મહાભારત · અધ્યાય 3.12

ભોજાઃ પ્રવ્રજિતાઞ્શ્રુત્વા વૃષ્ણયશ્ચાન્ધકૈઃ સહ ।
પાણ્ડવાન્દુઃખસન્તપ્તાન્સમાજગ્મુર્મહાવને ॥

પાઞ્ચાલસ્ય ચ દાયાદો ધૃષ્ટકેતુશ્ચ ચેદિપઃ ।
કેકયાશ્ચ મહાવીર્યા ભ્રાતરો લોકવિશ્રુતાઃ ॥

વને દ્રષ્ટું યયુઃ પાર્થાન્ક્રોધામર્ષસમન્વિતાઃ ।
ગર્હયન્તો ધાર્તરાષ્ટ્રાન્કિં કુર્મ ઇતિ ચાબ્રુવન્ ॥

વાસુદેવં પુરસ્કૃત્ય સર્વે તે ક્ષત્રિયર્ષભાઃ । પરિવાર્યોપવિવિશુર્ધર્મરાજં યુધિષ્ઠિરમ્ ।
અભિવાદ્ય કુરુશ્રેષ્ઠં વિષણ્ણઃ કેશવોઽબ્રવીત્ ॥
વાસુદેવ ઉવાચ ।

દુર્યોધનસ્ય કર્ણસ્ શકુનેશ્ચ દુરાત્મનઃ ।
દુઃશાસનચતુર્થાનાં ભૂમિઃ પાસ્યતિ શોણિતમ્ ॥

એતાન્નિહત્ય સમરે યે ચ તેષાં પદાનુગાઃ ।
તાંશ્ચ સર્વાન્વિનિર્જિત્ય સહિતાન્સ નરાધિપાન્ ॥

તતઃ સર્વેઽભિષિઞ્ચામો ધર્મરાજં યુધિષ્ઠિરમ્ ।
નિકૃત્યાઽભિચરન્વધ્ય એષ ધર્મઃ સનાતનઃ ॥
વૈશમ્પાયન ઉવાચ ।

પાર્તાનામભિષઙ્ગેણ તથા ક્રુદ્ધં જનાર્દનમ્ ।
અર્જુનઃ શમયામાસ દિધક્ષન્તમિવ પ્રજાઃ ॥

સન્ક્રુદ્ધં કેશવં દૃષ્ટ્વા પૂર્વદેવેષુ ફલ્ગુનઃ ।
કીર્તયામાસ કર્માણિ સત્યકીર્તેર્મહાત્મનઃ ॥

પુરુષસ્યાપ્રમેયસ્ય સત્યસ્યામિતતેજસઃ ।
પ્રજાપતિપતેર્વિષ્ણોર્લોકનાથસ્ય ધીમતઃ ॥
અર્જુન ઉવાચ ।

દશવર્ષસહસ્રાણિ યત્રસાયન્ગૃહો મુનિઃ ।
વ્યચરસ્ત્વં પુરા કૃષ્ણ પર્વતે ગન્ધમાદને ॥

દશવર્ષસહસ્રાણિ દશવર્ષશતાનિ ચ ।
પુષ્કરેષ્વવસઃ કૃષ્ણં ત્વમપો ભક્ષયન્પુરા ॥

ઊર્ધ્વબાહુર્વિશાલાયાં બદર્યાં મધુસૂદન ।
અતિષ્ઠ એકપાદેન વાયુભક્ષઃ શતં સમાઃ ॥

કૃષ્ણાજિનોત્તરાસઙ્ગઃ કૃશો ધમનિસન્તતઃ ।
આસીઃ કૃષ્ણ સરસ્વત્યાં સત્રેદ્વાદશવાર્ષિકે ॥

પ્રભાસભપ્યથાસાદ્ય તીર્થં પુણ્યજનાર્ચિતમ્ ।
તત્ર કૃષ્ણ મહાતેજા દિવ્યં વર્ષસહસ્રકમ્ ॥

આતિષ્ઠસ્ત્વમથૈકેન પાદેન નિયમસ્થિતઃ ।
લોકપ્રવૃત્તિહેતોસ્ત્વમિતિ વ્યાસો મમાબ્રવીત્ ॥

ક્ષેત્રજ્ઞઃ સર્વભૂતાનામાદિરન્તશ્ચ કેશવં ।
નિધાનં તપસાં કૃષ્ણ યજ્ઞસ્ત્વં ચ સનાતનઃ ॥

યોગકર્તા હૃષીકેશઃ સાંખ્યકર્તા સનાતનઃ ।
શીલસ્ત્વં સર્વયોગાનાં કરણં નિયમસ્ય ચ ॥

નિહત્ય નરકં ભૌમમાહૃત્ય મણિકુણ્ડલે ।
પ્રથમોત્પાદિતં કૃષ્ણ મેધ્યમશ્વમવાસૃજઃ ॥

કૃત્વાતત્કર્મ લોકાનામૃષભઃ સર્વલોકજિત્ ।
અવધીસ્ત્વં રણે સર્વાન્સમેતાન્દૈત્યદાનવાન્ ॥

તતઃ સર્વેશ્વરત્વં ચ સમ્પ્રદાય શચીપતેઃ ।
માનુષેષુ મહાબાહો પ્રાદુર્ભૂતોઽસિ કેશવ ॥

સ ત્વં નારાયણો ભૂત્વા હરિરાસીઃ પરન્તપ ।
બ્રહ્મા સોમશ્ચ સૂર્યશ્ચ ધર્મો ધાતા યમોઽનલઃ ॥

વાયુર્વૈશ્રવણો રુદ્રઃ કાલઃ ખં પૃથિવી દિશઃ ।
અજશ્ચરાચરગુરુઃ સ્રષ્ટા ત્વં પુરુષોત્તમ ॥

તુરાયણાદિભિર્દેવ ક્રતુભિર્ભૂરદક્ષિણૈઃ ।
અયજો ભૂરિતેજા વૈ કૃષ્ણ ચૈત્રરથે વને ॥

શતં શતસહસ્રાણિ સુવર્ણસ્ય જનાર્દન ।
એકૈકસ્મિંસ્તદા યજ્ઞે પરિપૂર્ણાનિ દત્તવાન્ ॥

અદિતેરપિ પુત્રત્વમેત્ય યાદવનન્દન ।
ત્વં વિષ્ણુરિતિ વિખ્યાત ઇન્દ્રાદવરજો વિભુઃ ॥

શિશુર્ભૂત્વા દિવં ખં ચ પૃથિવીં ચ પરન્તપ । ત્રિભિર્વિક્રમણૈઃ કૃષ્ણ ક્રાન્તવાનસિ તેજસા ।

સમ્પ્રાપ્ય દિવમાકાશમાદિત્યસ્યન્દને સ્થિતઃ ।
અત્યરોચશ્ચ ભૂતાત્મન્ભાસ્કરં સ્વેન તેજસા ॥

પ્રાદુર્ભાવસહસ્રેષુ તેષુતેષુ ત્વયા વિભો ।
અધર્મરુચયઃ કૃષ્ણ નિહતાઃ શતશોઽસુરાઃ ॥

સાદિતા મૌખાઃ પાશા નિશુમ્ભનરકૌ હતૌ ।
કૃતઃ ક્ષેમઃ પુનઃ પન્થાઃ પુરં પ્રાગ્જ્યોતિષં પ્રતિ ॥

જારૂથ્યામાહુતિઃ ક્રાથઃ શિશુપાલો નૃપૈઃ સહ ।
જરાસન્ધશ્ચ શૈબ્યશ્ચ શતધન્વા ચ નિર્જિતઃ ॥

તથા પર્જન્યઘોષેણ રથેનાદિત્યવર્ચસા ।
અહાર્ષી રુક્મિણીં ભૈષ્મીં રણે નિર્જિત્ય રુક્મિણે ॥

ઇન્દ્રદ્યુમ્નો હતઃ કોપાદ્યવનશ્ચ કશેરુમાન્ । હતઃ સૌભપતિઃ સાલ્વસ્ત્વયા સૌભં ચ પાતિતમ્

એવમેતે યુધિ હતા ભૂયશ્ચાન્યાઞ્શૃમુષ્વ હ । ઇરાવત્યાં હતો ભોજઃ કાર્તવીર્યસમો યુધિ ।
ગોપતિસ્તાલકેતુશ્ચ ત્વયા વિનિહતાવુભૌ ॥

તાં ચ ભોગવતીં પુણ્યામૃષિકાન્તાં જનાર્દન ।
દ્વારકામાત્મસાત્કૃત્વા સમુદ્રં ગમયિષ્યસિ ॥

ન ક્રોધો ન ચ માત્સર્યં નાનૃતં મધુસૂદન ।
ત્વયિ તિષ્ઠતિ દાશાર્હ ન નૃશંસ્યં કુતોઽનૃજુ ॥

આસીનં ચૈત્યમધ્યે ત્વાં દીપ્યમાનં સ્વતેજસા ।
આગમ્ય ઋષયઃ સર્વેઽયાચન્તાભયમચ્યુત ॥

યુગાન્તે સર્વભૂતાનિ સન્ક્ષિપ્ય મધુસૂદન ।
આત્મનૈવાત્મસાત્કૃત્વા જગદાસીઃ પરન્તપ ॥

યુગાદૌ તવ વાર્ષ્ણેય નાભિપદ્માદજાયત । બ્રહ્મા ચરાચરગુરુર્યસ્યેદં સકલં જગત્ ।
તં હન્તુમુદ્યતૌ ઘોરૌ દાનવૌ મધુકૈટભૌ ॥

તયોર્વ્યતિક્રમં દૃષ્ટ્વા ક્રુદ્ધસ્ય ભવતો હરેઃ ।
લલાટાજ્જાતવાઞ્શમ્ભુઃ શૂલપાણિસ્ત્રિલોચનઃ ॥

ઇત્થં તાવપિ દેવેશૌ ત્વચ્છરીરસમુદ્ભવૌ ।
ત્વન્નિયોગકરાવેતાવિતિ મે નારદોઽબ્રવીત્ ॥

તથા નારાયણ પુરા ક્રતુભિર્ભૂરિદક્ષિણૈઃ ।
ઇષ્ટવાંસ્ત્વં મહાસત્રં કૃષ્ણ ચૈત્રરથે વને ॥

નૈવં પરે નાપરે વા કરિષ્યન્તિ કૃતાનિ વા ।
યાનિ કર્માણિ દેવ ત્વં બાલ એવ મહાબલઃ ॥

કૃતવાન્પુણ્ડરીકાક્ષ બલદેવસહાયવાન્ ।
વૈરાજભવને ચાપિ બ્રહ્મણા ન્યવસઃ સહ ॥
વૈશમ્પાયન ઉવાચ ।

એવમુક્ત્વા મહાત્માનમાત્મા કૃષ્ણસ્ય પાણ્ડવઃ ।
તૂષ્ણીમાસીત્તતઃ પાર્થમિત્યુવાચ જનાર્દનઃ ॥

મમૈવ ત્વં તવૈવાહં યે મદીયાસ્તવૈવ તે ।
યસ્ત્વાં દ્વેષ્ટિ સ માં દ્વેષ્ટિ યસ્ત્વામનુ સ મામનુ ॥

નરસ્ત્વમસિ દુર્ધર્ષ હરિર્નારાયણો હ્યહમ્ ।
કાલે લોકમિમં પ્રાપ્તૌ નરનારાયણાવૃષી ॥

અનન્યઃ પાર્થ મત્તસ્ત્વં ત્વત્તશ્ચાહં તથૈવ ચ ।
નાવયોરન્તરં શક્યં વેદિતું ભરતર્ષભ ॥
વૈશમ્પાયન ઉવાચ ।

ઇત્યુક્ત્વા પુણ્ડરીકાક્ષઃ પાણ્ડવં સુપ્રિયં વચઃ । પ્રીયમાણો હૃષીકેશસ્તૂષ્ણીં તત્ર બભૂવ સઃ ॥

એવમુક્તે તુ વચને કેશેવેન મહાત્મના ।
તસ્મિન્વીરસમાવાયે સંરબ્ધેષ્વથ રાજસુ ॥

ધૃષ્ટદ્યુમ્નમુખૈર્વીરૈર્ભ્રાતૃભિઃ પરિવારિતા । પાઞ્ચાલી પુણ્ડરીકાક્ષમાસીનં યાદવૈઃ સહ ।
અભિગમ્યાબ્રવીત્કૃષ્ણા શરણ્યં શરણૈષિણી ॥
દ્રૌપદ્યુવાચ ।

વાસુદેવ હૃષીકેશ વાસવાવરજાચ્યુત ।
દેવદેવોસિ દેવાનામિતિ દ્વૈપાયનોઽબ્રવીત્ ॥

પૂર્વે પ્રજાભિસર્ગે ત્વામાહુરેકં પ્રજાપતિમ્ ।
સ્રષ્ટારં સર્વલોકાનામસિતો દેવલોઽબ્રવીત્ ॥

વિષ્ણુસ્ત્વમસિ દુર્ધર્ષ ત્વં યજ્ઞો મધુસૂદન ।
યષ્ટાત્વમસિ ત્વમસિ યષ્ટવ્યો જામદગ્ન્યો યથાઽબ્રવીત્ ॥

ઋષયસ્ત્વાં ક્ષમામાહુઃ સત્યં ચ પરુષોત્તમ ।
સત્યાદ્યજ્ઞોસિ સમ્ભૂતઃ કશ્યપસ્ત્વાં યથાઽબ્રવીત્ ॥

સાધ્યાનામપિ દેવાનાં શિવાનામીશ્વરેશ્વર ।
લોકભાવન લોકેશ યથા ત્વાં નારદોઽબ્રવીત્ ॥

બ્રહ્મશન્કરશક્રાદ્યૈર્દેવવૃન્દૈઃ પુનઃ પુનઃ ।
ક્રીડસે ત્વં નરવ્યાઘ્ર બાલઃ ક્રીડનકૈરિવ ॥

દ્યૌશ્ચ તે શિરસા વ્યાપ્તા પદ્ભ્યાં ચ પૃથિવીપ્રભો ।
જઠરે ખમિમે લોકાઃ પુરુષોસિ સનાતનઃ ॥

વિદ્યાતપોભિતપ્તાનાં તપસા ભાવિતાત્મનામ્ ।
આત્મદર્શનતૃપ્તાનામૃષીણામસિ સત્તમઃ ॥

રાજર્ષીણાં પુણ્યકૃતામાહવેષ્વનિવર્તિનામ્ । સર્વધર્મોપપન્નાનાં ત્વં ગતિઃ પુરુષર્ષભ ।
ત્વં પ્રભુસ્ત્વં વિભુશ્ચ ત્વં ભૂતાત્મા ત્વં વિચેષ્ટસે ॥

લોકપાલાશ્ચ લોકાશ્ચ નક્ષત્રાણિ દિશે દશ ।
નભશ્ચન્દ્રશ્ચ સૂર્યશ્ચ ત્વયિ સર્વં પ્રતિષ્ઠિતમ્ ॥

મંર્ત્યતા ચૈવ ભૂતાનામમરત્વં દિવૌકસામ્ ।
ત્વયિ સર્વં મહાબાહો લોકકાર્યં પ્રતિષ્ઠિતમ્ ॥

સા તેઽહં દુઃખમાખ્યાસ્યે પ્રણયાન્મધુસૂદન ।
ઈશસ્ત્વં સર્વભૂતાનાં યે દિવ્યા યે ચ માનુષાઃ ॥

કથં નુ ભાર્યા પાર્થાનાં તવ કૃષ્ણ સખી વિભો ।
ધૃષ્ટદ્યુમ્નસ્ય ભગિની સભાં કૃષ્યેત માદૃશી ॥

સ્ત્રીધર્મિણી વેપમાના શોણિતેન સમુક્ષિતા ।
એકવસ્ત્રા વિકૃષ્ટાઽસ્મિ દુઃખિતા કુરુસંસદિ ॥

રાજ્ઞાં મધ્યે સભાયાં તુ રજસાઽતિપરિપ્લુતા ।
દૃષ્ટ્વા ચ માં ધાર્તરાષ્ટ્રાઃ પ્રાહસન્પાપચેતસઃ ॥

દાસીભાવેન માં ભોક્તુમીષ્સુતે મધુસૂદન ।
જીવત્સુ પાણ્ડુપુત્રેષુ પાઞ્ચાલેષુ ચ વૃષ્ણિષુ ॥

નન્વહં કૃષ્ણ ભીષ્મસ્ય ધૃતરાષ્ટ્રસ્ય ચોભયોઃ ।
સ્નુષા ભવામિ ધર્મેણ સાઽહં દાસીકૃતા બલાત્ ॥

ગર્હયેપાણ્ડવાંસ્ત્વેવ યુધિ શ્રેષ્ઠાન્મહાબલાન્ ।
યત્ક્લિશ્યમાનાં પ્રેક્ષન્તે ધર્મપત્નીં યશસ્વિનીમ્ ॥

ધિગ્બલં ભીમસેનસ્ય ધિક્પાર્થસ્ ચ ગાણ્ડિવમ્ ।
યૌ માં વિપ્રકૃતાં ક્ષુદ્રૈર્મર્ષયેતાં જનાર્દન ॥

શાશ્વતોઽયં ધર્મપથઃ સદ્ભિરાચરિતઃ સદા ।
યદ્ભાર્યાં પરિરક્ષન્તિ ભર્તારોઽલ્પબલા અપિ ॥

ભાર્યાયાં રક્ષ્યમાણાયાં પ્રજા ભવતિ રક્ષિતા ।
પ્રજાયાં રક્ષ્યમાણાયામાત્મા ભવતિ રક્ષિતઃ ॥

આત્મા હિ જાયેત તસ્યાં તસ્મજ્જાયા ભવત્યુત ।
ભર્તા ચ ભાર્યયા રક્ષ્યઃ કથં જાયાન્મમોદરે ॥

નન્વિમે શરણં પ્રાપ્તં ન ત્યજન્તિ કદાચન ।
તે માં શરણમાપન્નાં નાન્વપદ્યન્ત પાણ્ડવાઃ ॥

પઞ્ચભિઃ પતિભિર્જાતાઃ કુમાસરા મે મહૌજસઃ ।
એતેષામપ્યવેક્ષાર્થં ત્રાતવ્યાઽસ્મિ જનાર્દન ॥

પ્રતિવિન્ધ્યો યુધિષ્ઠિરાત્સુતસોમો વૃકોદરાત્ ।
અર્જુનાચ્છ્રુતકીર્તિશ્ચ શતાનીકસ્તુ નાકુલિઃ ॥

કનિષ્ઠાચ્છ્રુતકર્મા ચ સર્વે સત્યપરાક્રમા ।
પ્રદ્યુમ્નો યાદૃશઃ કૃષ્ણ તાદૃશાસ્તે મહારથાઃ ॥

નન્વિમે ધનુષિ શ્રેષ્ઠા અજેયા યુધિ શાત્રવૈઃ ।
કિમર્થં ધાર્તરાષ્ટ્રાણાં સહન્તે દુર્બલીયસામ્ ॥

અધર્મેણ હૃતં રાજ્યં સર્વે દાસાઃ કૃતાસ્તથા ।
સભાયાં પરિકૃષ્ટાઽહમેકવસ્ત્રા રજસ્વલા ॥

નાધિજ્યમપિ યચ્છક્યં કર્તુમન્યેન ગાણ્ડિવમ્ ।
અન્યત્રાર્જુનભીમાભ્યાં ત્વયા વા મધુસૂદન ॥

ધિગ્બલં ભીમસેનસ્ય ધિક્પાર્થસ્ય ચ પૌરુષમ્ ।
યત્ર દુર્યોધનઃ કૃષ્ણ મુહૂર્તમપિ જીવતિ ॥

ય એતાનાક્ષિપદ્રાષ્ટાત્સહ માત્રાઽવિહિંસકાન્ ।
અધીયાનાન્પુરા બાલાન્વ્રતસ્થાન્મધુસૂદન ॥

ભોજને ભીમસેનસ્ય પાપઃ પ્રાક્ષિપયદ્વિષમ્ ।
કાલકૂટં નવં તીક્ષ્ણં સમ્ભૃતં રોમહર્ષણમ્ ॥

તજ્જીર્ણમવિકારેણ સહાન્નેન જનાર્દન ।
સશેષત્વાન્મહાબાહો ભીમસ્ય પુરુષોત્તમ ॥

પ્રમાણકોટ્યાં વિશ્વસ્તં તથા સુપ્તં વૃકોદરમ્ ।
બદ્ધ્વૈનં કૃષ્ણ ગઙ્ગાયાં પ્રક્ષિપ્ય પુરમાવ્રજત્ ॥

યદા વિબુદ્ધઃ કૌન્તેયસ્તદા સઞ્છિદ્ય બન્ધનમ્ ।
ઉદતિષ્ઠન્મહાબાહુર્ભીમસેનો મહાબલઃ ॥

આશીવિષૈઃ કૃષ્ણસર્પૈઃ સુપ્તઞ્ચૈનમદંશયત્ ।
સર્વેષ્વેવાઙ્ગદેશેષુ ન મમાર ચ શત્રુહા ॥

પ્રતિબુદ્ધસ્તુ કૌન્તેયઃ સર્વાન્સર્પાનપોથયત્ ।
સારથિં ચાસ્ય દયિતમપહસ્તેન જઘ્નિવાન્ ॥

પુનઃ સુપ્તાનુપાધાક્ષીદ્બાલકાન્વારણાવતે ।
શયાનાનાર્યયા સાર્ધં કો નુ તત્કર્તુમર્હતિ ॥

યત્રાર્યા રુદતી ભીતા પાણ્ડવાનિદમબ્રવીત્ ।
મહદ્વ્યસનમાપન્ના શિખિના પરિવારિતા ॥

હા હતાસ્મિ કુન્તોન્વદ્ય ભવેચ્છાન્તિરિહાનલાત્ ।
અનાથા વિનશિષ્યામિ બાલકૈઃ પુત્રકૈઃ સહ ॥

તત્ર ભીમો મહાબાહુર્વાયુવેગપરાક્રમઃ ।
આર્યામાશ્વાસયામાસ ભ્રાતૄંશ્ચાપિ વૃકોદરઃ ॥

વૈનતેયો યથા પક્ષી ગરુત્માન્પતતાંવરઃ ।
તથૈવાભિપતિષ્યામિ ભયંવો નેહ વિદ્યતે ॥

આર્યામઙ્કેન વામેન રાજાનં દક્ષિણેન ચ ।
અંસયોશ્ચ યમૌ કૃત્વા પૃષ્ઠે બીભત્સુમેવ ચ ॥

સહસોત્પત્ય વેગેન સર્વાનાદાય વીર્યવાન્ ।
ભ્રાતૄનાર્યાં ચ બલવાન્મોક્ષયામાસ પાવકાત્ ॥

તે રાત્રૌ પ્રસ્થિતાં સર્વે સહ માત્રા યશસ્વિનઃ ।
અભ્યગચ્છન્મહારણ્યે હિડિમ્બવનમન્તિકાત્ ॥

શ્રાન્તાઃ પ્રસુપ્તાસ્તત્રેમે માત્રા સહ સુદુઃખિતાઃ ।
સુપ્તાંશ્ચૈનાનભ્યગચ્છદ્ધિડિમ્બા નામ રાક્ષસી ॥

સા દૃષ્ટ્વા પાણ્ડવાંસ્તત્ર સુપ્તાન્માત્રા સહ ક્ષિતૌ ।
હૃચ્છયેનાભિભૂતાત્મા ભીમસેનમકામયત્ ॥

ભીમસ્ય પાદૌ કૃત્વા તુ સ્વૌત્સઙ્ગે તતોઽબલા ।
પર્યમર્દત સંહૃષ્ટા કલ્યાણી મૃદુપાણિના ॥

તામબુદ્ધ્યદમેયાત્મા બલવાન્સત્યવિક્રમઃ ।
પર્યપૃચ્છત તાં ભીમઃ કિમિહેચ્છસ્યનિન્દિતે ॥

એવમુક્તા તુ ભીમેન રાક્ષસી કામરૂપિણી ।
ભીમસેનં મહાત્માનમાહ ચૈવમનિન્દિતા ॥

પલાયધ્વમિતઃ ક્ષિપ્રં મમ ભ્રાતૈષ વીર્યવાન્ ।
આગમિષ્યતિ વો હન્તું તસ્માદ્ગચ્છત માચિરમ્ ॥

અથ ભીમોઽભ્યુવાચૈનાં સાભિમાનમિદં વચઃ ।
નોદ્વિજેયમહં તસ્માન્નિહનિષ્યેઽહમાગતમ્ ॥

તયોઃ શ્રુત્વા તુ સઞ્જલ્પમાગચ્છદ્રાક્ષસાધમઃ ।
ભીમરૂપો મહાનાદાન્વિસૃજન્ભીમદર્શનઃ ॥
રાક્ષસ ઉવાચ ।

કેન સાર્ધં કથયસિ આનયૈનં મમાન્તિકમ્ ।
હિડિમ્બે ભક્ષયિષ્યામો ન ચિરં કર્તુમર્હસિ ॥

સા કૃપાસન્ગૃહીતેન હૃદયેન મનસ્વિની ।
નૈનમૈચ્છત્તદાકર્તુમનુક્રોશાદનિન્દિતા ॥

સ નાદાન્વિનદન્ઘોરાન્રાક્ષસઃ પુરુષાદકઃ ।
અભ્યદ્રવત વેગેન ભીમસેનં તદા કિલ ॥

તમભિદ્રુત્ય સન્ક્રુદ્ધો વેગેન મહતા બલી ।
અગૃહ્ણાત્પાણિના પાણિં ભીમસેનસ્ય રાક્ષસઃ ॥

ઇન્દ્રાશનિસમસ્પર્શં વજ્રસંહનનં દૃઢમ્ ।
સંહત્ય ભીમસેનાય વ્યાક્ષિપત્સહસા કરમ્ ॥

ગૃહીતં પાણિના પાણિં ભીમસેનસ્ય રક્ષસા ।
નામૃષ્યત મહાબાહુસ્તત્રાક્રુદ્ધ્યદ્વૃકોદરઃ ॥

તદાસીત્તુમુલં યુદ્ધં ભીમસેનહિડિમ્બયોઃ ।
સર્વાસ્ત્રવિદુષોર્ઘોરં વૃત્રવાસવયોરિવ ॥

વિક્રીડ્ય સુચિરં ભીમો રાક્ષસેન સહાનઘ ।
નિજઘાન મહાવીર્યસ્તં તદા નિર્બલં બલી ॥

હત્વા હિડિમ્બં ભીમોઽથ પ્રસ્થિતો ભ્રાતૃભિઃ સહ ।
હિડિમ્બામગ્રતઃ કૃત્વા યસ્યાં જાતો ઘટોત્કટઃ ॥

તતઃ સમ્પ્રાદ્રવન્સર્વે સહ માત્રા પરન્તપાઃ ।
એકચક્રામભિમુખાઃ સંવૃતા બ્રાહ્મણવ્રજૈઃ ॥

પ્રસ્થાને વ્યાસ એષાં ચ મન્ત્રી પ્રિયહિતે રતઃ ।
તતોઽગચ્છન્નેકચક્રાં પાણઅડવાઃ સંશિતવ્રતાઃ ॥

તત્રાપ્યાસાદયામાસુર્બકં નામ મહાબલમ્ ।
પુરુષાદં પ્રતિભયં હિડિમ્બેનૈવ સમ્મિતમ્ ॥

તં ચાપિ વિનિહત્યોગ્રં ભીમઃ પ્રહરતાં વરઃ ।
સહિતો ભ્રાતૃભિઃ સર્વૈર્દ્રુપદસ્ય પુરં યયૌ ॥

લબ્ધાઽહમપિ તત્રૈવ વસતા સવ્યસાચિના ।
યથા ત્વયા જિતા કૃષ્ણરુક્મિણી ભીષ્મકાત્મજા ॥

એવં સુયુદ્ધે પાર્થેન જિતાઽહં મધુસૂદન ।
સ્વયંવરે મહત્કર્મ કૃત્વા ન સુકરં પરૈઃ ॥

એવં ક્લેશૈઃ સુબહુભિઃ ક્લિશ્યમાના સુદુઃખિતા ।
નિવસામ્યાર્યયા હીના કૃષ્ણ ધૌમ્યપુરઃસુરા ॥

ત ઇમે સિંહવિક્રાન્તા વીર્યેણાભ્યધિકાઃ પરૈઃ । નિહીનૈઃ પરિક્લિશ્યન્તિ સમુપેક્ષન્તિ માં કથં ।

એતાદૃશાનિ દુઃખાનિ મહન્તી દુર્બલીયસામ્ ।
દીર્ઘકાલં પ્રદીપ્તાઽસ્મિ પાપાનાં પાપકર્મણામ્ ॥

કુલે મહતિજાતાઽસ્મિ દિવ્યેન વિધિના કિલ ।
પાણ્ડવાનાં પ્રિયા ભાર્યા સ્નુષા પાણ્ડોર્મહાત્મનઃ ॥

કેશગ્રહમનુપ્રાપ્તા કા નુ જીવેત માદૃશી ।
પઞ્ચાનામિન્દ્રકલ્પાનાં પ્રેક્ષતાં મધુસૂદન ॥

ઇત્યુક્ત્વા પ્રારુદત્કૃષ્ણા મુખં પ્રચ્છાદ્ય પાણિના ।
પદ્મકોશપ્રકાશેન મૃદુના મૃદુભાષિણી ॥

સ્તનાવપતિતૌ પીનૌ સુજાતૌ શુભલક્ષણૌ ।
અભ્યવર્ષત પાઞ્ચાલી દુઃખજૈરશ્રુબિન્દુભિઃ ॥

ચક્ષુષી પરિમાર્જન્તી નિઃશ્વસન્તી પુનઃપુનઃ ।
બાષ્પપૂર્ણેન કણઅઠેન ક્રુદ્ધા વચનમબ્રવીત્ ॥

નૈવ મે પતયઃ સન્તિ ન પુત્રા ન ચ બાન્ધવાઃ ।
ન ભ્રાતરો ન ચ પિતા નૈવ ત્વં મધુસૂદન ॥

યે માં વિપ્રકૃતાં ક્ષુદ્રૈરુપેક્ષધ્વં વિશોકવત્ ।
ન ચ મે શામ્યતે દુઃખં કર્ણો યત્પ્રાહસત્તદા ॥

ચતુર્ભિઃ કારણૈઃ કૃષ્ણ ત્વયા રક્ષ્યાઽસ્મિ નિત્યશઃ ।
સમ્બન્ધાદ્ગૌરવાત્સખ્યાત્પ્રભુત્વેનૈવ કેશવ ॥
વૈશમ્પાયન ઉવાચ ।

અથ તામબ્રવીત્કૃષ્ણસ્તસ્મિન્વીરસમાગમે ।
રોદિષ્યન્તિ સ્ત્રિયો હ્યેવં યેષાં ક્રુદ્ધાસિ નામિનિ ॥

બીભત્સુશરસઞ્છન્નાઞ્શોણિતૌઘપરિપ્લુતાન્ ।
નિહતાન્વલ્લભાન્વીક્ષ્ય શયાનાન્વસુધાતલે ॥

યત્સમર્થં પાણ્ડવનાં તત્કરિષ્યામિ મા શુચઃ ।
સત્યં તે પ્રતિજાનામિ રાજ્ઞાં રાજ્ઞી ભવિષ્યસિ ॥

પતેદ્દ્યૌર્હિમવાઞ્શીર્યેત્પૃથિવી શકલી ભવેત્ ।
શુષ્યેત્તોયનિધિઃ કૃષ્ણે ન મે મોઘં વચો ભવેત્ ॥

તચ્છ્રુત્વા દ્રૌપદી વાક્યં પ્રતિવાક્યમથાચ્યુતાત્ ।
સાચીકૃતમવૈક્ષત્સા પાઞ્ચાલી મધ્યમં પતિમ્ ॥

આબભાષે મહારાજ દ્રૌપદીમર્જુનસ્તદા । મા રોદીઃ શુભતામ્રાક્ષિ યદાહ મધુસૂદનઃ ।
તથા તદ્ભવિતા દેવિ નાન્યથા વરવર્ણિનિ ॥
ધૃષ્ટદ્યુમ્ન ઉવાચ ।

અહં દ્રોણં હનિષ્યામિ શિખણ્ડી તુ પિતામહમ્ ।
દુર્યોધનં ભીમસેનઃ કર્ણં હન્તા ધનિજયઃ ॥

રામકૃષ્ણૌ વ્યપાશ્રિત્ય અજેયાઃ સ્મ રણએ સ્વસઃ ।
અપિ વૃત્રહણા યુદ્ધે કિં પુનર્ધૃતરાષ્ટ્રજૈઃ ॥
વૈશમ્પાયન ઉવાચ ।

ઇત્યુક્તેઽભિમુખા વીરા વાસુદેવમુપાસ્થિતઃ । તેષાં મધ્યે મહાબાહુઃ કેશવો વાક્યમબ્રવીત્ ॥