મહાભારત · અધ્યાય 3.223

ગુરુભિર્નિયમૈર્યુક્તો ભરતો નામ પાર્થિવ ।
અગ્નિઃ પુષ્ટિમગ્નિમિ તુષ્ટઃ પુષ્ટિં પ્રયચ્છતિ ॥

સતતં ભરતશ્રેષ્ઠ પાવકોયં મહાપ્રભઃ । અગ્નિર્યશ્ચ શિવો નામ શક્તિપૂજાયનિશ્ચ સઃ ।
દુઃખાર્તાનાં સ સર્વેષાં શિવકૃત્સતતં શિવઃ ॥

તપસસ્તુ ફલં દૃષ્ટ્વાસમ્પ્રવૃત્તં તપોમયમ્ ।
ઉદ્ધર્તુકામો મતિમાન્પુત્રો જજ્ઞે પુરન્દરઃ ॥

ઉષ્મા ચૈવોષ્મણો જજ્ઞે સોઽગ્નિર્ભૂતેષુ લક્ષ્યતે ।
અગ્નિશ્ચાપિ મનુર્નામ પ્રાજાપત્યં સકારણમ્ ॥

શમ્ભુમગ્નિમથ પ્રાહુર્બ્રાહ્મણા વેદપારગાઃ ।
આવસથ્યં દેવિજાઃ પ્રાહુર્દીપ્તમગ્નિં મહાપ્રભમ્ ॥

ઊર્જસ્કરાન્હવ્યવાહાન્સુવર્ણસદૃશપ્રભાન્ ।
અગ્નિસ્તપો હ્યજનયત્પઞ્ચ યજ્ઞસુતાનિહ ॥

પ્રતતોઽગ્નિર્મહાભાગ પરિશ્રાન્તો ગવામ્પતિઃ ।
અસુરાઞ્જનયન્ધોરાન્મત્યાંશ્ચૈવ પૃથિગ્વિધાન્ ॥

તપસશ્ચ મનું ભાનું ચાપ્યઙ્ગિરાઃ સૃજત્ ।
બૃહદ્ભાનું તુ તં પ્રાહુર્બ્રાહ્મણા વેદપારઘાઃ ॥

ભાનોર્ભાર્યા મહારાજ બૃહદ્ભાસા તુ સોમજા । ષટ્પુત્રાઞ્જનયામાસ તદા સા કન્યયા સહ ।
ભાનોરાઙ્ગિરસસ્યાથ શૃણુ તસ્ય પ્રજાવિધિમ્ ॥

દુર્બલાનાં તુ ભૂતાનામસૂન્યઃ સમ્પ્રયચ્છતિ ।
તમગ્નિં બલદં પ્રાહુઃ પ્રથમં ભાનુજં સુતમ્ ॥

યઃ પ્રશાન્તેષુ ભૂતેષુ મન્યુર્ભવતિ દારુણઃ ।
અગ્નિઃ સ મન્યુમાન્નામ દ્વિતીયો ભાનુજઃ સુતઃ ॥

દર્શે ચ પૌર્ણમાસે ચ યસ્યેહ હવિરુચ્યતે ।
વિષ્ણુર્નામેહ યોઽગ્નિસ્તુ ધૃતિમાન્નામ સોઙ્ગિરાઃ ॥

ઇન્દ્રેણ સહિતં યસ્ય હવિરાગ્રયણં સ્મૃતમ્ ।
અગ્નિરાગ્રયણો નામ ભાનોરેવાન્વયસ્તુ સઃ ॥

ચાતુર્માસ્યેષુ નિત્યાનાં હવિષાં યો નિરગ્રહઃ ।
ચતુર્ભિઃ સહિતઃ પુત્રૈર્ભાનોરેવાન્વયસ્તુ સઃ ॥

નિશાં ત્વજનયત્કન્યામગ્નીષોમાવુભૌ તથા ।
મનોરેવાભવદ્ભાર્યા સુષુવે પઞ્ચ પાવકાન્ ॥

પૂજ્યતે હવિષા યોઽગ્રે ચાતુર્માસ્યેષુ પાવકઃ ।
પર્જન્યસહિતઃ શ્રીમાનગ્નિર્વૈશ્વાનરસ્તુ સઃ ॥

અસ્ય લોકસ્ય સર્વસ્ય યઃ પ્રભુઃ પરિષઠ્યતે ।
સોઽગ્નિર્વિશ્વપતિર્નામ દ્વિતીયસ્તાપસઃ સુતઃ ॥

કન્યા યા હરિણી નામ હિરણ્યકશિપોઃ સુતાઃ ।

કર્મણાઽસૌ બભૌ ભાર્યા સ વહ્નિઃ સ પ્રજાપતિઃ । પ્રાણાનાશ્રિત્ય યો દેહં પ્રવર્તયતિ દેહિનામ્ ।
તસ્ય સન્નિહિતો નામ શબ્દરૂપસ્ સાધનઃ ॥

શુક્લં કૃષ્ણં વપુર્દેવો યો બિભર્તિ હુતાશનઃ ।
અકલ્મષઃ કલ્મષાણાં કર્તા ક્રોધાશ્રિતસ્તુસઃ ॥

કપિલં પરમર્ષિં ચ યં પ્રાહુર્યતયઃ સદા ।
અગ્નિઃ સ કપિલો નામ સાઙ્ખ્યયોગપ્રવર્તકઃ ॥

યોઽન્તર્યચ્છતિ ભૂતાનિ યેન ચેષ્ટન્તિ નિત્યદા ।
કર્મસ્વિહ વિચિત્રેષુ સોઽગ્રણીર્વહ્નિરુચ્યતે ॥

ઇમામન્યાન્સમસૃજત્પાવકાન્પ્રથિતૌજસઃ ।
અગ્નિહોત્રસ્ય દુષ્ટસ્ય પ્રાયશ્ચિત્તાર્થમુલ્વણાન્ ॥

સંસ્પૃશેયુર્યદાઽન્યોન્યં કથઞ્ચિદ્વાયુનાઽગ્નયઃ ।
ઇષ્ટિરષ્ટાકપાલેન કાર્યા વૈ શુચયેઽગ્નયે ॥

દક્ષિણાગ્નિર્યદા દ્વાભ્યાં સંસૃજેત તદા કિલ ।
ઇષ્ટિરષ્ટાકપાલેન કાર્યા વૈ વીતયેઽગ્નયે ॥

યદ્યગ્નયો હિ સ્પૃશ્યેયુર્નિવેશસ્થા દવાગ્નિના ।
ઇષ્ટરષ્ટાકપાલેન કાર્યા તુ શુચયેઽગ્નયે ॥

અગ્નિં રજસ્વલા વૈ સ્ત્રી સંસ્પૃશેદાગ્નિહૌત્રિકમ્ ।
ઇષ્ટિરષ્ટાકપાલેન કાર્યા વસુમતેઽગ્નયે ॥

મૃતઃ શ્રૂયેત યો જીવન્પરાસુરશુચિર્યથા ।
ઇષ્ટિરષ્ટાકપાલેન કાર્યા સુરભિમતેઽગ્નયે ॥

આર્તો ન જુહુયાદગ્નિં ત્રિરાત્રં યસ્તુ બ્રાહ્મણઃ ।
ઇષ્ટિરષ્ટાકપાલેન કાર્યા તન્તુમતેઽગ્નયે ॥

દર્શશ્ચ પૌર્ણમાસશ્ચ યસ્ તિષ્ઠેત્પ્રતિષ્ઠિતમ્ ।
ઇષ્ટિરષ્ટાકપાલેન કાર્યા પથિકૃતેઽગ્નયે ॥

સૂતિકાગ્નિર્યદા ચાગ્નિં સંસ્પૃશેદાગ્નિહૌત્રિકમ્ । ઇષ્ટિરષ્ટાકપાલેન કાર્યાં ચાગ્નિમતેઽગ્નયે ॥