મહાભારત · અધ્યાય 3.144

દ્રષ્ટારઃ પર્વતાઃ સર્વે નદ્યઃ સપુરકાનનાઃ ।
તીર્થાનિ ચૈવ શ્રીમન્તિ સ્પૃષ્ટં ચ સલિલં કરૈઃ ॥

પર્વતં મન્દરં દિવ્યમેષ પન્થાઃ પ્રયાસ્યતિ ।
સમાહીતા નિરુદ્વિગ્નાઃ સર્વે ભવત પાણ્ડવાઃ ॥

અયં દેવનિવાસો વૈ ગન્તવ્યો વો ભવિષ્યતિ ।
ઋષીણાં ચૈવ દિવ્યાનાં નિવાસઃ પુણ્યકર્મણાં ॥

એષા શિવજલા પુણ્યા યાતિ સૌમ્ય મહાનદી ।
બદરીપ્રભવા રાજન્દેવર્ષિગણસેવિતા ॥

એષા વૈહાયસૈર્નિત્યં વાલખિલ્યૈર્મહાત્મભિઃ ।
અર્ચિતા ચોપયાતા ચ ગન્ધર્વૈશ્ચ મહાત્મભિઃ ॥

અત્રસામ સ્મ ગાયન્તિ સામગાઃ પુણ્યનિઃસ્વનાઃ ।
મરીચિઃ પુલહશ્ચૈવ ભૃગુશ્ચૈવાઙ્ગિરાસ્તથા ॥

અત્રાહ્નિકં સુરશ્રેષ્ઠો જપતે સમરુદ્ગણઃ ।
સાધ્યાશ્ચૈવાશ્વિનૌ ચૈવ પરિધાવન્તિ તં તદા ॥

ચન્દ્રમાઃ સહ સૂર્યેણ જ્યોતીષિ ચ ગ્રહૈઃ સહ ।
અહોરાત્રવિભાગેન નદીમેનામનુવ્રજન્ ॥

એતસ્યાઃ સલિલં મૂર્ધ્નિ વૃષાઙ્કઃ પર્યધારયત્ ।
ગઙ્ગાદ્વારે મહાભાગ યેન લોકસ્થિતિર્ભવેત્ ॥

એતાં ભગવતીં દેવીં ભવન્તઃ સર્વ એવ હિ ।
પ્રયતેનાત્મના તાત પ્રતિગમ્યાભિવાદત ॥

તસ્ય તદ્વચનં શ્રુત્વા લોમશસ્ય મહાત્મનઃ ।
આકાશગઙ્ગાં પ્રયતાઃ પાણ્ડવાસ્તેઽભ્યવાદયન્ ॥

અભિવાદ્ય ચ તે સર્વે પાણ્ડવા ધર્મચારિણઃ ।
પુનઃ પ્રયાતાઃ સંહૃષ્ટાઃ સર્વૈરૃષિગણૈઃ સહ ॥

તતો દૂરાત્પ્રકાશન્તં પાણ્ડુરં મેરુસન્નિભમ્ ।
દદૃશુસ્તે નરશ્રેષ્ઠા વિકીર્ણં સર્વતોદિશમ્ ॥

તાન્પ્રષ્ટુકામાન્વિજ્ઞાય પાણ્ડવાન્સ તુ લોમશઃ ।
ઉવાચ વાક્યં વાક્યજ્ઞઃ શૃણુધ્વં પાણ્ડુનન્દનાઃ ॥

એતદ્વિકીર્ણં સુશ્રીમત્કૈલાસશિખરોપમમ્ ।
યત્પશ્યસિ નરશ્રેષ્ઠ પર્વતપ્રતિમં સ્થિતમ્ ॥

એતાન્યસ્થીનિ દૈત્યસ્ય નરકસ્ય મહાત્મનઃ ।
પર્વતપ્રતિમં ભાતિ પર્વતપ્રસ્તરાશ્રિતમ્ ॥

પુરાતનેન દેવેન વિષ્ણુના પરમાત્મના ।
રદૈત્યો વિનિહતસ્તેન સુરરાજહિતૈષિણા ॥

દશવર્ષસહસ્રાણિ તપસ્તપ્યન્મહામનાઃ ।
ઐનદ્રં પ્રાર્થયતે સ્થાનં તપઃસ્વાધ્યાયવિક્રમાત્ ॥

તપોબલેન મહતા બાહુવેગબલેન ચ ।
નિત્યમેવ દુરાધર્ષો ધર્ષયન્સ દિતેઃ સુતઃ ॥

સ તુ તસ્ય બલં જ્ઞાત્વા ધર્મે ચ ચરિતવ્રતમ્ ।
ભયાભિભૂતઃ સંવિગ્નઃ શક્ર આસીત્તદાઽનઘ ॥

તેન સઞ્ચિન્તિતો દેવો મનસા વિષ્ણુરવ્યયઃ ।
સર્વત્રગઃ પ્રભુઃ શ્રીમાનાગતશ્ચ સ્થિતો બભૌ ॥

ઋષયશ્ચાપિ તં સર્વે તુષ્ટુવુશ્ચ દિવૌકસઃ ॥

તં દૃષ્ટ્વા જ્વલમાનશ્રીર્ભગવાન્હવ્યવાહનઃ ।
નષ્ટતેજાઃ સમભવત્તસ્ય તેજોભિભર્ત્સિતઃ ॥

તં દૃષ્ટ્વા વરદં દેવં વિષ્ણું દેવગણેશ્વરમ્ । પ્રાઞ્જલિઃ પ્રણતો ભૂત્વા નમસ્કૃત્ય ચ વજ્રભૃત્ ।
પ્રાહ વાક્યં તતસ્તત્ત્વં યતસ્તસ્ય ભયં ભવેત્ ॥
વિષ્ણુરુવાચ ।

જાનામિ તે ભયં શક્ર દૈત્યેન્દ્રાન્નરકાત્તતઃ ।
ઐન્દ્રં રપ્રાર્થયતે સ્થાનં તપઃસિદ્ધેન કર્મણા ॥

સોહમેનં તવ પ્રીત્યા તપઃસિદ્ધમપિ ધ્રુવમ્ ।
વિયુનજ્મિ દેહાદ્દેવેનદ્ર મુહૂર્તં પ્રતિપાલય ॥
લોમશ ઉવાચ ।

તસ્ય વિષ્ણુર્મહાતેજાઃ પાણિના ચેતનાં હરત્ । સ પપાત તતો ભૂમૌ ગિરિરાજ ઇવાહતઃ ।
તસ્યૈતદસ્થિસન્ઘાતં માયાવિનિહતસ્ય વૈ ॥

ઇદં દ્વિતીયમપરં વિષ્ણો કર્મ પ્રકાશતે ॥

નષ્ટા વસુમતી કૃત્સ્ના પાતાલે ચૈવ મજ્જિતા ।
પુનરુદ્ધરિતા તેન વારાહેણૈકશૃઙ્ગિણા ॥
યુધિષ્ઠિર ઉવાચ ।

મગવન્વિસ્તરેણેમાં કથાં કથય તત્ત્વતઃ ॥

કથં તેન સુરેશેન નષ્ટા વસુમતી તદા ।
યોજનાનાં શતં બ્રહ્મન્પુનરુદ્ધરિતા તદા ॥

કેન ચૈવ પ્રકારેણ જગતો ધરણી ધ્રુવા । શિવા દેવી મહાભાગા સર્વસસ્યપ્રરોહિણી ।
કસ્ય ચૈવ પ્રભાવાદ્ધિ યોજનાનાં શતં ગતા ॥

શ્રોતું વિસ્તરશઃ સર્વં ત્વં હિ તસ્ય પ્રતિશ્રયઃ ॥
લોમશ ઉવાચ ।

યત્તેઽહં પરિપૃષ્ટોઽસ્મિ કથામેતાં યુધિષ્ઠિર ।
તત્સર્વમખિલેનેહ શ્રૂયતાં મમ ભાષતઃ ॥

પુરા કૃતયુગે તાત વર્તમાને ભયન્કરે ।
યમત્વં કારયામાસ આદિદેવઃ પુરાતનઃ ॥

યમત્વં કુર્વતસ્તસ્ય દેવદેવસ્ય ધીમતઃ ।
ન તત્ર મ્રિયતે કશ્ચિજ્જાયતે વા તથાઽચ્યુત ॥

વર્ધન્તે પક્ષિસઙ્ઘાશ્ચ તથા પશુગવેડકમ્ ।
ગવાશ્વં ચ મૃગાશ્ચૈવ સર્વે તે પિશિતાશનાઃ ॥

તથા પુરુષશાર્દૂલ માનુપાશ્ચ પરન્તપ ।
સહસ્રશો હ્યયુતશો વર્ધન્તે સલિલં યથા ॥

એતસ્મિન્સન્કુલે તાત વર્તમાને ભયન્કરે ।
અતિભારાદ્વસુમતી યોજનાનાં શતં ગતા ॥

સા વૈ વ્યથિતસર્વાઙ્ગી ભારેણાક્રાન્તચેતના ।
નારાયણં વરં દેવં પ્રપન્ના શરણં ગતા ॥
પૃથિવ્યુવાચ ।

ભગવંસ્ત્વત્પ્રસાદાદ્ધિ તિષ્ઠેયં સુચિરં ત્વિહ ।
ભારેણાસ્મિ સમાક્રાન્તા ન શક્નોસ્મિ સ્મ વર્તિતુમ્ ॥

મમેમં ભગવન્ભારં વ્યપનેતું ત્વમર્હસિ ।
શરણાગતાઽસ્મિ તે દેવ પ્રસાદં કુરુ મે વિભો ॥

તસ્યાસ્તદ્વચનં શ્રુત્વા ભગવાનક્ષરઃ પ્રભુઃ ।
પ્રોવાચ વચનં હૃષ્ટઃ શ્રાવ્યારસમીરિતમ્ ॥

ન તે મહિ ભયં કાર્યં ભારાર્તે વસુધારિણિ ।
અયમેવં તથા કુર્મિ યથા લધ્વી ભવિષ્યસિ ॥
લોમશ ઉવાચ ।

સ તાં વિસર્જયિત્વા તુ વસુધાં શૈલકુણ્ડલામ્ ।
તતો વરાહઃ સંવૃત્ત એકશૃઙ્ગો મહાદ્યુતિઃ ॥

રક્તાભ્યાં નયનાભ્યાં તુ ભયમુત્પાદયન્નિવ ।
ધૂમં ચ જ્વલયઁલ્લક્ષ્મ્યા તત્ર દેશે વ્યવર્ધત ॥

સ ગૃહીત્વા વસુમતીં શૃઙ્ગેણૈકેન ભાસ્વતા ।
યોજનાનાં શતં વીર સમુદ્ધરતિ સોઽક્ષરઃ ॥

તસ્યાં ચોદ્ધાર્યમાણાયાં સન્ક્ષોભઃ સમજાયત ।
દેવાઃ સન્ક્ષુભિતાઃ સર્વે ઋષયશ્ચ તપોધનાઃ ॥

હાહાભૂતમભૂત્સર્વં ત્રિદિવં વ્યોમ ભૂસ્તથા ।
ન પર્યવસ્થિતઃ કશ્ચિદ્દેવો વા માનુષોપિ વા ॥

તતો બ્રહ્માણમાસીનં જ્વલમાનમિવ શ્રિયા ।
દેવાઃ સર્ષિગણાશ્ચૈવ ઉપતસ્થુરનેકશઃ ॥

ઉપસર્પ્ય ચ દેવેશં બ્રહ્માણં લોકસાક્ષિકમ્ ।
ભૂત્વા પ્રાઞ્જલયઃ સર્વે વાક્યમુચ્ચારયંસ્તદા ॥

લોકાઃ સન્ક્ષુભિતાઃ સર્વે વ્યાકુલં ચ ચરાચરમ્ ।
સમુદ્રાણાં ચ સન્ક્ષોભસ્ત્રિદશેશ પ્રકાશતે ॥

સૈષા વસુમતી કૃત્સ્ના યોજનાનાં શતં ગતા । કિમેતત્કિમ્પ્રભાવેણ યેનેદં રવ્યાકુલં જગત્ ।
આખ્યાતુ નો ભવાઞ્શીઘ્રં વિસઞ્જ્ઞાઃ સ્મેહ સર્વશઃ ॥
બ્રહ્મોવાચ ।

અસુરેભ્યો ભયં નાસ્તિ યુષ્માકં કુત્રચિત્ક્વચિત્ ।
શ્રૂયતાં યત્કૃતે ત્વેષ સન્ક્ષોભો જાયતેઽમરાઃ ॥

યોસૌ સર્વત્રગઃ શ્રીમાનક્ષરાત્મા વ્યવસ્થિતઃ ।
તસ્ય પ્રભાવાત્સન્ક્ષોભસ્ત્રિદિવસ્ય પ્રકાશતે ॥

યૈષા વસુમતી કૃત્સ્ના યોજનાનાં શતં ગતા ।
સમુદ્ધૃતા પુનસ્તેન વિષ્ણુના પરમાત્મના ॥

તસ્યામુદ્ધાર્યમાણાયાં સન્ક્ષોભઃ સમજાયત ।
એવં ભવન્તો જાનન્તુ ચ્છિદ્યતાં સંશયશ્ચ વઃ ॥
દેવા ઊચુઃ ।

ક્વ તદ્ભૂતં વસુમતીં સમુદ્ધરતિ હૃષ્ટવત્ ।
તં દેશં ભગવન્બ્રૂહિ તત્ર યાસ્યામહે વયમ્ ॥
બ્રહ્મોવાચ ।

હન્ત ગચ્છત ભદ્રં વો નન્દને પશય્ત સ્થિતમ્ ।
એષોત્ર ભગવાઞ્શ્રીમાન્મુપર્ણઃ સમ્પ્રકાશતે ॥

વારાદેણૈવ રૂપેણ ભગવાઁલ્લોકભાવનઃ ।
કાલાનલ ઇવાભાતિ પૃથિવીતલમુદ્ધરન્ ॥

એતસ્યોરસિ સુવ્યક્તં શ્રીવત્સમભિરાજતે ।
પશ્યધ્વં વિબુધાઃ સર્વે ભૂતમેતદનામયમ્ ॥
લોમશ ઉવાચ ।

તતો દૃષ્ટ્વા મહાત્માનં શ્રુત્વા ચામન્ત્ર્ય ચામરાઃ ।
પિતામહં પુરસ્કૃત્ય જગ્મુર્દેવા યથાગતમ્ ॥
વૈશમ્પાયન ઉવાચ ।

શ્રુત્વા તુ તાં કથાં સર્વે પાણ્ડવા જનમેજય । લોમશાદેશિતેનાશુ યથા જગ્મુઃ પ્રહૃષ્ટવત્ ॥