મહાભારત · અધ્યાય 3.164

તતઃ સૂર્યોદયે ધૌમ્યઃ પાઞ્ચાલીસહિતાંસ્ચ તાન્ ।
આર્ષ્ટિણેન સહિતઃ પાણ્ડવાનભ્યવર્તત ॥

તેઽભિવાદ્યાર્ષ્ટિષેણસ્ય પાદૌ ધૌમ્યસ્ય ચૈવ હ ।
તતઃ પ્રાઞ્જલયઃ સર્વે બ્રાહ્મણાંસ્તાનપૂજયન્ ॥

આર્ષ્ટિષેણં પરિષ્વજ્ય પુત્રવદ્ભરતર્ષભ । ધર્મરાજં સ્પૃશન્પાણૌ પાણિના સ મહાતપાઃ ।
પ્રાચીં દિશમભિપ્રેક્ષ્ય મહર્ષિરિદમબ્રવીત્ ॥

અસૌ સાગરપર્યન્તાં ભૂમિમાવૃત્ય તિષ્ઠતિ । શૈલરાજો મહારાજ મન્દરોઽભિવિરાજયન્ ।
ઇન્દ્રવૈશ્રવણોપેતાં દિશં પાણ્ડવ રક્ષતિ ॥

પર્વતૈશ્ચ વનાન્તૈશ્ચ કાનનૈશ્ચૈવ શોભિતમ્ । એતમાહુર્મહેન્દ્રસ્ય રાજ્ઞો વૈશ્રવણસ્ય ચ ।
ઋષયઃ સર્વધર્મજ્ઞાઃ સર્વે તાત મનીષિણઃ ॥

અતશ્ચોદ્યન્તમાદિત્યમુપતિષ્ઠન્તિ વૈ પ્રજાઃ ।
ઋષયશ્ચાપિ ધર્મજ્ઞાઃ સિદ્ધાઃ સાધ્યાશ્ચ દેવતાઃ ॥

યમસ્તુ રાજા ધર્મજ્ઞઃ સર્વપ્રાણભૃતાં પ્રભુઃ ।
પ્રેતસત્વગતીમેતાં દક્ષિણામાશ્રિતો દિશમ્ ॥

એતત્સંયમનં પુણ્યમતીવાદ્ભુતદર્શનમ્ ।
પ્રેતરાજસ્ય ભવનમૃદ્ધ્યા પરમયા યુતમ્ ॥

યં પ્રાપ્ય સવિતા રાજન્સત્યેન પ્રતિતિષ્ઠતિ ।
અસ્તં પર્વતરાજાનમેતમાહુર્મનીષિણઃ ॥

એવં પર્વતરાજાનં સમુદ્રં ચ મહોદધિમ્ ।
અવસન્વરુણો રાજા ભૂતાનિ પરિરક્ષતિ ॥

ઉદીચીં દીપયન્નેષ દિશં તિષ્ઠતિ કીર્તિમાન્ ।
મહામેરુર્મહાભાગ શિવો બ્રહ્મવિદાન્ગતિઃ ॥

યસ્મિન્બ્રહ્મસદશ્ચૈવ ભૂતાત્મા ચાવતિષ્ઠતે ।
પ્રજાપતિઃ સૃજન્સર્વં યત્કિઞ્ચિજ્જઙ્ગમાગમમ્ ॥

યાનાહુર્બ્રહ્મણઃ પુત્રાન્માનસાન્દક્ષસપ્તમાન્ ।
તેષામપિ મહામેરુઃ શિવં સ્થાનમનામયમ્ ॥

અત્રૈવ પ્રતિતિષ્ઠન્તિ પુનરેષોદયન્તિ ચ ।
સપ્ત દેવર્ષયસ્તાત વસિષ્ઠપ્રમુખાસ્તદા ॥

દેશં વિરજસં પશ્ય મેરોઃ શિખરમુત્તમમ્ ।
યત્રાત્મતૃપ્તૈરધ્યાસ્તે દેવૈઃ સહ પિતામહઃ ॥

યમાહુઃ સર્વભૂતાનાં પ્રકૃતેઃ પ્રકૃતિં ધ્રુવમ્ ।
અનાદિનિધનં દેવં પ્રભું નારાયણં પરમ્ ॥

બ્રહ્મણઃ સદનાત્તસ્ય પરં સ્થાનં પ્રકાશતે ।
દેવાશ્ચ યત્નાત્પશ્યન્તિ સર્વતેજોમયં શુભમ્ ॥

અત્યર્કાનલદીપ્તં તત્સ્થાનં વિષ્ણોર્મહાત્મનઃ ।
સ્વયૈવ પ્રભયા રાજન્દુષ્પ્રેક્ષ્યં દેવદાનવૈઃ ॥

પ્રાચ્યાં નારાયણસ્થાનં મેરાવતિવિરાજતે ॥

યત્ર ભૂતેશ્વરસ્તાત સર્વપ્રકૃતિરાત્મભૂઃ ।
ભાસયન્સર્વભૂતાનિ સુશ્રિયાઽભિવિરાજતે ॥

નાત્ર બ્રહ્મર્ષયસ્તાત કુત એવ મહર્ષયઃ ।
પ્રાપ્નુવન્તિ ગતિં હ્યેતાં યતીનાં ભાવિતાત્મનામ્ ॥

ન તં જ્યોતીમ્પિ સર્વાણિ પ્રાપ્ય ભાસન્તિ પાણ્ડવ ।
સ્વયમ્પ્રભુરચિન્ત્યાત્મા તત્ર હ્યતિવિરાજતે ॥

યતયસ્તત્ર ગચ્છન્તિ ભક્ત્યા નારાયણં હરિમ્ । પરેણ તપસા યુક્તા ભાવિતાઃ કર્મભિઃ શુભૈઃ ।
યોગસિદ્ધા મહાત્માનસ્તમોમોહવિવર્જિતાઃ ॥

તત્ર ગત્વા પુનર્નેમં લોકમાયાન્તિ ભારત ।
સ્વયમ્ભુવં મહાત્માનં દેવદેવં સનાતનમ્ ॥

સ્થાનમેતન્મહાભાવ ધ્રુવમક્ષયમવ્યયમ્ ।
ઈશ્વરસ્ય સદા હ્યેતત્પ્રણમાત્ર યુધિષ્ઠિર ॥

[એનં ત્વહરહર્મેરું સૂર્યાચન્દ્રમસૌ ધ્રુવમ્ ।
પ્રદક્ષિણમુપાવૃત્યકુરુતઃ કુરુનન્દન ॥

જ્યોતીંષિ ચાપ્યશેષેણ સર્વાણ્યનઘ સર્વતઃ । પરિયાન્તિ મહારાજ ગિરિરાજં પ્રદક્ષિણમ્ ॥ ]

એતં જ્યોતીંષિ સર્વાણિ પ્રકર્ષન્ભગવાનપિ ।
કુરુતે વિતમસ્કર્મા આદિત્યોઽભિપ્રદક્ષિણમ્ ॥

અસ્તં પ્રાપ્ય તતઃ સન્ધ્યામતિક્રમ્ય દિવાકરઃ ।
ઉદીચીં ભજતે કાષ્ઠાં બહુધા પર્વસન્ધિષુ ॥

સુમેરુમનુવૃત્તઃ સ પુનર્ગચ્છતિ પાણ્ડવ ।
પ્રાઙ્યુખઃ સવિતા દેવઃ સર્વભૂતહિતે રતઃ ॥

સ સમ્યગ્વિભજન્કાલાન્બહુધા પર્વસન્ધિષુ ।
તથૈવ ભગવાન્સોમો નક્ષત્રૈઃ સહ ગચ્છતિ ॥

એવમેતં ત્વતિક્રમ્ય મહામેરુમતન્દ્રિતઃ । સોમશ્ચ વિભજન્કાલં બહુધા પર્વસન્ધિષુ ।
ભાસયન્સર્વભૂતાનિ પુનર્ગચ્છતિ સાગરમ્ ॥

તથા તમિસ્રહા દેવો મયૂખૈર્ભાસયઞ્જગત્ ।
માર્ગમેતમસમ્બાધમાદિત્યઃ પરિવર્તતે ॥

સિસૃક્ષુઃ શિશિરાણ્યેવ દક્ષિણાં ભજતે દિશમ્ ।
તતઃ સર્વાણિ ભૂતાનિ કાલં શિશિરમૃચ્છતિ ॥

સ્થાવરાણાં ચ ભૂતાનાં જઙ્ગમાનાં ચ તેજસા ।
તેજાંસિ સમુપાદત્તે નિવૃત્તઃ સ વિભાવસુઃ ॥

તતઃ સ્વેદઃ ક્લમસ્તન્દ્રી ગ્લાનિશ્ચ ભજતે નરાન્ ।
પ્રાણિભિઃ સતતં સ્વપ્નોહ્યભીક્ષ્ણં ચ નિપેવ્યતે ॥

એવમેતમનિર્દેશ્યં માર્ગમાવૃત્ય ભાનુમાન્ ।
પુનઃ સૃજતિ વર્ષાણિ ભગવાન્ભાસયન્પ્રજાઃ ॥

વૃષ્ટિમારુતસન્તાપૈઃ સુખૈઃ સ્થાવરજઙ્ગમાન્ ।
વર્ધયનસુમહાતેજાઃ પુનઃ પ્રતિનિવર્તતે ॥

એવમેષ ચરન્પાર્થ કાલચક્રમતન્દ્રિતઃ ।
પ્રકર્ષન્સર્વભૂતાનિ સવિતા પરિવર્તતે ॥

સન્તતા ગતિરેતસ્ય નૈષ તિષ્ઠતિ પાણ્ડવ ।
આદાયૈવ તુ ભૂતાનાં તેજો વિસૃજતે પુનઃ ॥

વિભજન્સર્વભૂતાનામાયુઃ કર્મ ચ ભારત । અહોરાત્રં કલાઃ કાષ્ઠાઃ સૃજત્યેષ સદા વિભુઃ ॥