મહાભારત · અધ્યાય 3.218

ગુરૂ નિવેદ્ય વિપ્રાય તૌ માતાપિતરાવુભૌ ।
પુનરેવ સ ધર્માત્મા વ્યાધો બ્રાહ્મણમબ્રવીત્ ॥

પ્રવૃત્તચક્ષુર્જાતોસ્મિ સમ્પશ્ય તપસો બલમ્ ।
યદર્થમુક્તોસિ તયા ગચ્છ ત્વં મિથિલામિતિ ॥

પતિશુશ્રૂષપરયા દાન્તયા સત્યશીલયા ।
મિથિલાયાં વસન્વ્યાધઃ સ તે ધર્માન્પ્રવક્ષ્યતિ ॥
બ્રાહ્મણ ઉવાચ ।

પતિવ્રતાયાઃ સત્યાયાઃ શીલાઢ્યાયા યતવ્રત ।
સંસ્મૃત્ય વાક્યં ધર્મજ્ઞ ગુણવાનસિ મે મતઃ ॥
વ્યાધ ઉવાચ ।

યત્તયા ત્વં દ્વિજશ્રેષ્ઠ નિયુક્તો માં પ્રતિ પ્રભો ।
દૃષ્ટમેવ તયા સમ્યગેકપત્ન્યા ન સંશયઃ ॥

ત્વદનુગ્રહબુદ્ધ્યા તુ વિપ્રૈતદ્દર્શિતં મયા ।
વાક્યં ચ શૃણુ મે તાત યત્તે વક્ષ્યે હિતં દ્વિજ ॥

ત્વયા ન પૂજિતા માતા પિતા ચ દ્વિજસત્તમ ।
અનિસૃષ્ટોસિ નિષ્ક્રાન્તો ગૃહાત્તાભ્યામનિનદિત ॥

વેદોચ્ચારણકાર્યાર્થમયુક્તં તત્ત્વયા કૃતમ્ ।
તવ શોકેન વૃદ્ધૌ તાવન્ધીભૂતૌ તપસ્વિનૌ ॥

તૌ પ્રસાદયિતું ગચ્છ મા ત્વાં ધર્મોઽત્યગાદયમ્ ।
તપસ્વી ત્વં મહાત્મા ચ ધર્મે ચ નિરતઃ સદા ॥

સર્વમેતદપાર્થં તે ક્ષિપ્રં તૌ સમ્પ્રસાદય ।
તૌ પ્રસાદ્ય દ્વિજશ્રેષ્ઠ યચ્છ્રેયસ્તદવાપ્સ્યસિ ॥

શ્રદ્દધસ્વ મમ બ્રહ્મન્નાન્યથા કર્તુમર્હસિ ।
યમ્યતામદ્યવિપ્રર્ષે શ્રેયસ્તે કથયામ્યહમ્ ॥
બ્રાહ્મણ ઉવાચ ।

યદેતદુક્તં ભવતા સર્વં સત્યમસંશયમ્ ।
પ્રીતોસ્મિ તવ ભદ્રં તે ધર્માચારગુણાન્વિત ॥
વ્યાધ ઉવાચ ।

દૈવતપ્રતિમો હિ ત્વં યસ્ત્વં ધર્મમનુવ્રતઃ ।
પુરાણં શાશ્વતં દિવ્યં દુષ્પ્રાપમકૃતાત્મભિઃ ॥

માતાપિત્રોઃ સકાશં હિ ગત્વાત્વં દ્વિજસત્તમ । અતન્દ્રિતઃ કુરુ ક્ષિપ્રમ્માતાપિત્રોર્હિ પૂજનમ્ ।
અતઃ પરમહં ધર્મં નાન્યં પશ્યામિ કઞ્ચન ॥
બ્રાહ્મણ ઉવાચ ।

ઇહાહમાગતો દિષ્ટ્યા દિષ્ટ્યા મે સન્ગતં ત્વયા ।
ઈદૃશા દુર્લભા લોકે નરા ધર્મપ્રદર્શકાઃ ॥

એકોનરસહસ્રેષુ ધર્મવાનવિદ્યતે ન વા ।
પ્રીતોસ્મિ તવસત્યેન ભદ્રં તે પુરુષર્ષભ ॥

પતમાનોઽદ્યનરકે ભવતાઽસ્મિ સમુદ્ધૃતઃ ।
ભવિતવ્યમથૈવં ચ યદ્દૃષ્ટોસિ મયાઽનઘ ॥

રાજા યયાતિર્દૌહિત્રૈઃ પતિતસ્તારિતો યથા ।
સદ્ભિઃ પુરુષશાર્દૂલ તથાઽહં ભવતા ત્વિહ ॥

માતાપિતૃભ્યાં શુશ્રૂષાં કરિષ્યે વચનાત્તવ ।
નાકૃતાત્મા વેદયતિ ધર્માધર્મવિનિશ્ચયમ્ ॥

દુર્જ્ઞેયઃ શાશ્વતો ધર્મઃ શૂદ્રયોનૌ હિ વર્તતા ।
ન ત્વાં શૂદ્રમહં મન્યે ભવિતવ્યં હિ કારણમ્ ॥

યેન કર્મવિશેષેણ પ્રાપ્તેયં શૂદ્રતા ત્વયા । એતામિચ્છામિ વિજ્ઞાતું તત્ત્વેન તવ શૂદ્રતામ્ ।
કામયાનસ્ મે શંસ સર્વં ત્વં પ્રયતાત્મવાન્ ॥
વ્યાઘ ઉવાચ ।

અનતિક્રમણીયા વૈ બ્રાહ્મણા મે દ્વિજોત્તમ ।
શૃણુ સર્વમિદં વૃત્તં પૂર્વદેહે મમાનઘ ॥

અહં હિ બ્રાહ્મણઃ પૂર્વમાસં દ્વિજવરાત્મજઃ । વેદાધ્યાયી સુકુશલો વેદાઙ્ગાનાં ચ પારગઃ ।
આત્મદોષકૃતૈર્બ્રહ્મન્નવસ્થામાપ્તવાનિમામ્ ॥

કશ્ચિદ્રાજા મમ સખા ધનુર્વેદપરાયણઃ ।
સંસર્ગાદ્ધનુષિ શ્રેષ્ઠસ્તતોઽહમભવં દ્વિજ ॥

એતસ્મિન્નેવ કાલે તુ મૃગયાં નિર્ગતો નૃપઃ । સહિતો યોધમુખ્યૈશ્ મન્ત્રિભિશ્ચ સુસંવૃતઃ ।
તતોઽભ્યહન્મૃગાંસ્તત્ર સુબહૂનાશ્રમં પ્રતિ ॥

અથ ક્ષિપ્તઃ શરો ઘોરો મયાપિ દ્વિજસત્તમ ।
તાડિતશ્ચ ઋષિસ્તન શરેણાનતપર્વણા ॥

ભૂમૌ નિપતિતો બ્રહ્મન્નુવાચ પ્રતિનાદયન્ ।
નાપરાધ્યામ્યહં કિઞ્ચિત્કેન પાપમિદં કૃતમ્ ॥

મન્વાનસ્તં મૃગં ચાહં સમ્પ્રાપ્તઃ સહસા મુનિમ્ । અપશ્યં તમૃષિં વિદ્ધં શરેણાનતપર્વણા ।
તમુગ્રતપસં વિપ્રં નિષ્ટનન્તં મહીતલે ॥

અકાર્યકરણાચ્ચાપિ ભૃશં મે વ્યથિતં મનઃ ।
અજાનતા કૃતમિદં મયેત્યહમથાબ્રુવમ્ ॥

ક્ષન્તુમર્હસિ મે સર્વમિતિ ચોક્તો મયા મુનિઃ ॥

તતઃ પ્રત્યબ્રવીદ્વાક્યમૃષિર્માં ક્રોધમૂર્ચ્છિતઃ । વ્યાધસ્ત્વં ભવિતા ક્રૂર શૂદ્રયોનાવિતિ દ્વિજ ॥