મહાભારત · અધ્યાય 3.116

સ તત્ર તામુષિત્વૈકાં રજનીં પૃથિવીપતિઃ ।
તાપસાનાં પરં ચક્રે સત્કારં ભ્રાતૃભિઃ સહ ॥

લોમશસ્તસ્ય તાન્સર્વાનાચખ્યૌ તત્ર તાપસાન્ ।
ભૃગૂનઙ્ગિરસશ્ચૈવ વસિષ્ઠાનથ કાશ્યપાન્ ॥

તાન્સમેત્ય સા રાજર્ષિરભિવાદ્ય કૃતાઞ્જલિઃ ।
રામસ્યાનુચરં વીરમપૃચ્છદકૃતવ્રણમ્ ॥

કદા નુ રામો ભગવાંસ્તાપસો દર્શયિષ્યતિ ।
તમહં તપસા યુક્તં દ્રષ્ટુમિચ્છામિ ભાર્ગવમ્ ॥
અકૃતવ્રણ ઉવાચ ।

આયાનેવાસિ વિદિતો રામસ્ય વિદિતાત્મનઃ ।
પ્રીતિસ્ત્વયિ ચ રામસ્ય ક્ષિપ્રં ત્વાં દર્શયિષ્યતિ ॥

ચતુર્દશીમષ્ટમીં ચ રામં પશ્યન્તિ તાપસાઃ ।
અસ્યાં રાત્ર્યાં વ્યતીતાયાં ભવિત્રી શ્વશ્ચતુર્દશી ॥

તતો દ્રક્ષ્યસિ રામં ત્વં કૃષ્ણાજિનજટાધરમ્ ।
યુધિષ્ઠિર ઉવાચ ।
ભવાનનુગતો રામં જામદગ્ન્યં મહાબલમ્ ।
પ્રત્યક્ષદર્શી સર્વસ્ય પૂર્વવૃત્તસ્ય કર્મણઃ ॥

સ ભવાન્કથયત્વદ્ય યથા રામેણ નિર્જિતાઃ ।
આહવે ક્ષત્રિયાઃ સર્વે કથં કેન ચ હેતુના ॥
અકૃતવ્રણ ઉવાચ ।

[હન્ત તે કથયિષ્યામિ મહદાખ્યાનમુત્તમમ્ ।
ભૃગૂણાં રાજશાર્દૂલ વંશે જાતસ્ય ભારત ॥

રામસ્ય જામદગ્ન્યસ્ય ચરિતં દેવસમ્મિતમ્ ।
હૈહયાધિપતેશ્ચૈવ કાર્તવીર્યસ્ ભારત ॥

રામેણ ચાર્જુનો નામ હૈહયાધિપતિર્હતિઃ ।
તસ્ય બાહુશતાન્યાસંસ્ત્રીણિ સપ્ત ચ પાણ્ડવ ॥

દત્તાત્રેયપ્રસાદેન વિમાનં કાઞ્ચનં તથા ।
ઐશ્વર્યં સર્વભૂતેષુ પૃથિવ્યાં પૃથિવીપતે ॥

અવ્ઘાહતગતિશ્ચૈવ રથસ્તસ્ય મહાત્મનઃ ।
રથેન તેન તુ સદાવરદાનેન વીર્યવાન્ ॥

મમર્દ દેવાન્યક્ષાંશ્ચ ઋષીંશ્ચૈવ સમન્તતઃ ।
ભૂતાંશ્ચૈવ સ સર્વાંસ્તુ પીડયામાસ સર્વતઃ ॥

તતો દેવાઃ સમેત્યાહુરૃષયશ્ચ મહાવ્રતાઃ । દેવદેવં સુરારિઘ્નં વિષ્ણું સત્યપરાક્રમમ્ ।
ભગવન્ભૂતરાર્થમર્જુનં જહિ વૈ પ્રભો ॥

વિમાનેન ચ દિવ્યેન હૈહયાધિપતિઃ પ્રભુઃ ।
શચીસહાયં ક્રીડન્તં ધર્ષયામાસ વાસવમ્ ॥

તતસ્તુ ભગવાન્દેવઃ શક્રેણ સહિતસ્તદા ।
કાર્તવીર્યવિનાશાર્થં મન્ત્રયામાસ ભારત ॥

યત્તદ્ભૂતહિતં કાર્યં સુરેન્દ્રેણ નિવેદિતમ્ । સમ્પ્રતિશ્રુત્ય તત્સર્વં ભગવાઁલ્લોકપૂજિતઃ ।
જગામ બદરીં રમ્યાં સ્વમેવાશ્રમમણ્ડલમ્ ॥

એતસ્મિન્નેવ કાલે તુ પૃથિવ્યાં પૃથિવીપતિઃ.] કાન્યકુબ્જે મહાનાસીત્પાર્થિવઃ સુમહાબલઃ ।
ગાધીતિ વિશ્રુતો લોકે વનવાસં જગામ હ ॥

વને તુ તસ્ય વસતઃ કન્યા જજ્ઞેઽપ્સરઃસમા ।
ઋચીકો ભાર્ગવસ્તાં ચ વરયામાસ ભારત ॥

તમુવાચ તતો ગાધિર્બ્રાહ્મણં સંશિતવ્રતમ્ ।
ઉચિતં નઃ કુલે કિઞ્ચિત્પૂર્વૈર્યત્સમ્પ્રવર્તિતમ્ ॥

એકતઃ શ્યામકર્ણાનાં પાણ્ડુરાણાં તરસ્વિનામ્ ।
સહસ્રં વાજિનાં શુક્લમિતિ વિદ્ધિ દ્વિજોત્તમ ॥

ન ચાપિ ભગવાન્વાચ્યોદીયતામિતિ ભાર્ગવ ।
દેયા મે દુહિતા ચૈવ ત્વદ્વિધાય મહાત્મને ॥
ઋચીક ઉવાચ ।

એકતઃ શ્યામકર્ણાનાં પાણ્ડુરાણાં તરસ્વિનામ્ ।
દાસ્યામ્યશ્વસહસ્રં તે મમ ભાર્યા સુતાઽસ્તુ તે ॥
ગાધિરુવાચ ।

દદાસ્યશ્વસહસ્રં મે તવ ભાર્યા સુતાઽસ્તુ મે ॥
અકૃતવ્રણ ઉવાચ ।

સ તથેતિ પ્રતિજ્ઞાય રાજન્વરુણમબ્રવીત્ । એકતઃ શ્યામકર્ણાનાં પાણ્ડુરાણાં તરસ્વિનામ્ ।
સહસ્રં વાજિનામેકં શુલ્કાર્થં પ્રતિદીયતામ્ ॥

તસ્મૈ પ્રાદાત્સહસ્રં વૈ વાજિનાં વરુણસ્તદા ।
તદશ્વતીર્થં વિખ્યાતમુત્થિતા યત્ર તે હયાઃ ॥

ગઙ્ગાયાં કાન્યકુબ્જે વૈ દદૌ સત્યવતીં તદા ।
તતો ગાધિઃ સુતાં ચાસ્મૈ જન્યાશ્ચાસન્સુરાસ્તદા ॥

લબ્ધં હયસહસ્રં તુ તાં ચ દૃષ્ટ્વા દિવૌકસઃ ।
વિસ્મયં પરમં જગ્મુસ્તમેવ દિવિ સંસ્તુવન્ ॥

ધર્મેણ લબ્ધ્વા તાં ભાર્યામૃચીકો દ્વિજસત્તમઃ ।
યથાકામં યથાજોષં તયા રેમે સુમધ્યયા ॥

તં વિવાહે કૃતેરાજન્સભાર્યમવલોકકઃ ।
આજગામ ભૃગુશ્રેષ્ઠઃ પુત્રં દૃષ્ટ્વા નનન્દ ચ ॥

ભાર્યાપતી તમાસીનં ભૃગું સુરગણાર્ચિતમ્ ।
અર્ચિત્વા પર્યુપાસીનૌ પ્રાઞ્જલી તસ્થતુસ્તદા ॥

તતઃ સ્નુષાં સ ભગવાન્પ્રહૃષ્ટો ભૃગુરબ્રવીત્ ।
વરં વૃણીષ્વ સુભગે દાતા હ્યસ્મિ તવેપ્સિતમ્ ॥

સા વૈ પ્રસાદયાભાસ તં ગુરું પુત્રકારણાત્ ।
આત્મનશ્ચૈવ માતુશ્ચ પ્રસાદં ચ ચકાર સઃ ॥
ભૃગુરુવાચ ।

ઋતૌ ત્વં ચૈવ માતા ચ સ્નાતે પુંસવનાય વૈ ।
આલિઙ્ગેતાં પૃથગ્વૃક્ષૌ સાઽસ્વત્થં ત્વમુદુમ્બરમ્ ॥

ચરુદ્વયમિદં ભદ્રે જનન્યાશ્ચ તવૈવ ચ ।
વિશ્વમાવર્તયિત્વા તુ મયા યત્નેન સાધિતમ્ ॥

પ્રાશિતવ્યં પ્રયત્નેન તેત્યુક્ત્વાઽદર્શનં ગતઃ ।
આલિઙ્ગને ચરૌ ચૈવ ચક્રતુસ્તે વિપર્યયમ્ ॥

તતઃ પુન સ ભગવાન્કાલે બહુતિથે ગતે ।
દિવ્યજ્ઞાનાદ્વિદિત્વા તુ ભગવાનાગતઃ પુનઃ ॥

અથોવાચ મહાતેજા ભૃગુઃ સત્યવતીં શ્નુષામ્ ॥

ઉપયુક્તશ્ચરુર્ભદ્રે વૃક્ષે ચાલિઙ્ગનં કૃતમ્ ।
વિપરીતેન તે સુભ્રૂર્માત્રા ચૈવાસિ વઞ્ચિતા ॥

ક્ષત્રિયો બ્રાહ્મણાચારો માતુસ્તવ સુતો મહાન્ ।
ભવિષ્યતિ મહાવીર્યઃ સાધૂનાં માર્ગમાસ્થિતઃ ॥

તતઃ પ્રસાદયામાસ શ્વશુરં સા પુનઃપુનઃ ।
ન મે પુત્રો ભવેદીદૃક્કામં પૌત્રો ભવેદિતિ ॥

એવમસ્ત્વિતિ સા તેન પાણ્ડવ પ્રતિનન્દિતા ।
ક્રાલં પ્રતીક્ષતી ગર્ભં ધારયામાસ યત્નતઃ ॥

જમદગ્નિં તતઃ પુત્રં જજ્ઞે સા કાલ આગતે ।
તેજસા વર્ચસા ચૈવ યુક્તં ભાર્ગવનન્દનમ્ ॥

સ વર્ધમાનસ્તેજસ્વી વેદસ્યાધ્યયનેન ચ ।
બહૂનૃષીન્મહાતેજાઃ પાણ્ડવેયાત્યવર્તત ॥

તં તુ કૃત્સ્નો ધનુર્વેદઃ પ્રત્યભાદ્ભરતર્ષભ । ચતુર્વિધાનિ ચાસ્ત્રાણિ ભાસ્કરોપમવર્ચસમ્ ॥