મહાભારત · અધ્યાય 3.159

નિહતે રાક્ષસે તસ્મિન્પુનર્નારાયણાશ્રમમ્ ।
અભ્યેત્ય રાજા કૌન્તેયો નિવાસમકરોત્પ્રભુઃ ॥

સ સમાનીય તાન્સર્વાન્ભ્રાતૄનિત્યબ્રવીદ્વચઃ ।
દ્રૌપદ્યા સહિતઃ કાલે સંસ્મરન્ભ્રાતરં જયમ્ ॥

સમાશ્ચતસ્રોઽભિગતાઃ શિવેન ચરતાં વને ।
કૃતોદ્દેશઃ સ બીભત્સુઋ પઞ્ચમીમભિતઃ સમામ્ ॥

પ્રાપ્ય પર્વતરાજાનં શ્વેતં શિખરિણાંવરમ્ ।
[પુષ્પિતૈર્દ્રુમષણ્ડૈશ્ચ મત્તકોકિલાષટ્પદૈઃ ॥

મયૂરૈશ્ચાતકૈશ્ચાપિ નિત્યોત્સવવિભૂષિતમ્ ।
વ્યાઘ્રૈર્વરહૈર્મહિષૈર્ગવયૈર્હરિણૈસ્તથા ॥

શ્વાપદૈર્વ્યાલરૂપૈશ્ચ રુરુભિશ્ચ નિષેવિતમ્ ।
ફુલ્લૈઃ સહસ્રપત્રૈશ્ચ શતપત્રૈસ્તથોત્પલૈઃ ॥

પ્રફુલ્લૈઃ કમલૈશ્ચૈવ તથા નીલોત્પલૈરપિ । મહાપુણઅયં પવિત્રં ચ સુરાસુરનિષેવિતમ્.]
તત્રાપિ ચ કૃતોદ્દેશઃ સમાગમદિદૃક્ષુભિઃ ॥

કૃતશ્ચ સમયસ્તેન પાર્થેનામિતતેજસા ।
પઞ્ચવર્ષાણિ વત્સ્યાભિ વિદ્યાર્થીતિ પુરા મયિ ॥

અત્રગાણ્ડીવધન્વાનમવાપ્તાસ્ત્રમરિન્દમમ્ ।
દેવલોકાદિમં લોકં દ્રક્ષ્યામઃ પુનરાગતમ્ ॥

ઇત્યુક્ત્વા બ્રાહ્મણાન્સર્વાનામન્ત્રયત પાણ્ડવઃ ।
કારણં ચૈવ તત્તેવામાચચક્ષે તપસ્વિનામ્ ॥

તમુગ્રતપસઃ પ્રીતાઃ કુત્વાપાર્થં પ્રદક્ષિણમ્ ।
બ્રાહ્મણાસ્તેઽન્વમોદન્ત શિવેન કુશલેન ચ ॥

સુખોદર્કમિમં ક્લેશમચિરાદ્ભરતર્ષભ ।
ક્ષત્રધર્મેણ ધર્મજ્ઞ તીર્ત્વા ગાં પાલયિષ્યસિ ॥

તત્તુ રાજા વચસ્તેષાં પ્રતિગૃહ્ય તપસ્વિનામ્ ।
પ્રતસ્થે સહ વિપ્રૈસ્તૈર્ભ્રાતૃભિશ્ચ પરન્તપઃ ॥

દ્રૌપદ્યા સહિતઃ શ્રીમાન્હૈડિમ્બેયાદિભિસ્તદા ।
રાક્ષસૈરનુયાતો વૈ લોમશેનાભિરક્ષિતઃ ॥

ક્વચિત્પદ્ભ્યાં તતોઽગચ્છદ્રાક્ષસૈરુદહ્યતે ક્વચિત્ ।
તત્રતત્ર મહાતેજા ભ્રાતૃભિઃ સહ સુવ્રતઃ ॥

તતો યુધિષ્ઠિરો રાજા બહુન્ક્લેશાન્વિચિન્તયન્ ।
સિંહવ્યાઘ્રગજાકીર્ણામુદીચીં પ્રયયૌ દિશમ્ ॥

અવેમાણ કૈલાસં મૈનાકં ચૈવ પર્વતમ્ ।
ગન્ધમાદનપાદાંશ્ચ મેરું ચાપિ શિલોચ્ચયમ્ ॥

ઉપર્યુપરિ શૈલસ્ય બહીશ્ચ સરિતઃ શિવાઃ ।
પૃષ્ઠં હિમવતઃ પુણ્યં યયૌ સપ્તદશેઽહનિ ॥

દદૃશુઃ પાણ્ડવા રાજન્ગન્ધમાદનમન્તિકમ્ ।
પૃષ્ઠે હિમવતઃ પુણ્યે નાનાદ્રુમલતાવૃતે ॥

સલિલાવર્તસઞ્જાતૈઃ પુષ્પિતૈશ્ચ મહીરુહૈઃ ।
સમાવૃતં પુણ્યતમમાશ્રમં વૃષપર્વણઃ ॥

તમુપક્રમ્ય રાજર્ષિં ધર્માત્માનમરિન્દમાઃ ।
પાણ્ડવા વૃષપર્વાણમવદન્ત ગતક્લમાઃ ॥

અભ્યનન્દત્સ રાજર્ષિઃ પુત્રવદ્ભરતર્ષભાન્ ।
પૂજિતાશ્ચાવસંસ્તત્રસપ્તરાત્રમરિન્દમાઃ ॥

અષ્ટમેઽહનિ સમ્પ્રાપ્તે તમૃષિં લોકવિશ્રુતમ્ ।
આમન્ત્ર્ય વૃષપર્વાણં પ્રસ્થાનં પ્રત્યરોચયન્ ॥

એકૈકશશ્ચ તાન્વિપ્રાન્નિવેદ્ય વૃષપર્વણિ । ન્યાસભૂતાન્યથાકાલં બન્ધૂનિવ સુસત્કૃતાન્ ।
પારિબર્હં ચતં શેષં પરિદાય મહાત્મને ॥

તતસ્તે યજ્ઞપાત્રાણિ રત્નાન્યાભરણાનિ ચ ।
ન્યદધુઃપાણ્ડવા રાજન્નાશ્રમે વૃષપર્વણઃ ॥

અતીતાનાગતે વિદ્વાન્કુશલઃ સર્વધર્મવિત્ ।
અન્વશાસત્સ ધર્મજ્ઞઃ પુત્રવદ્ભરતર્ષભાન્ ॥

તેઽનુજ્ઞાતા મહાત્માનઃ પ્રયયુર્દિશમુત્તરામ્ । કુષ્ણયા સહિતા વીરા બ્રાહ્મણૈશ્ચ મહાત્મભિઃ

તાન્પ્રસ્થિતાનન્વગચ્છદ્વૃષપર્વા મહીપતીન્ ।
ઉપન્યસ્ મહાતેજા વિપ્રેભ્યઃ પાણ્ડવાંસ્તદા ॥

અનુસંસાર્ય કૌન્તેયાનાશીર્ભિરભિનન્દ્ય ચ ।
વૃષપર્વા નિવવૃતેપન્થાનમુપદિશ્ય ચ ॥

નાનામૃગગણૈર્જુષ્ટં કૌન્તેયઃ સત્યવિક્રમઃ ।
પદાતિર્ભ્રાતૃભિઃ સાર્ધં પ્રાતિષ્ઠત યુધિષ્ઠિરઃ ॥

નાનાદ્રુમનિરોધેષુ વસન્તઃ શૈલસાનુષુ ।
પર્વતં વિવિશુસ્તે તં ચતુર્થેઽહનિ પાણ્ડવાઃ ॥

મહાભ્રઘનસન્કાશં સલિલોપહિતં શુભમ્ ।
મણિકાઞ્ચનરમ્યં ચ શૈલં નાનાસમુચ્છ્રયમ્ ॥

રમ્યં હિમવતઃ પ્રસ્થં બહુકન્દરનિર્ઝરમ્ ।
શિલાવિભઙ્ગવિકટં લતાપાદપસઙ્કુલમ્ ॥

તે સમાસાદ્યપન્થાનં યતોક્તં વૃષપર્વણા ।
અનુસસ્રુર્યથોદ્દેશં પશ્યન્તો વિવિધાન્નગાન્ ॥

ઉપર્યુપરિ શૈલસ્ય ગુહાઃ પરમદુર્ગમાઃ ।
સુદુર્ગમાંસ્તે સુબહૂન્સુખેનૈવાભિચક્રમુઃ ॥

ધૌમ્યઃ કૃષ્ણા ચ પાર્તાશ્ચ લોમશશ્ચ મહાનૃષિઃ ।
આગચ્છન્સહિતાસ્તત્રન કશ્ચિદપિ હીયતે ॥

તે મૃગદ્વિજસન્ઘુષ્ટં નાનાદ્રુમલતાયુતમ્ ।
શાખામૃગગણૈશ્ચૈવ સેવિતં સુમનોરમમ્ ॥

પુણ્યં પદ્મસરોપેતં સપલ્વલમહાવનમ્ ।
ઉપતસ્થુર્મહાભાગા માલ્યવતં મહાગિરિમ્ ॥

તતઃ કિમ્પુરુષાવાસં સિદ્ધચારણસેવિતમ્ ।
દદૃશુર્હૃષરોમાણાઃ પર્વતં ગન્ધમાદનમ્ ॥

વિદ્યાધરાનુચરિતં કિન્નરીભિસ્તથૈવ ચ ।
ગજસઙ્ઘસમાવાસં સિંહવ્યાઘ્રગણાયુતમ્ ॥

શરભોન્નાદસન્ઘુષ્ટં નાનમૃગનિષેવિતમ્ ॥

તે ગન્ધમાદનવનં તન્નન્દનવનોપમમ્ ।
મુદિતાઃ પાણ્ડુતનયા મનોનયનનન્દનમ્ ॥

વિવિશુઃ ક્રમશો વીરા અરણ્યં શુભકાનનમ્ ।
દ્રૌપદીસહિતા વીરાસ્તૈશ્ચ વિપ્રૈર્મહાત્મભિઃ ॥

શૃણ્વન્તઃ પ્રીતિજનનાન્વલ્ગૂન્મન્દકલાઞ્શુભાન્ ।
શ્રોત્રરમ્યાન્સુમધુરાઞ્શબ્દાન્ખગમુખેરિતાન્ ॥

સર્વર્તુફલભારાઞ્યાન્સર્વર્તુકુસુમોજ્જ્વલામ્ ।
પશ્યન્તઃ પાદપાંસ્ચાપિ ફલભારાવનામિતાન્ ॥

આમ્રાનામ્રાતકાન્ફુલ્લાન્નારિકેલાન્સતિન્દુકાન્ ।
મુઞ્જાતકાંસ્તથાઞ્જીરાન્દાડિમાન્બીજપૂરકાન્ ॥

પનસાઁલ્લિકુચાન્મોચાઃ ખર્જૂરાનમ્લવેતસાન્ ।
પરાવતાંસ્તથા ક્ષૌદ્રાનીપાંશ્ચાપિ મનોરમાન્ ॥

બેલ્વાન્કપિત્થાઞ્જમ્બૂશ્ચ કાશ્મરીર્બ્રદરીસ્તથા ।
પુક્ષાનુદુમ્બરવટાનશ્વત્થાન્ક્ષીરિકાસ્તથા ॥

મલ્લાતકાનામલકીર્હરીતકબિભીતકાન્ ।
ઇઙ્ગુદાન્કરમર્દાંશ્ચ તિન્દુકાંશ્ મહાફલાન્ ॥

એતાનન્યાંશ્ચ વિવિધાન્ગન્ધમાદનસાનુષુ ।
ફલૈરમૃતકલ્પૈસ્તાનાચિતાન્સ્વાદુભિસ્તરૂપન્ ॥

તથૈવ ચમ્પકાશોકાન્કેતકાન્બકુલાંસ્તથા । પુન્નાગાન્સપ્તપર્ણાંશ્ચ કર્ણિકારાન્સકેતકાન્ ।
પાટલાન્કુટજાન્રમ્યાન્મન્દારેન્દીવરાંસ્તથા ॥

પારિજાતાન્કોવિદારાન્દેવદારુદ્રુમાંસ્તથા । પારિજાતાન્કોવિદારાન્દેવદારુદ્રુમાંસ્તથા ।
શાલાંસ્તાલાંસ્તમાલાંશ્ચ પિપ્પલાન્હિઙ્ગુકાંસ્તથા ॥

ચકોરૈઃ શતપત્રૈશ્ ભૃઙ્ગરાજૈસ્તથા શુકૈઃ ।
કોકિલૈઃ કલવિઙ્કૈશ્ચ હારિતૈર્જીવજીવકૈઃ ॥

પ્રિયકૈશ્ચાતકૈશ્ચૈવ તથાઽન્યૈર્વિવિધૈઃ ખગૈઃ ।
શ્રોત્રરમ્યં સુમધુરં કૂજદ્ભિશ્ચાપ્યધિષ્ઠિતાન્ ॥

સરાંસિ ચ મનોજ્ઞાનિ સમન્તાજ્જલચારિભિઃ । કુમુદૈઃ પુણ્ડરીકૈશ્ચ તૃથા કોકનદોત્પલૈઃ ।
કહારૈઃ કમલૈશ્ચૈવ આચિતાનિ સમન્તતઃ ॥

કાદમ્બૈશ્ચક્રવાકૈશ્ચ કુરરૈર્જલકુક્કુટૈઃ ।
કારણ્ડવૈઃ પ્લવૈર્હંસૈર્બકૈર્મદ્ગુભિરેવ ચ ॥

એતૈશ્ચાન્યૈશ્ચ કીર્ણાનિ સમન્તાજ્જલચારિભિઃ ।
હૃષ્ટૈસ્તથા તામરસરસાસવમદાલસૈઃ ॥

પદ્મોદરચ્યુતરજઃકિઞ્જલ્કારુણરઞ્જિતૈઃ ।
મઞ્જુસ્વરૈર્મધુકરૈર્વિરુતાન્કમલાકરાન્ ॥

અપશ્યંસ્તે નરવ્યાઘ્રા ગન્ધમાદનસાનુષુ ।
તથૈવ પદ્મષણ્ડૈશ્ચ મણ્ડિતાંશ્ચ સમન્તતઃ ॥

શિખણ્ડિનીભિઃ સહિતાઁલ્લતામણ્ડલકેષુ ચ ।
મેઘતૂર્યરવોદ્દામમદનાકુલિતાન્ભૃશમ્ ॥

કૃત્વૈવ કેકામધુરં સન્ગીતં મધુરસ્વરમ્ ।
ચિત્રાન્કલાપાન્વિસ્તીર્ય સવિલાસાન્મદાલસાન્ ॥

મયૂરાન્દદૃશુર્હૃષ્ટાન્નૃત્યતો વનલાલસાન્ ।
કાંશ્ચિત્પ્રિયાભિઃ સહિતાન્રમમાણાન્કલાપિનઃ ॥

વલ્લીલતાસન્કટેષુ કુટજેષુ સ્થિતાંસ્તથા ।
કાંશ્ચિચ્ચ કુટજાનાં તુ વિટપેષૂત્કટાનિવ ॥

કલાપરુચિરાટોપનિચિતાન્મુકુટાનિવ ।
વિવરેષુ તરૂણાં ચ રુચિરાન્દદૃશુશ્ચ તે ॥

સિન્ધુવારાંસ્તથોદારાન્મન્મથસ્યેવ તોમરાન્ । સુવર્ણવર્ણકુસુમાન્ગિરીણાં સિખરેષુ ચ ।
કર્ણિકારાન્વિકસિતાન્કર્ણપૂરાનિવોત્તમાન્ ॥

તથાઽપશ્યન્કુરબકાન્વનરાજિષુ પુષ્પિતાન્ ।
કામવશ્યૌત્સુક્યકરાન્કામસ્યેવ શરોત્કરાન્ ॥

તથૈવ વનરાજીનામુદારાન્રચિતાનિવ ।
વિરાજમાનાંસ્તેઽપશ્યંસ્તિલકાંસ્તિલકાનિવ ॥

તથાનઙ્ગશરાકારાન્સહકારાન્મનોરમાન્ ।
અપશ્યન્ભ્રામરાન્રાજન્મઞ્જરીભિર્વિરાજિતાન્ ॥

હિરણ્યસદૃશૈઃ પુષ્યૈર્દાવાગ્નિસદૃશૈરપિ । લોહિતૈરઞ્જનાભૈશ્ચ વૈદૂર્યસદૃશૈરપિ ।
અતીવ વૃક્ષા રાજન્તે પુષ્પિતાઃ શૈલસાનુષુ ॥

તથા સાલાંસ્તમાલાંશ્ચ પાટલાબકુલાનપિ ।
માલા ઇવ સમાસક્તાઃ શૈલાનાં શિખરેષુ ચ ॥

વિમલસ્ફાટિકાભાનિ પાણ્ડુરચ્છદનૈર્દ્વિજૈઃ ।
કલહંસૈરુપેતાનિ સારસાભિરુતાનિ ચ ॥

સરાંસિ બહુશઃ પાર્થા પશ્યન્તઃ શૈલસાનુષુ ।
પદ્મોત્પલવિમિશ્રાણિ સુખશીતજલાનિ ચ ॥

એવં ક્રમેણ તે વીરા વીક્ષમાણાઃ સમન્તતઃ ।
ગન્વન્ત્યથ માલ્યાનિ રસવન્તિ ફલાનિ ચ ॥

સરાંસિ ચ મનોજ્ઞાનિ વૃક્ષાંશ્ચાતિમનોરમાન્ ।
વિવિશુઃ પાણ્ડવાઃ સર્વેવિસ્મયોત્ફુલ્લલોચનાઃ ॥

કમલોત્પલકહ્લારપુણ્ડરીકસુગન્ધિના ।
સેવ્યમાના વને તસ્મન્સુખસ્પર્શેન વાયુના ॥

તતો યુધિષ્ઠિરો ભીમમાહેદં પ્રીતિમદ્વચઃ ।
અહો શ્રીમદિદં ભીમ ગન્ધમાદનકાનનમ્ ॥

વને હ્મસ્મિન્મનોરમ્યે દિવ્યા કાનનજા દ્રુમાઃ । લતાશ્ચ વિવિધાકારાઃ પત્રપુષ્પફલોપગાઃ ।
ભાન્ત્યેતે પુષ્પવિકચાઃ પુંસ્કોકિલકુલાકુલાઃ ॥

નાત્ર કણ્ટકિનઃ કેચિન્ન ચ વિદ્યન્ત્યપુષ્પિતાઃ ।
સ્નિગ્ધપત્રફલા વૃક્ષા ગન્ધમાદનસાનુષુ ॥

ભ્રમરારાવમધુરા નલિનીઃ ફુલ્લપઙ્કજાઃ ।
વિલોડ્યમાના પશ્યેમાઃ કરિભિઃ સકરેણુભિઃ ॥

પશ્યેમાં નલિનીં ચાન્યાં કમલોત્પલમાલિનીમ્ ।
સ્રગ્ધરાં વિગ્રહવતીં સાક્ષાચ્છ્રિયમિવાપરામ્ ॥

નાનાકુસુમગન્ધાઢ્યાસ્તસ્યેમાઃ કાનનોત્તમે ।
ઉપગીયમાના ભ્રમરૈ રાજન્તે વનરાજયઃ ॥

પશ્ય ભીમ શુભાન્દેશાન્દેવાક્રીડાન્સમન્તતઃ ।
અમાનુષગતિં પ્રાપ્તાઃ સંસિદ્ધાઃ સ્મ વૃકોદર ॥

લતાભિઃ પુષ્પિતાગ્રાભિઃ પુષ્પિતાઃ પાદપોત્તમાઃ ।
સંશ્લિષ્ટાઃ પાર્થ શોભન્તે ગન્ધમાદનસાનુષુ ॥

શિખણ્ડિનીભિશ્ચરતાં સહિતાનાં શિખણ્ડિનામ્ ।
નદતાં શૃણુ નિર્ઘોષં ભીમ પર્વતસાનુષુ ॥

ચકોરાઃ શતપત્રાશ્ચ મત્તકોકિલશારિકાઃ ।
પત્રિણઃ પુષ્પિતાનેતાન્સમ્પતન્તિ મહાદ્રુમાન્ ॥

રક્તપીતારુણાઃ પાર્થ પાદપાગ્રગતાઃ ખગાઃ ।
પરસ્પરમુદીન્તે બહવો જીવજીવકાઃ ॥

હરિતારુણવર્ણાનાં શાડ્વલાનાં સમીપતઃ ।
સારસાઃ પ્રતિદૃશ્યન્તે શૈલપ્રસ્રવણેષ્વપિ ॥

વદન્તિ મધુરા વાચઃ સર્વભૂતમનોરમાઃ ।
ભૃઙ્ગરાજોપચક્રાશ્ચ લોહપૃષ્ઠાઃ પતત્રિણઃ ॥

ચતુર્વિષાણાઃ પદ્માભાઃ કુઞ્જરાઃ સકરેણવઃ ।
એતે વૈડૂર્યવર્ણાભં ક્ષોભયન્તિ મહત્સરઃ ॥

બહુતાલસમુત્સેઘાઃ શૈલશૃઙ્ગપરિચ્યુતાઃ ।
નાનાપ્રસ્રવણેભ્યશ્ચ વારિધારાઃ પતન્તિ ચ ॥

ભાસ્કરાભપ્રભા ભીમાઃ શારદાભ્રઘનોપમાઃ ।
શોભયન્તિ મહાશૈલં નાનારજતધાતવઃ ॥

ક્વચિદઞ્જનવર્ણાભાઃ ક્વચિત્કાઞ્ચનસન્નિભાઃ ।
ધાતવો હરિતાલસ્ય ક્વચિદ્ધિઙ્ગુલકસ્ય ચ ॥

મનઃશિલાગુહાશ્ચૈવ સન્ધ્યાભ્રનિકરોપમાઃ ।
શશલોહિતવર્ણાભાઃ ક્વચિદ્ગૈરિકધાતવઃ ॥

સિતાસિતાભ્રપ્રતિમા બાલસૂર્યસમપ્રભાઃ ।
એતે બહુવિધાઃ શૈલં શોભયન્તિ મહાપ્રભાઃ ॥

ગન્ધર્વાઃ સહ કાન્તાભિર્યથેષ્ટં ભીમવિક્રમાઃ ।
દૃશ્યન્તે શૈલશૃઙ્ગેષુ પાર્થ કિમ્પુરુષૈઃ સહ ॥

ગીતાનાં સમતાલાનાં તથાસામ્નાં ચ નિઃખનઃ ।
શ્રૂયતે બહુધા ભીમ સર્વભૂતમનોહરઃ ॥

મહાગઙ્ગામુદીક્ષખ પુણ્યાં દેવનદીં શુભામ્ ।
કલહંસગણૈર્જુષ્ટામૃષિકિન્નરસેવિતામ્ ॥

ધાતુભિશ્ચ સરિદ્ભિશ્ચ કિન્નરૈર્મૃગપક્ષિભિઃ ।
ગન્ધર્વૈરપ્સરોભિશ્ચ કાનનૈશ્ચ મનોરમૈઃ ॥

વ્યાલૈશ્ચ વિવિધાકારૈઃ શતશીર્ષૈઃ સમન્તતઃ ।
ઉપેતં પશ્ય કૌન્તેય શૈલરાજમરિન્દમ ॥
વૈશમ્પાયન ઉવાચ ।

તે પ્રીતમનસઃ શૂરાઃ પ્રાપ્તા ગતિમનુત્તમામ્ ।
નાતૃપ્યન્પર્વતેન્દ્રસ્ય દર્શનેન પરન્તપાઃ ॥

ઉપેતમથ માલ્યૈશ્ચ ફલવદ્ભિશ્ચ પાદપૈઃ ।
આર્ષ્ટિપેણસ્ રાજર્ષેરાશ્રમં દદૃશુસ્તદા ॥

તતસ્તે તિગ્મતપસં કૃશં ધમનિસન્તતમ્ । પારગં સર્વવિદ્યાનામાર્ષ્ટિષેણમુપાગમન્ ॥