મહાભારત · અધ્યાય 3.237

એવં વને વર્તમાના નરાગ્ર્યાઃ શીતોષ્ણવાતાતપકર્શિતાઙ્ગાઃ ।
સરસ્તદાસાદ્યવનં ચ પુણ્યં તતઃ પરન્કિમકુર્વન્ત પાર્થાઃ ॥
વૈશમ્પાયન ઉવાચ ।

સરસ્તદાસાદ્ય તુ પાણ્ડુપુત્રા જનં સમુત્સૃજ્ય વિધાય ચેષ્ટમ્ ।
વનાનિ રમ્યાણ્યથ પર્વતાંશ્ચ નદીપ્રદેશાંશ્ચ તદા વિચેરુઃ ॥

તથા વને તાન્વસતઃ પ્રવીરાન્ સ્વાધ્યાયવન્તશ્ચ તપોધનાશ્ચ ।
અભ્યાયયુર્વેદવિદઃ પુરાણા- સ્તાન્પૂજયામાસુરથો નરાગ્ર્યાઃ ॥

તતઃ કદાચિત્કુશલઃ કથાસુ વિપ્રોઽભ્યગચ્છદ્ભુવિ કૌરવેયાન્ ।
સ તૈઃ સમેત્યાથ યદૃચ્છયૈવ વૈચિત્રવીર્યં નૃપમભ્યગચ્છત્ ॥

અથોપવિષ્ટઃ પ્રતિસત્કૃતશ્ચ વૃદ્ધેન રાજ્ઞા કુરુસત્તમેન ।
પ્રચોદિતઃ સન્કથયામ્બભૂવ ધર્માનિલેન્દ્રપ્રભવાન્યમૌ ચ ॥

કૃશાંશ્ચ વાતાતપકર્શિતાઙ્ગાન્ દુઃખસ્ય ચોગ્રસ્ મુખે પ્રપન્નાન્ ।
તાં ચાપ્યનાથામિવ વીરનાથાં કૃષ્ણાં પરિક્લેશગુણેન યુક્તામ્ ॥

તતઃ કથાસ્તસ્ય નિશમ્ય રાજા વૈચિત્રવીર્યઃ કૃપયાઽભિતપ્તઃ ।
વને તથા પાર્થિવપુત્રપૌત્રા- ઞ્શ્રુત્વા તથા દુઃખનદીમ્પ્રપન્નાન્ ॥

પ્રોવાચ દૈન્યાભિહતાન્તરાત્મા નિશ્વાસવાતોપહતસ્તદાનીમ્ ।
વાચં કથઞ્ચિત્સ્થિરતામુપેત્ય તત્સર્વમાત્મપ્રભવં વિચિન્ત્ય ॥

કથન્નુ સત્યઃ શુચિરાર્યવૃત્તઃ શ્રેષ્ઠઃ સુતાનાં મમ ધર્મરાજઃ ।
અજાતશત્રુઃ પૃથિવીતલે સ્મ શેતે પુરા રાઙ્કવકૂટશાયી ॥

પ્રબોધ્યતે માગધસૂતપુત્રૈ- ર્નિત્યં સ્તુવદ્ભિઃ સ્વયમિન્દ્રકલ્પઃ ।
પતત્રિસઙ્ઘૈઃ સ જઘન્યરાત્રે પ્રબોધ્યતે નૂનમિલાતલસ્થઃ ॥

કથન્નુ વાતાતપકર્શિતાઙ્ગો વૃકોદરઃ કોપપરિપ્લુતાઙ્ગઃ ।
શેતે પૃથિવ્યામતથોચિતાઙ્ગઃ કૃષ્ણાસમક્ષં વસુધાતલસ્થઃ ॥

તથાઽર્જુનઃ સુકુમારો મનસ્વી વશે સ્થિતો ધર્મસુતસ્ય રાજ્ઞઃ ।
વિદૂયમાનૈરિવ સર્વગાત્રૈ- ર્ધ્રુવં ન શેતે વસતીરમર્ષાત્ ॥

યમૌ ચ કૃષ્ણાં ચ યુધિષ્ઠિરં ચ ભીમં ચ દૃષ્ટ્વા સુખવિપ્રયુક્તાન્ ।
વિનિઃશ્વસન્સર્પ ઇવોગ્રતેજા ધ્રુવં ન શેતે વસતીરમર્ષાત્ ॥

તથા યમૌ ચાપ્યસુખૌ સુખાર્હૌ સમૃદ્ધરીપાવમરૌ દિવીવ ।
પ્રજાગરસ્થૌ ધ્રુવમપ્રશાન્તૌ ક્રોધેન સત્યેન ચ વાર્યમાણૌ ॥

સમીરણેનાથ સમો બલેન સમીરણસ્યૈવસુતો બલીયાન્ ।
સ ધર્મપાસેન સિતોઽગ્રજેન ધ્રુવં વિનિઃશ્વસ્ય સહત્યમર્ષમ્ ॥

સ ચાપિભૂમૌ પરિવર્તમાનો વધં સુતાનાં મમ કાઙ્ક્ષમાણઃ ।
સત્યેન ધર્મેણ ચ વાર્યમાણઃ કાલમ્પ્રતીક્ષત્યધિકો રણેઽન્યૈઃ ॥

અજાતશત્રૌ તુ જિતે નિકૃત્યા દુઃશાસનો યત્પરુષાણ્યવોચત્ ।
તાનિ પ્રવિષ્ટાનિ વૃકોદરાઙ્ગં દહન્તિ કક્ષાગ્નિરિવેન્ધનાનિ ॥

ન પાપકં ધ્યાસ્યતિ ધર્મપુત્રો ધનઞ્જયશ્ચાપ્યનુવર્ત્સ્યતે તમ્ ।
અરણ્યવાસેન વિવર્ધતે તુ ભીમસ્ય કોપોઽગ્નિરિવાનિલેન ॥

સ તેન કોપેન વિદીર્યમાણઃ કરં કરેણાભિનિપીડ્યવીરઃ ।
વિનિઃશ્વસત્યુષ્ણમતીવ ઘોરં દહન્નિવેમાં મમ પુત્રસેનામ્ ॥

ગાણ્ડીવધન્વા ચ વૃકોદરશ્ચ સંરમ્ભિણાવન્તકકાલકલ્પૌ ।
ન શેષયેતાં યુધિ શત્રુસેનાં શરાન્કિરન્તાવનિપ્રકાશાન્ ॥

દુર્યોધનઃ શકુનિઃ સૂતપુત્રો દુઃશાસનશ્ચાપિ સુમન્દચેતાઃ ।
મધુ પ્રપશ્યન્તિ ન તુ પ્રપાતં વૃકોદરં ચૈવ ધનઞ્જયં ચ ॥

શુભાશુભં કર્મ નરોહિ કૃત્વા પ્રતીક્ષતેચેત્સ ફલંવિપાકે ।
સતેન યુજ્યત્યવશઃ ફલેન મોક્ષઃ કથં સ્યાત્પુરુષસ્ય તસ્માત્ ॥

ક્ષેત્રે સુકૃષ્ટે હ્યુપિતે ચ બીજે દેવેચ વર્ષત્યૃતુકાલયુક્તમ્ ।
ન સ્યાત્ફલન્તસ્ય કુતઃ પ્રસિદ્ધિ- રન્યત્રદૈવાદિતિ નાસ્તિ હેતુઃ ॥

કૃતં મતાક્ષેણ યથા ન સાધુ સાધુપ્રવૃત્તેન ચ પાણ્ડવેન ।
મયા ચ દુષ્પુત્રવશાનુગેન કૃતઃ કુરૂણામયમન્તકાલઃ ॥

ધ્રુવં પ્રશામ્યત્યસમીરિતોઽગ્નિ- ર્ધ્રુવં પ્રજાસ્યત્યુત ગર્ભિણી યા ।
ધ્રુવં દિનાદૌ રજનીપ્રણાશ- સ્તથા ક્ષપાદૌ ચ દિનપ્રણાશઃ ॥

કૃતેચ કસ્માન્ન પરેચ કુર્યુ- ર્દત્તે ચ દદ્યુઃ પુરુષાઃ કથંસ્વિત્ ।
પ્રાપ્યાર્થકાલં ચ ભવેદનર્થઃ કથઞ્ચન સ્યાદિતિતત્કુતઃ સ્યાત્ ॥

કથં ન ભિદ્યેત ન ચ સ્રવેત ન ચ પ્રસિચ્યેદિતિરક્ષિતવ્યમ્ ।
અરક્ષ્યમાણં શતધા પ્રકીર્યે- દ્ભ્રુવં ન નાશોઽસ્તિ કૃતસ્ય લોકે ॥

ગતો હ્યરણ્યાદપિશક્રલોકં ધનઞ્જયઃ પશય્ત વીર્યમસ્ય ।
અસ્ત્રાણિ દિવ્યાનિ ચતુર્વિધાનિ જ્ઞાત્વા પુનર્લોકમિમં પ્રપન્નઃ ॥

સ્વર્ગં હિ ગત્વા સશરીર એવ કો માનુષઃ પુનરાગન્તુમિચ્છેત્ ।
અન્યત્રકાલોપહતાનનેકા- ન્સમીક્ષમાણસ્તુકુરૂન્મુમૂર્ષૂન્ ॥

ધનુર્ગ્રાહશ્ચાર્જુનઃ સવ્યસાચી ધનુશ્ચ તદ્ગાણ્ડિવં ભીમવેગમ્ ।
અસ્ત્રાણિ દિવ્યાનિ ચ તાનિ તસ્ય ત્રયસ્ય તેજઃ પ્રસહેત કોઽત્ર ॥

નિશમ્ય તદ્વચનં પાર્થિવસ્ય દુર્યોધનં રહિતે સૌબલોઽથ ।
અબોધયત્કર્ણમુપેત્ય સર્વં સ ચાપ્યહૃષ્ટોઽભવદલ્પચેતાઃ ॥