃ ॥

એવમીશ્વરસંયુક્તસ્તવ દેહો નૃપોત્તમ ।
દેવ્યા ચ રાજશાર્દૂલ દિવ્યસ્ત્વં હિ ન માનુષઃ ॥

ક્ષત્રિયાશ્ચ મહાવીર્યા ભગદત્તપુરોગમાઃ ।
દિવ્યાસ્ત્રવિદુષઃ શૂરાઃ ક્ષપયિષ્યન્તિ તે રિપૂન્ ॥

તદલં તે વિષાદેન ભયં તવ ન વિદ્યતે ।
સહાયાર્થં ચ તે વીરાઃ સમ્ભૂતા બુવિ દાનવાઃ ॥

ભીષ્મદ્રોણકૃપાદીંશ્ચ પ્રવેક્ષ્યન્ત્યપરેઽસુરાઃ ।
યૈરાવિષ્ટા ઘૃણાં ત્યક્ત્વા યોત્સ્યન્તે તવ વૈરિભિઃ ॥

નૈવ પુત્રાન્ન ચ ભ્રાતૄન્ન પિતૄન્ન ચ બાન્ધવાન્ । નૈવ શિષ્યાન્ન ચ જ્ઞાતીન્ન બાલાન્ત્યવિરાન્ન ચ ।
યુધિ સમ્પ્રહરિષ્યન્તો મોક્ષ્યન્તિ કુરુસત્તમ ॥

નિઃસ્નેહા દાનવાવિષ્ટાઃ સમાક્રાન્તેઽન્તરાત્મનિ ।
પ્રહરિષ્યન્તિ બન્ધુભ્યઃ સ્નેહમુત્સૃજ્ય દૂરતઃ ॥

હૃષ્ટાઃ પુરુષશાર્દૂલાઃ કલુષીકૃતમાનસાઃ । અનભિજ્ઞાતમૂલાશ્ચ દૈવાચ્ચ વિધિનિર્મિતાત્ ।
વ્યાભાષમાણાશ્ચાન્યોન્યં ન મે જીવન્વિમોક્ષ્યસે ॥

સર્વે શસ્ત્રાસ્ત્રમોક્ષેણ પૌરુષે સમવસ્થિતાઃ ।
શ્લાઘમાનાઃ કુરુશ્રેષ્ઠ કરિષ્યન્તિ જનક્ષયમ્ ॥

તેપિ પઞ્ચ મહાત્માનઃ પ્રતિયોત્સન્તિ પાણ્ડવાઃ ।
વધં ચૈષાં કરિષ્યન્તિ દૈવયુક્તા મહાબલાઃ ॥

દૈત્યરક્ષોગણાશ્ચૈવ સમ્ભૂતાઃ ક્ષત્રયોનિષુ ।
યોત્સ્યન્તિ યુધિ વિક્રમ્ય શત્રુભિસ્તવ પાર્થિવ ॥

ગદાભિર્મુસલૈઃ શૂલૈઃ શસ્ત્રૈરુચ્ચાવચૈસ્તથા ।
પ્રહરિષ્યનતિ તે વીરાસ્તવારિષુ મહાબલાઃ ॥

યચ્ચ તેઽન્તર્ગતં વીર ભયમર્જુનસમ્ભવમ્ ।
તત્રાપિ વિહિતોઽસ્માભિર્વધોપાયોઽર્જુનસ્ય વૈ ॥

હતસ્ય નરકસ્યાત્મા કર્ણમૂર્તિમુપાશ્રિતઃ ।
તદ્વૈરં સંસ્મરન્વીર યોત્સ્યતે કેશવાર્જુનૌ ॥

સ તે વિક્રમશૌણ્ડીરો રણે પાર્થં વિજેષ્યતિ ।
કર્ણઃ પ્રહરતાંશ્રેષ્ઠઃ સર્વાંશ્ચારીન્મહારથઃ ॥

જ્ઞાત્વૈતચ્છદ્મના વજ્રી રક્ષાર્થં સવ્યસાચિનઃ ।
કુણ્ડલે કવચં ચૈવ કર્ણસ્યાપહરિષ્યતિ ॥

તસ્માદસ્માભિરપ્યત્ર દૈત્યાઃ શતસહસ્રશઃ । નિયુક્તા રાક્ષસાશ્ચૈવ યે તે સંશપ્તકા ઇતિ ।
પ્રખ્યાતાસ્તેઽર્જુનં વીરં યુધિ હિંસ્યન્તિ મા શુચઃ ॥

અસપત્ના ત્વયા હીયં ભોક્તવ્યા વસુધા નૃપ ।
મા વિષાદં ગમસ્તસ્માન્નૈતત્ત્વય્યુપપદ્યતે ॥

વિનષ્ટે ત્વયિ ચાસ્માકં પક્ષો હીયેત કૌરવ । ગચ્છ વીર ન તે બુદ્ધિરન્યા કાર્યા કથઞ્ચન ।
ત્વમસ્માકં ગતિર્નિત્યં દેવતાનાં ચ પાણ્ડવાઃ ॥
વૈશમ્પાયન ઉવાચ ।

એવમુક્ત્વા પરિષ્વજ્ય દૈત્યાસ્તં રાજકુઞ્જરમ્ ।
સમાશ્વાસ્ય ચ દુર્ધર્ષં પુત્રવદ્દાનવર્ષભાઃ ॥

સ્થિરાં કૃત્વા બુદ્ધિમસ્ય પ્રિયાણ્યુક્ત્વા ચ ભારત ।
ગમ્યતામિત્યનુજ્ઞાય જયમાપ્નુહિ ચેત્યથ ॥

તૈર્વિસૃષ્ટં મહાબાહું કૃત્યા સૈવાનયત્પુરઃ ।
તમેવ દેશં યત્રાસૌ તદા પ્રાયમુપાવિશત્ ॥

પ્રતિનિક્ષિપ્યતં વીરં કૃત્યા સમભિપૂજ્ય ચ ।
અનુજ્ઞાતા ચ રાજ્ઞા સા તત્રૈવાન્તરધીયત ॥

ગતાયામથ તસ્યાં તુ રાજા દુર્યોધનસ્તદા ।
સ્વપ્નભૂતમિદં સર્વમચિન્તયત ભારત ॥

સમ્મૃશ્ય તાનિ વાક્યાનિ દાનવોક્તાનિ દુર્મતેઃ ।
વિજેષ્યામિ રણે પાણ્ડૂનિતિ ચાસ્યાભવનમતિઃ ॥

કર્ણં સંશપ્તકાંશ્ચૈવ પાર્થસ્યામિત્રઘાતિનઃ ।
અમન્યત વધે યુક્તાન્સમર્થાંશ્ચ સુયોધનઃ ॥

એવમાશા દૃઢા તસ્ ધાર્તરાષ્ટ્રસ્ દુર્મતેઃ ।
વિનિર્જયે પાણ્ડવાનામભવદ્ભરતર્ષભ ॥

કર્ણોઽપ્યાવિષ્ટચિત્તાત્મા નરકસ્યાન્તરાત્મના ।
અર્જુનસ્ય વધે ક્રૂરાં કરોતિ સ્મ તદા મતિમ્ ॥

સંશપ્તકાશ્ચ તે વીરા રાક્ષસાવિષ્ટચેતસઃ ।
રજસ્તમોભ્યામાક્રાન્તાઃ ફાલ્ગુનસ્ય વધૈષિણઃ ॥

ભીષ્મદ્રોણકૃપાદ્યાશ્ચ દાનવાક્રાન્તચેતસઃ ।
ન તથા પાણ્ડુપુત્રાણાં સ્નેહવન્તોઽભવંસ્તદા ॥

ન ચાચચક્ષે કસ્મૈચિદેતદ્રાજા સુયોધનઃ ।
કૃત્યયાઽનાય્યકથિતં યદસ્ય નિશિ દાનવૈઃ ॥

દુર્યોધનં નિશન્તે ચ કર્ણો વૈકર્તનોઽબ્રવીત્ ।
સ્મયન્નિવાઞ્જલિં કૃત્વા પાર્થિવં હેતુમદ્વચઃ ॥

ન મૃતો જયતે શત્રૂઞ્જીવન્ભદ્રાણિ પશ્યતિ ।
મૃતસ્ય ભદ્રાણિ કુતઃ કૌરવેય કુતો જયઃ ॥

ન કાલાઽદ્ય વિષાદસ્ય ભયસ્ય મરણસ્ય વા ।
પરિષ્વજ્યાબ્રવીચ્ચૈવનં ભુજાભ્યાં સ મહાભુજઃ ॥

ઉત્તિષ્ઠ રાજન્કિં શેષે કસ્માચ્છોચસિ શત્રુહન્ ।
શત્રૂન્પ્રતાપ્ય વીર્યેણ સ કથં મર્તુમર્હસિ ॥

અથવા તે ભયં જાતં દૃષ્ટ્વાઽર્જુનપરાક્રમમ્ ।
સત્યન્તે પ્રતિજાનામિ વધિષ્યામિ રણેઽર્જુનમ્ ॥

ગતે ત્રયોદશે વર્ષે સત્યેનાયુધમાલભે ।
આનયિષ્યામ્યહં પાર્તાન્વશં તવ જનાધિપ ॥

એવમુક્તસ્તુ કર્ણેન દૈત્યાનાં વચનાત્તથા ।
પ્રણિપાતેન ચાપ્યેષામુદતિષ્ઠત્સુયોધનઃ ॥

દૈત્યાનાં તદ્વચઃ શ્રુત્વા હૃદિ કૃત્વા સ્થિરાં મતિમ્ । તતો મનુજશાર્દૂલો યોજયામાસ વાહિનીમ્ ।
રથનાગાશ્વફલિલાં પદાતિજનસન્કુલામ્ ॥

ગઙ્ગૌઘપ્રતિમા ચાસ્ય પ્રયાણે શુશુભે ચમૂઃ ॥

શ્વેતચ્છત્રૈઃ પતાકાભિશ્ચામરૈશ્ચ સુપાણ્ડુરૈઃ ।
રથૈર્નાગૈઃ પદાતૈશ્ચ શુશુભેઽતીવ સન્કુલા ॥

વ્યપેતાભ્રઘને કાલે દ્યૌરિવાસીત્તુ શારદી ।
હંસપઙ્ક્તિસમાકીર્ણા ભ્રમત્સારસશોભિતા ॥

જયાશીર્ભિર્દ્વિજેન્દ્રૈઃ સ સ્તૂયમાનોઽધિરાજવત્ ।
ગૃહ્ણન્નઞ્જલિમાલાશ્ચ ધાર્તરાષ્ટ્રો જનાધિપઃ ॥

સુયોધનો યયાવગ્રે શ્રિયા પરમયા જ્વલમ્ ।
કર્ણેન સાર્ધં રાજેન્દ્ર સૌબલેન ચ દેવિના ॥

દુઃશાસનાદયશ્ચાસ્ય ભ્રાતરઃ સર્વ એવ તે ।
ભૂરિશ્રવાઃ સોમદત્તો મારાજશ્ચ બાહ્લિકઃ ॥

રથૈર્નાનાવિધાકારૈર્હયૈર્ગજવરૈસ્તથા ।
પ્રયાન્તં નૃપસિંહં તમનુજગ્મુઃ કુરૂદ્વહાઃ ॥

પ્રહૃષ્ટમનસઃ સર્વે દુર્યોધનપુરોગમાઃ ॥ કાલેનાલ્પેન રાજેન્દ્ર સ્વપુરં વિવિશુસ્તદા ॥