મહાભારત · અધ્યાય 3.169

તતસ્તામવસં પ્રીતો રજનીં તત્ર ભારત ।
પ્રસાદાદ્દેવદેવસ્યત્ર્યમ્બકસ્ય મહાત્મનઃ ॥

વ્યુષિતો રજનીં ચાહન્કૃત્વાપૌર્વાહ્ણિકીઃ ક્રિયાઃ ।
અપશ્યં તં દ્વિજશ્રેષ્ઠં દૃષ્ટવાનસ્મિ યં પુરા ॥

તસ્મૈ ચાહં યથાવૃત્તં સર્વમેવ ન્યવેદયમ્ ।
ભગવન્તં મહાદેવં સમેતોસ્મીતિ ભારત ॥

સ મામુવાચ રાજેન્દ્ર પ્રીયમાણો દ્વિજોત્તમઃ ।
દૃષ્ટસ્ત્વયા મહાદેવો યથા નાન્યેન કેનચિત્ ॥

સમેતં લોકપાલૈસ્તુ સર્વૈર્વૈવસ્વતાદિભિઃ ।
દ્રષ્ટાસ્યનઘ દેવેન્દ્રં સ ચ તેઽસ્ત્રાણિ દાસ્યતિ ॥

એવમુક્ત્વા સ માં રાજન્નાશ્લિષ્ય ચ પુનઃ પુનઃ ।
અગચ્છત્સ યથાકામં બ્રાહ્મણઃ સૂર્યસન્નિભઃ ॥

અથાપરાહ્ણે તસ્યાહ્નઃ પ્રાવાત્પુણ્યઃ સમીરણઃ ।
પુનર્નવમિમં લોકં કુર્વન્નિવ સપત્નહન્ ॥

દિવ્યાનિ ચૈવ માલ્યાનિ સુગન્ધીનિ નવાનિ ચ ।
શૈશિરસ્ય ગિરે પાદે પ્રાદુરાસન્સમીપતઃ ॥

વાદિત્રાણિચ દિવ્યાનિ સુઘોષાણિ સમન્તતઃ ।
સ્તુતયશ્ચેન્દ્રસંયુક્તા અશ્રૂયન્ત મનોહરાઃ ॥

ગણાશ્ચાપ્સરસાં તત્રગન્ધર્વાણાં તથૈવ ચ ।
પુરસ્તાદ્દેવદેવસ્ય જગુર્ગીતાનિ સર્વશઃ ॥

મરુતાં ચ ગણાસ્તત્ર દેવયાનૈરુપાગમન્ ।
મહેન્દ્રાનુચરા યે ચ દેવસદ્મનિવાસિનઃ ॥

તતો મરુત્વાનહરિભિર્યુક્તૈર્વાહૈઃ સ્વલન્કૃતૈઃ ।
શચીસહાયસ્તત્રાયાત્સહ સર્વૈસ્તદાઽમરૈઃ ॥

એતસ્મિન્નૈવ કાલે તુ કુબેરો નરવાહનઃ ।
દર્શયામાસ માં રાજઁલ્લક્ષ્મ્યા પરમયા યુતઃ ॥

દક્ષિણસ્યાં દિશિ યમં પ્રત્યપશ્યં વ્યસ્થિતમ્ ।
વરુણં દેવરાજં ચ યથાસ્થાનમવસ્થિતમ્ ॥

તે મામૂચુર્મહારાજ સાન્ત્વયિત્વા સુરર્ષભાઃ ।
સવ્યસાચિન્નિરીક્ષાસ્માઁલ્લોકપાલાનવસ્થિતાન્ ॥

સુરકાર્યાર્થસિદ્ધ્યર્થં દૃષ્ટવાનસિ શન્કરમ્ ।
અસ્મત્તોઽપિ ગૃહાણ ત્વમસ્ત્રાણીતિ સમન્તતઃ ॥

તતોઽહં પ્રયતો ભૂત્વા પ્રણિપત્ય સુરર્ષભાન્ ।
પ્રત્યગૃહ્ણાં તદાઽસ્ત્રાણિ મહાન્તિ વિવિધાનિ ચ ॥

ગૃહીતાસ્ત્રસ્તતો દેવૈરનુજ્ઞાતોસ્મિ ભારત ।
અથ દેવા યયુઃ સર્વેયથાગતમરિન્દમ ॥

મઘવાનપિ માં દેવો રથમારોપ્ય સુપ્રભમ્ ।
ઉવાચ ભગવાન્વાક્યં સ્મયન્નિવ મહાયશાઃ ॥

પુરૈવાગમનાદસ્માદ્વેદાહં ત્વાં ધનઞ્જય ।
અતઃ પરં ત્વહં વૈ ત્વાં દર્શયે ભરત્રષભ ॥

ત્વયા હિ તીર્થેષુ પુરા સમાપ્લાવઃ કૃતોઽસકૃત્ ।
તપશ્ચેદં મહત્ત્પ્તં સ્વર્ગં ગન્તાસિ પાણ્ડવ ॥

ભૂયશ્ચૈવ ચ તપ્તવ્યં તપશ્ચરણમુત્તમમ્ ।
દુશ્ચરં ઘોરમસ્ત્રાણાં તપોબલકરં તવ ॥

સ્વર્ગસ્ત્વવશ્યં ગન્તવ્યસ્ત્વયા શત્રુનિષૂદન ।
માતલિર્મન્નિયોગાત્ત્વાં ત્રિદિવં પ્રાપયિષ્યતિ ॥

વિદિતસ્ત્વંહિ દેવાનાં મુનીનાં ચ મહાત્મનામ્ ।
ઇહસ્થઃ પાણ્ડવશ્રેષ્ઠ તપઃ કુર્વન્સુદુષ્કરમ્ ॥

તતોઽહમબ્રુવં શક્રં પ્રસીદ ભગવન્મમ ।
આચાર્યં વરયેઽહં ત્વામસ્ત્રાર્થં ત્રિદશેશ્વર ॥
ઇન્દ્ર ઉવાચ ।

ક્રૂરકર્માઽસ્ત્રવિત્તાત ભવિષ્યસિ પરન્તપ ।
યદર્થમસ્ત્રાણીપ્સુસ્ત્વં તં કામં પાણ્ડવાપ્નુહિ ॥

તતોઽહમબ્રુવં નાહં દિવ્યાન્યસ્ત્રાણિ શત્રુહન્ ।
માનુષેષુ પ્રયોક્ષ્યામિ વિનાઽસ્ત્રપ્રતિઘાતનાત્ ॥

તાનિ દિવ્યાનિ મેઽસ્ત્રાણિ પ્રયચ્છ વિબુધાધિપ ।
લેકાંશ્ચાસ્ત્રજિતાન્પશ્ચાલ્લભેયં સુરપુઙ્ગવ ॥
ઇન્દ્ર ઉવાચ ।

પરીક્ષાર્થં મયૈતત્તે વાક્યમુક્તં ધનઞ્જય ।
મમાત્મજસ્ય વચનં સૂપપન્નમિદં તવ ॥

શિક્ષ મે ભવનં ગત્વાસર્વાણ્યસ્ત્રાણિ ભારત ।
વાયોરગ્નેર્વસુભ્યોઽપિ વરુણાત્સમરુદ્ગણાત્ ॥

સાધ્યં પૈતામહં ચૈવ ગન્ધર્વોરગરક્ષસામ્ ।
વૈષ્ણવાનિ ચ સર્વાણિ નૈરૃતાનિ તથૈવ ચ ॥

મદ્ગતાનિ ચ જાનીહિ સર્વાસ્ત્રાણિ કુરૂદ્વહ ।
એવમુક્ત્વા તુ માં શક્રસ્તત્રૈવાન્તરધીયત ॥

અથાપશ્યં હરિયુજં રથમૈન્દ્રમુપસ્થિતમ્ ।
દિવ્યં માયામયં પુણ્યં યત્તં માતલિના નૃપ ॥

લોકપાલેષુ યાતેષુ મામુવાચાથ માતલિઃ ।
દ્રષ્ટુમિચ્છતિ શક્રસ્ત્વાં દેવરાજો મહાદ્યુતે ॥

સંસિદ્ધસ્ત્વં મહાબાહો કુરુ કાર્યમનુત્તમમ્ ।
પશ્ય પુણ્યકૃતાં લોકાન્સશરીરો દિવં વ્રજ ॥

દેવરાજઃ સહસ્રાક્ષસ્ત્વાં દિદૃક્ષતિ ભારત ।
ઇત્યુક્તોઽહં માતલિના ગિરિમામન્ત્ર્ય શૈશિરમ્ ॥

પ્રદક્ષિણમુપાવૃત્ય સમારોહં રથોત્તમમ્ ।
ચોદયામાસ સ હયાન્મનોમારુતરંહસઃ ॥

[માતલિર્હયતત્ત્વજ્ઞો યથાવદ્ભૂરિદક્ષિણઃ । અવૈક્ષત ચ મે વક્રૃંસ્તિતસ્યાથ સસારથિઃ ।
તથા ભ્રાન્તે રથે રાજન્વિસ્મિતશ્ચેદમબ્રવીત્ ॥

અત્યદ્ભુતમિદં ત્વદ્યવિચિત્રં પ્રતિભાતિ મે । યદાસ્થિતો રથં દિવ્યં પદાન્ન ચલિતઃ પદમ્ ॥ ]

દેવરાજોઽપિહિ મયા નિત્યમત્રોપલક્ષિતઃ ।
વિચલન્પ્રથમોત્પાતે હયાનાં ભરતર્ષભ ॥

ત્વં પુનઃ સ્થિત એવાત્રરથે ભ્રાન્તે કુરૂદ્વહ ।
અતિશક્રમિદં સર્વં તવેતિ પ્રતિભાતિ મે ॥

ઇત્યુક્ત્વાઽકાશમાવિશ્ય માતલિર્વિબુધાલયાન્ ।
દર્શયામાસ મે રાજન્વિમાનાનિ ચ ભારત ॥

[સ રથો હરિભિર્યુક્તો હ્યૂર્ધ્વમાચક્રમે તતઃ ।
ઋષયો દેવતાશ્ચૈવ પૂજયન્તિ નરોત્તમ ॥

તતઃ કામગમાઁલ્લોકાનપશ્યં વૈ સુરર્ષિણામ્ । ગન્ધર્વાપ્સરસાં ચૈવ પ્રભાવમમિતૌજસામ્ ॥ ]

નન્દનાદીનિ દેવાનાં વનાન્યુપવનાનિ ચ ।
દર્શયામાસ મે શીઘ્રં માતલિઃ શક્રસારથિઃ ॥

તતઃ શક્રસ્ય ભવનમપશ્યભમરાવતીમ્ ।
દિવ્યૈઃ કામફલૈર્વૃક્ષૈ રત્નૈશ્ચ સમલન્કૃતામ્ ॥

ન તાં ભાસયતે સૂર્યો ન શીતોષ્ણે ન ચ ક્લમઃ ।
ન બાધતે તત્રરજસ્તત્રાસ્તિ ન જરા નૃપ ॥

ન તત્રશોકો દૈન્યં વા વૈવર્ણ્યં ચોપલક્ષ્યતે । દિવૌકસાં મહારાજ ન ગ્લાનિરરિમર્દન ।
ન ક્રોધલોભૌ તત્રાસ્તામશુબં વા વિશામ્પતે ॥

નિત્યં તુષ્ટાશ્ તે રાજન્પ્રાણિનઃ સુરવેશ્મનિ ।
નિત્યપુષ્પફલાસ્તત્ર પાદપા હરિતચ્છદાઃ ॥

પુષ્કરિણ્યશ્ચ વિવિધાઃ પદ્મસૌગન્ધિકાયુતાઃ ।
શીતસ્તત્રવવૌ વાયુઃ સુગન્ધો વીજતે શુભઃ ॥

સર્વરત્નવિચિત્રા ચ ભૂમિઃ પુષ્પવિભૂષિતા । મૃગદ્વિજાશ્ચ બહવો રુચિરા મધુરસ્વરાઃ ।
વિમાનગામિનશ્ચાત્રદૃશ્યન્તે બહવોઽમરાઃ ॥

તતોઽપશ્યં વસૂન્રુદ્રાન્સાધ્યાંશ્ચ સમરુદ્ગણાન્ ।
આદિત્યાનશ્વિનૌ ચૈવ તાન્સર્વાન્પ્રત્યપૂજયમ્ ॥

તે માં વીર્યેણ યશસા તેજસા ચ બલેન ચ ।
અસ્ત્રૈશ્ચાપ્યન્વજાનન્ત સન્ગ્રામે વિજયેન ચ ॥

પ્રવિશ્ય તાં પુરીં દિવ્યાં દેવગન્ધર્વપૂજિતામ્ ।
દેવરાજં સહસ્રાક્ષમુપાતિષ્ઠં કૃતાઞ્જલિઃ ॥

દદાવર્ધાસનં પ્રીતઃ શક્રો મે દદતાંવરઃ ।
બહુમાનાચ્ચ ગાત્રાણિ પસ્પર્શ મમ વાસવઃ ॥

તત્રાહં દેવગન્ધર્વૈઃ સહિતો ભૂરિદક્ષિણૈઃ ।
અસ્ત્રાર્તમવસં સ્વર્ગે શિક્ષાણોઽસ્ત્રાણિ ભારત ॥

વિશ્વાવસોશ્ચ વૈ પુત્રશ્ચિત્રસેનોઽભવત્સખા ।
સ ચ ગાન્ધર્વમખિલં ગ્રાહયામાસ માં નૃપ ॥

તત્રાહમવસં રાજન્ગૃહીતાસ્ત્રઃ સુપૂજિતઃ ।
સુખં શક્રસ્ ભવને સર્વકામસમન્વિતઃ ॥

શૃણ્વન્વૈ ગીતશબ્દં ચ તૂર્યશબ્દં ચ પુષ્કલમ્ ।
પશ્યંશ્ચાપ્સરસઃ શ્રેષ્ઠા નૃત્યન્તીર્ભરતર્ષભ ॥

તત્સર્વમનવજ્ઞાય તથ્યં વિજ્ઞાય ભારત ।
અત્યર્થં પ્રતિગૃહ્યાહમસ્ત્રેષ્વેવ વ્યવસ્થિતઃ ॥

તતોઽતુષ્યત્સહસ્રાક્ષસ્તેન કામેન મે વિભુઃ । એવં મે વસતો રાજન્નેષ કાલોઽત્યગાદ્દિવિ ॥