મહાભારત · અધ્યાય 3.201

ભૂય એવ મહાભાગ્યં કથ્યતામિત્યબ્રવીત્પાણ્ડવો માર્કણ્ડેયમ્ ॥ અથાચષ્ટ માર્કણ્ડેયઃ ॥ અષ્ટકસ્ય વૈશ્વામિત્રેરશ્વમેધે સર્વે રાજાનઃ પ્રાગચ્છન્ ॥

ભ્રાતરશ્ચાસ્ય પ્રતર્દનો વમુમનાઃ શિબિરૌશીનર રૈતિ સ ચ સમાપ્તયજ્ઞો ભ્રાતૃભિઃ સહ રથેન પ્રાયાત્તે ચ નારદમાગચ્છન્તમભિવાદ્યારોહતુ ભવાન્રથમિત્યબ્રુવન્ ॥

તાંસ્તથેત્યુક્ત્વા રથમારુરોહ ॥ અથ તેષામેકઃ સુરર્ષિં નારદમબ્રવીત્ ॥ પ્રસાદ્ય ભગવન્તં કિઞ્ચિદિચ્છેયં પ્રષ્ટુમિતિ ॥

પૃચ્છેત્યબ્રવીદૃષિઃ ॥ રસોઽબ્રવીદાયુષ્મન્તઃ સર્વગુણપ્રમુદિતાઃ ॥ અથાયુષ્મન્તં સ્વર્ગસ્થાનં ચતુર્ભિર્યાતવ્યં સ્યાત્કોઽવતરેત્ ॥ અયમષ્ટકોઽવતરેદિત્યબ્રવીદૃષિઃ ॥

કિન્કારણમિત્યપૃચ્છત્ ॥ અથાચષ્ટાષ્ટકસ્ય ગૃહે મયા ઉપિતં સ માં રથેનાનુપ્રાવહદથાપશ્યમનેકાનિ ગોસહસ્રાણિ વર્ણશો વિવિક્તાનિ તમહમપૃચ્છં કસ્યેમા ગાવ ઇતિ સોબ્રવીત્ ॥ મયાનિસૃષ્ટાઇત્યેતાસ્તેનૈવસ્વયં શ્લાઘતિ કથિતેન ॥ એપોવતરેદથ ત્રિભિર્યાતવ્યં સામ્પ્રતં કોઽવતરેત્ ॥

પ્રતર્દન ઇત્યત્રવીદૃષિઃ ॥ તત્ર કિં કારણં પ્રતર્દનસ્યાપિ ગૃહે મયોપિતં સ માં રથેનાનુપ્રાવહત્ ॥

અથૈનં બ્રાહ્મણોઽભિક્ષેતાશ્વં મે દદાતુ ભવાન્નિવૃત્તો દાસ્યામીત્યબ્રવીદ્બ્રાહ્મણં ત્વરિતમેવ દીયતામિત્યબ્રવીદ્બ્રાહ્મણસ્ત્વરિતમેવ સ બ્રાહ્મણસ્યૈવ મુક્ત્વા દક્ષિણં પાર્શ્વમદદત્ ॥

અથાન્યોષ્યશ્વાર્થી બ્રાહ્મણ આગચ્છત્ ॥ તથૈવ ચૈનમુક્ત્વા વામપાર્ષ્ણિમભ્યદાદથ પ્રાયાત્પુનરપિ ચાન્યોપ્યશ્વાર્થી બ્રાહ્મણ આગચ્છત્ ત્વરિતોથ તસ્મૈ અપનહ્ય વામં ધુર્યમદદત્ ॥

અથ પ્રાયાત્પુનરન્ય આગચ્છદશ્વાર્થી બ્રાહ્મણસ્તમબ્રવીદતિયાતો દાસ્યામિ ત્વરિતમેવ મે દીયતામિત્યબ્રવીદ્બ્રાહ્મણસ્તસ્મૈ દત્ત્વાઽશ્વં રથધુરં ગૃહ્ણતા વ્યાહૃતં બ્રાહ્મણાનાં સામ્પ્રતં નાસ્તિ કિઞ્ચિદિતિ ॥

ય એષ દદાતિ ચાસૂયતિ ચ તેન વ્યાહૃતેન તથાઽવતરેત્ ॥ અથ દ્વાભ્યાં યાતવ્યમિતિ કોઽવતરેત્ ॥

વસુમના અવતરેદિત્યબ્રવીદૃષિઃ ॥

કિન્કારણમિત્યપૃચ્છદથાચષ્ટ નારદઃ ॥ અહં પરિભ્રમન્વસુમનસો ગૃહમુપસ્થિતઃ ॥

સ્વસ્તિવચનમાસીત્પુષ્પરથસ્ય પ્રયોજનેન તમહમન્વગચ્છં સ્વસ્તિવાચિતેષુ બ્રાહ્મણેષુ રથો બ્રાહ્મણાનાં દર્શિતઃ ॥

તમહં રથં પ્રાશંસમથ રાજાઽબ્રવીદ્ભગવતારથઃ પ્રશસ્તઃ ॥ એષ ભગવતો ભગવતોરથ ઇતિ ॥

અથ કદાચિત્પુનરપ્યહમુપસ્થિતઃ પુનરેવ ચ રથપ્રયોજનમાસીત્ ॥ સમ્યગયમેષ ભગવત ઇત્યેવં રાજાઽબ્રવીદિતિ પુનરેવ ચ તૃતીયં સ્વસ્તિવાચનં સમભાવયમથ રાજા બ્રાહ્મણાનાં દર્શયન્મામભિપ્રેક્ષ્યાબ્રવીત્ ॥ અથો ભગવતા પુષ્પરથસ્ય સ્વસ્તિવાચનાનિ સુષ્ઠુ સમ્ભાવિતાનિ એતેન દ્રોહવચનેનાવતરેત્ ॥

અથૈકેન યાતવ્યં સ્યાત્કોઽવતરેત્પુનર્નારદ આહ ॥ શિબિર્યાયાદહમવતરેયં અત્ર કિં કારણમિત્યબ્રવીત્ ॥ અસાવહં શિવિના સમો નાસ્મિ યતો] બ્રાહ્મણઃ કશ્ચિદેનમબ્રવીત્ ॥

શિબે અન્નાર્થ્યસ્મીતિ તમબ્રવીચ્છિબિઃ કિં ક્રિયતામાજ્ઞાપયતુ ભવાનિતિ ॥

અથૈનં બ્રાહ્મણોઽબ્રવીત્ ય એષ તે પુત્રો બૃહદ્ગર્ભો નામ એષ પ્રમાતવ્ય ઇતિ તમેનં સંસ્કુરુ અન્નં ચોપપાદય તતોઽહં પ્રતીક્ષ્ય ઇતિ ॥ તતઃ પુત્રં પ્રમાથ્ય સંસ્કૃત્ય વિધિના સાધયિત્વા પાત્ર્યામર્પયિત્વા શિરસા પ્રતિગૃહ્ય બ્રાહ્મણમમૃગયત્ ॥

અથાસ્ય મૃગયમાણસ્ય કશ્ચિદાચષ્ટ એષ તે બ્રાહ્મણો નગરં પ્રવિશ્ય દહતિ તે ગૃહં કોશાગારમાયુધાગારં સ્ત્ર્યગારમશ્વશાલાં હસ્તિશાલાં ચ ક્રુદ્ધ ઇતિ ॥

અથ શિબિસ્તથૈવાવિકૃતમુખવર્ણો નગરં પ્રવિશ્ય બ્રાહ્મણં તમબ્રવીત્સિદ્ધં ભગવન્નન્નમિતિ બ્રાહ્મણો ન કિઞ્ચિદ્વ્યાજહાર વિસ્મયાદધોમુખશ્ચાસીત્ ॥

તતઃ પ્રાસાદયદ્બ્રાહ્મણં ભગવન્ભુજ્યતામિતિ ॥ મુહૂર્તાદુદ્વીક્ષ્ય શિબિમબ્રવીત્ ॥

ત્વમેવૈતદશાનેતિ તત્રાહ તથેતિ શિબિસ્તથૈવાવિમના મહિત્વા કપાલમભ્યુદ્ધાર્ય ભોક્તુમૈચ્છત્ ॥

અથાસ્ય બ્રાહ્મણો હસ્તમગૃહ્ણાત્ ॥ અબ્રવીચ્ચૈનં જિતક્રોધોસિ ન તે કિઞ્ચિદપરિત્યાજ્યં બ્રાહ્મણાર્થે બ્રાહ્મણોઽપિ તં મહાભાગં સભાજયત્ ॥

સ હ્યુદ્વીક્ષમાણઃ પુત્રમપશ્યદગ્રે તિષ્ઠન્તં દેવકુમારમિવ પુણ્યગન્ધાન્વિતમલન્કૃતં સર્વં ચ તમર્થં વિધાય બ્રાહ્મણોઽન્તરધીયત ॥
સ હ્યુદ્વીક્ષમાણઃ પુત્રમપશ્યદગ્રે તિષ્ઠન્તં દેવકુમારમિવ પુણ્યગન્ધાન્વિતમલન્કૃતં સર્વઞ્ચ તમર્થં વિધાય બ્રાહ્મણોઽન્તરધીયત ॥

તસ્ય રાજર્ષેર્વિધાતા તેનૈવ વેષેણ પરીક્ષાર્થમાગત ઇતિતસ્મિન્નન્તર્હિતે અમાત્યા રાજાનમૂચુઃ ॥ કિં પ્રેપ્સુના ભવતા ઇદમેવં જાનતા કૃતમિતિ ॥
શિબિરુવાચ ।

નૈવાહમેતદ્યશસે દદાનિ ન ચાર્યહેતોર્ન ચ ભોગતૃષ્ણયા ।
પાપૈરનાસેવિત એષ માર્ગ ઇત્યેવમેતત્સકલં કરોમિ ॥

સદ્ભિઃ સદાઽધ્યાસિતં તુ પ્રશસ્તં તસ્માત્પ્રશસ્તં શ્રયતે મતિર્મે ।
એતન્મહાભાગ્યવરં શિબેસ્તુ તસ્માદહં વેદ યથાવદેતત્ ॥