મહાભારત · અધ્યાય 3.10

એવમેતન્મહાપ્રાજ્ઞ યથા વદસિ માં મુને ।
અહં ચૈવ વિજાનામિ સર્વે ચેમે નરાધિપાઃ ॥

ભવાંશ્ચ મન્યતે સાધુ યત્કુરૂણાં સુખોદયમ્ ।
તદેવ વિદુરોઽપ્યાહ ભીષ્મો દ્રોણશ્ચ માં મુને ॥

યદિત્વહમનુગ્રાહ્યઃ કૌરવ્યેષુ દયા યદિ ।
અન્વશાધિ દુરાત્માનં પુત્રં દુર્યોધનં મમ ॥
વ્યાસ ઉવાચ ।

અયમાયાતિ વૈ રાજન્મૈત્રેયો ભગવાનૃષિઃ ।
અન્વીક્ષ્ય પાણ્ડવાન્ભ્રાતૃનિહૈવાઽસ્મદ્દિદૃક્ષયા ॥

એષ દુર્યોધનં પુત્રં તવ રાજન્મહાનૃષિઃ ।
અનુશાસ્તા યથાન્યાયં શમાયાસ્ય કુલસ્ય ચ ॥

બ્રૂયાદ્યદેષ કૌરવ્ય તત્કાર્યમવિશઙ્કયા ।
અક્રિયાયાં તુ કાર્યસ્ય પુત્રં તે શપ્સ્યતે રુષા ॥
વૈશમ્પાયન ઉવાચ ।

એવમુક્ત્વા યયૌ વ્યાસો મૈત્રેયઃ પ્રત્યદૃશ્યત ।
પૂજયા પ્રતિજગ્રાહ સપુત્રસ્તં નરાધિપઃ ॥

કૃત્વાઽર્ધ્યાદ્યાઃ ક્રિયાઃ સર્વા વિશ્રાન્તં મુનિસત્તમમ્ પ્રશ્રયેણાબ્રવીદ્રાજા ધૃતરાષ્ટ્રોઽમ્બિકાસુતઃ ॥

સુખેનાગમનં કચ્ચિદ્ભગવન્કુરુજાઙ્ગલે । કચ્ચિત્કુશલિનો વીરા ભ્રાતરઃ પઞ્ચ પાણ્ડવાઃ ।

સમયે સ્થાતુમિચ્છન્તિ કચ્ચિચ્ચ ભરતર્ષભાઃ ।
કચ્ચિત્કુરૂણાં સૌભ્રાત્રમવ્યુચ્છિન્નં ભવિષ્યતિ ॥
મૈત્રેય ઉવાચ ।

તીર્થયાત્રામનુક્રામન્પ્રાપ્તોઽસ્મિ કુરુજાઙ્ગલાન્ ।
યદૃચ્છયા ધર્મરાજં દૃષ્ટ્વવાન્કામ્યકે વને ॥

તં જટાજિનસંવીતં તપોવનનિવાસિનમ્ ।
સમાજગ્મુર્મહાત્માનં દ્રષ્ટું મુનિગણાઃ પ્રભો ॥

તત્રાશ્રૌષં મહારાજ પુત્રાણાં તવ વિગ્રહમ્ ।
અનયં દ્યૂતરૂપેણ મહાભયમુપસ્થિતમ્ ॥

તતોઽહં ત્વામનુપ્રાપ્તઃ કૌરવાણામવેક્ષયા ॥
સદા હ્યભ્યધિકઃ સ્નેહઃ પ્રીતિશ્ચ ત્વયિ મે પ્રભો ॥

નૈતદૌપયિકં રાજંસ્ત્વયિ ભીષ્મે ચ જીવતિ ।
યદન્યોન્યેન તે પુત્રા વિરુધ્યન્તે કથઞ્ચન ॥

મેઢીભૂતઃ સ્વયં રાજન્નિગ્રહે પ્રગ્રહે ભવાન્ ।
કિમર્થમનયં ઘોરમુત્પતન્તમુપેક્ષસે ॥

દસ્યૂનામિવ યદ્વૃત્તં સભાયાં કુરુનન્દન ।
તેન ન ભ્રાજસે રાજંસ્તાપસાનાં સમાગમે ॥
વૈશમ્પાયન ઉવાચ ।

તતો વ્યાવૃત્ય રાજાનં દુર્યોધનમમર્ષણમ્ ।
ઉવાચ શ્લક્ષ્ણયા વાચા મૈત્રેયો ભગવાનૃપિઃ ॥
મૈત્રેય ઉવાચ ।

દુર્યોધન મહાબાહો નિબોધ વદતાં વર ।
વચનં મે મહાભાગ બ્રુવતો યદ્ધિતં તવ ॥

મા દ્રુહઃ પાણ્ડવાન્રાજન્કુરુષ્વ હિતમાત્મનઃ ।
પાણ્ડવાનાં કુરૂણાં ચ લોકસ્ય ચ નરર્ષભ ॥

પાણ્ડવાન્પ્રાપ્ય તાન્રાત્રૌ કિર્મીરો નામ રાક્ષસઃ ।
અવૃત્ય માર્ગં રૌદ્રાત્મા તસ્થૌ ગિરિવાચલઃ ॥

તં ભીમઃ સમરસ્લાઘી બલેન બલિનાં વરઃ ।
જઘાન પશુમારેણ વ્યાઘ્રઃ ક્ષુદ્રમૃગં યથા ॥

પશ્ય દિગ્વિજયે રાજન્યથા ભીમેન પાતિતઃ ।
જરાસન્ધો મહેષ્વાસો નાગાયુતબલો યુધિ ॥

સમ્બન્ધી વાસુદેવશ્ચ શ્યાલાઃ સર્વે ચ પાર્ષતાઃ ।
તે હિ સર્વે નરવ્યાઘ્રાઃ શૂરા વિક્રાન્તયોધિનઃ ॥

સર્વે નાગાયુતપ્રાણા વજ્રસંહનના દૃઢઃ ।
સત્યવ્રતધરાઃ સર્વેસર્વે પુરુષમાનિનઃ ॥

હન્તારો દેવશત્રૂણાં રક્ષસાં કામરૂપિણામ્ । હિડિમ્બબકમુખ્યાનાં કિર્મીરસ્ ચ રક્ષસઃ ।
કસ્તાન્યુધિ સમાસીત જરામરણવાન્નરઃ ॥

તસ્ય તે શમ એવાસ્તુ પાણ્ડવૈર્ભરતર્ષભ ।
કુરુ મે વચનં રાજન્મા મૃત્યુવશમન્વગાઃ ॥
વૈશમ્પાયન ઉવાચ ।

એવં તુ બ્રુવતસ્તસ્ય મૈત્રેયસ્ય વિશામ્પતે ।
ઊરું કરિકરાકારં કરેણાભિજઘાન તઃ ॥

દુર્યોધનઃ સ્મિતં કૃત્વા ચરણેનોલ્લિખન્મહીમ્ ।
નકિઞ્ચિદુક્ત્વા દુર્મેધાસ્તસ્થૌ કિઞ્ચિદવાઙ્મુખઃ ॥

તમશુશ્રૂષમાણં તુ વિલિખન્તં વસુન્ધરામ્ ।
દૃષ્ટ્વા દુર્યોધનં રાજન્મૈત્રેયં કોપ આવિશત્ ॥

સ કોપવશમાપન્નો મૈત્રેયો મુનિસત્તમઃ ।
વિધિના સમ્પ્રયુક્તશ્ચ શાપાયાસ્ય મનો દધે ॥

તતઃ સ વાર્યુપસ્પૃશ્ય કોપસંરક્તલોચનઃ ।
મૈત્રેયો ધાર્તરાષ્ટ્રં તમશપદ્દુષ્ટચેતસમ્ ॥

યસ્માત્ત્વં મામનાદૃત્ય નેમાં વાચં ચિકીર્ષસિ ।
તસ્માદસ્યાતિમાનસ્ય સદ્યઃ ફલમવાપ્સ્યસિ ॥

ત્વદભિદ્રોહસંયુક્તં યુદ્ધમુત્પત્સ્યતે મહત્ ।
યત્ર ભીમો ગદાઘાતૈસ્તવોરું ભેત્સ્યતે બલી ॥

ઇત્યેવમુક્તે વચને ધૃતરાષ્ટ્રો મહીપતિઃ ।
પ્રસાદયામાસ મુનિં નૈતદેવં ભવેદિતિ ॥
મૈત્રેય ઉવાચ ।

શમં યાસ્યતિ ચેત્પુત્રસ્તવ રાજન્યદા તદા ।
શાયો ન ભવિતા તાત વિપરીતે ભવિષ્યતિ ॥
વૈશમ્પાયન ઉવાચ ।

સવિલક્ષસ્તુ રાજેન્દ્રો દુર્યોધનપિતા તદા ।
મૈત્રેયં પ્રાહ કિર્મીરઃ કથં ભીમેન પાતિતઃ ॥
મૈત્રેય ઉવાચ ।

નાહં વક્ષ્યામ્યસૂયા તે ન તે શુશ્રૂષતે સુતઃ ।
એષ તે વિદુરઃ સર્વમાખ્યાસ્યતિ ગતે મયિ ॥
વૈશમ્પાયન ઉવાચ ।

ઇત્યેવમુક્ત્વા મૈત્રેયઃ પ્રાતિષ્ઠત યથાગતમ્ । કિર્મીરવધસંવિગ્નો ભયં દુર્યોધનો યયૌ ॥