મહાભારત · અધ્યાય 2.99

તતઃ પરાજિતાઃ પાર્થા વનાવાસાય દીક્ષિતાઃ ।
અજિનાન્યુત્તરીયાણિ જગૃહુશ્ચ યથાક્રમમ્ ॥

અજિનૈઃ સંવૃતાન્દૃષ્ટ્વા હૃતરાજ્યાનરિન્દમાન્ ।
પ્રસ્થિતાન્વનવાસાય તતો દુઃશાસનોઽબ્રવીત્ ॥

પ્રવૃત્તં ધાર્તરાષ્ટ્રસ્ય ચક્રં રાજ્ઞો મહાત્મનઃ ।
પરાજિતાઃ પાણ્ડવેયા વિપત્તિં પરમાં ગતાઃ ॥

અદ્ય દેવાઃ સમ્પ્રયાતાઃ સમૈર્વર્ત્મભિરસ્થલૈઃ ।
ગુણજ્યેષ્ઠાસ્તથા શ્રેષ્ઠાઃ શ્રેયાંસો યદ્વયં પરૈઃ ॥

નરકં પાતિતાઃ પાર્થા દીર્ઘકાલમનન્તકમ્ ।
મુખાચ્ચ હીના રાજ્યાચ્ચ વિનષ્ટાઃ શાશ્વતીઃ સમાઃ ॥

ધનેન મત્તા યે તે સ્મ ધાર્તરાષ્ટ્રાન્પ્રહાસિષુઃ ।
તે નિર્જિતા હૃતધના વનમેષ્યન્તિ પાણ્ડવઃ ॥

ચિત્રાન્સન્નાહાનવમુઞ્ચન્તુ ચૈષાં વાસાંસિ દિવ્યાનિ ચ ભાનુમન્તિ ॥
વિવાસ્યન્તાં રુરુચર્માણિ સર્વે યથા ગ્લહં સૌબલસ્યાભ્યુપેતાઃ ॥

ન સન્તિ લોકેષુ પુમાંસ ઈદૃશા ઇત્યેવ યે ભાવિતબુદ્ધયઃ સદા ।
જ્ઞાસ્યન્તિ તેત્માનમિમેઽદ્ય પાણ્ડવા વિપર્યયે પાણ્ઢતિલા ઇવાફલાઃ ॥

ઇદં હિ વાસો યદિ વેદૃશાનાં મનસ્વિનાં રૌરવમાહવેષુ ॥
આદીક્ષિતાનામજિનાનિ યદ્વ- દ્વલીયસાં પશ્યત પાણ્ડવાનામ્ ॥

મહાપ્રાજ્ઞઃ સૌમકિર્યજ્ઞસેનઃ કન્યાં પાઞ્ચાલીં પાણ્ડવેભ્યઃ પ્રદાય ।
અકાર્ષિદ્વૈ સુકૃતં નેહ કિઞ્ચિત્ ક્લીબાઃ પાર્થાઃ પતયો યાજ્ઞસેન્યાઃ ॥

સૂક્ષ્મપ્રાવારાનજિનોત્તરીયાન્ દૃષ્ટ્વાઽરણ્યે નિર્ધનાનપ્રતિષ્ઠાન્ ।
કાં ત્વં પ્રીતિં લપ્સ્યસે યાજ્ઞસેનિ પતિં વૃણીષ્વેહ યમન્યમિચ્છસિ ॥

એતે હિ સર્વે કુરવઃ સમેતાઃ ક્ષાન્તા દાન્તાઃ સુદ્રવિણોપપન્નાઃ ।
એષાં વૃણીષ્વૈકતમં પતિત્વે ન ત્વાં નયેત્કાલવિપર્યયોઽયમ્ ॥

યથાઽફલાઃ ષણ્ઢતિલા યથા ચર્મમયા મૃગાઃ ।
તથૈવ પાણ્ડવાઃ સર્વે યથા કાકયવા અપિ ॥

કિં પાણ્ડવાંસ્તે પતિતાનુપાસ્ય મોઘઃ શ્રમઃ ષણ્ઢતિલાનુપાસ્ય ।
એવં નૃશંસઃ પરુષાણિ પાર્થા- નશ્રાવયદ્ધૃતરાષ્ટ્રસ્ય પુત્રઃ ॥

તદ્વૈ શ્રુત્વા ભીમસેનોઽત્યમર્ષી નિર્ભર્ત્સ્યોચ્ચૈઃ સન્નિગૃહ્યૈવ રોષાત્ ।
ઉવાચ ચૈનં સહસૈવોપગમ્ય સિંહો યથા હૈમવતઃ શૃગાલમ્ ॥
ભીમસેન ઉવાચ ॥

ક્રૂર પાપજનૈર્જુષ્ટમકૃતાર્થં પ્રભાષસે ।
ગાન્ધારવિદ્યયા હિ ત્વં રાજમધ્યે વિકત્થસે ॥

યથા તુદસિ મર્માણિ વાક્છરૈરિહ નો ભૃશમ્ ।
તથા સ્મારયિતા તેઽહં કૃન્તન્મર્માણિ સંયુગે ॥

યે ચ ત્વામનુવર્તન્તે ક્રોધલોભવશાનુગાઃ ।
ગોપ્તારઃ સાનુબન્ધાંસ્તાન્નેતાઽસ્મિ યમસાદનમ્ ॥
વૈશમ્પાયન ઉવાચ ॥

એવં બ્રુવાણમજિનૈર્વિવાસિતં દુઃશાસનસ્તં પરિનૃત્યતિ સ્મ ।
મધ્યે કુરૂણાં ધર્મનિબદ્ધમાર્ગં ગૌર્ગૌરિતિ સ્માહ્વયન્મુક્તલજ્જઃ ॥
ભીમસેન ઉવાચ ॥

નૃશંસ પરુષં વક્તું દુઃશાસન ત્વયા ।
નિકૃત્યા હિ ધનં લબ્ધ્વા કો વિકત્થિતુમર્હતિ ॥

મૈવ સ્મ સુકૃતાં લોકાન્ગચ્છેત્પાર્થો વૃકોદરઃ ।
યદિ વક્ષો હિ તે ભિત્ત્વા ન પિબેચ્છોણિતં રણે ॥

ધાર્તરાષ્ટ્રાન્રણે હત્ત્વા મિષતાં સર્વધન્વિનામ્ ।
શમં ગન્તાઽસ્મિ નચિરાત્સત્યમેતદ્બ્રવીમિ તે ॥
વૈશમ્પાયન ઉવાચ ॥

તસ્ય રાજા સિંહગતેઃ સખેલં દુર્યોધનો ભીમસેનસ્ય હર્ષાત્ ।
ગતિં સ્વગત્યાઽનુચકાર મન્દો નિર્ગચ્છતાં પાણ્ડવાનાં સભાયાઃ ॥

નૈતાવતા કૃતમિત્યબ્રવીત્તં વૃકોદરઃ સન્નિવૃત્તાર્ધકાયઃ ।
શીઘ્રં હિ ત્વાં નિહતં સાનુબન્ધં સંસ્માર્યાહં પ્રતિવક્ષ્યામિ મૂઢ ॥

એવં સમીક્ષ્યાત્મનિ ચાવમાનં નિયમ્ય મન્યું બલવાન્સ માની ।
રાજાનુગઃ સંસદિ કૌરવાણાં વિનિષ્કામન્વાક્યમુવાચ ભીમઃ ॥

અહં દુર્યોધનં હન્તા કર્ણં હન્તા ધનઞ્જયઃ ।
શકુનિં ચાક્ષકિતવં સહદેવો હનિષ્યતિ ॥

ઇદં ચ ભૂયો વક્ષ્યામિ સભામધ્યે બૃહદ્વચઃ ।
સત્યં દેવાઃ કરિષ્યન્તિ યન્નો યુદ્ધં ભવિષ્યતિ ॥

સુયોધનમિમં પાપં હન્તાઽસ્મિ ગદયા યુધિ ।
શિરઃ પાદેન ચાસ્યાહમધિષ્ઠાસ્યામિ ભૂતલે ॥

વાક્યશૂરસ્ય ચૈવાસ્ય પરુષસ્ય દુરાત્મનઃ ।
દુઃશાસનસ્ય રુધિરં પાતાઽસ્મિ મૃગરાડિવ ॥
અર્જુન ઉવાચ ॥

ભીમસેન ન તે સન્તિ યેષાં વૈરં ત્વયા ત્વિહ ।
મત્તા મૃગેષુ સુખિનો ન બુદ્ધ્યન્તે મહદ્ભયમ્ ॥

નૈવં વાચા વ્યવસિતં ભીમ વિજ્ઞાયતે સતામ્ ।
ઇતશ્ચતુર્દશે વર્ષે દ્રષ્ટારો યદ્ભવિષ્યતિ ॥
ભીમસેન ઉવાચ ॥

દુર્યોધનસ્ય કર્ણસ્ય શકુનેશ્ચ દુરાત્મનઃ ।
દુઃશાસનચતુર્થાનાં ભૂમિઃ પાસ્યતિ શોણિતમ્ ॥
અર્જુન ઉવાચ ॥

અસૂયિતારં દ્રષ્ટારં પ્રવક્તારં વિકત્થનમ્ ।
ભીમસેન નિયોગાત્તે હન્તાહં કર્ણમાહવે ॥

અર્જુનઃ પ્રતિજાનીતે ભીમસ્ય પ્રિયકામ્યયા ।
કર્ણં કર્ણાનુગાંશ્ચૈવ રણે હન્તાઽસ્મિ પત્રિભિઃ ॥

યે ચાન્યે પ્રતિયોત્સ્યન્તિ બુદ્ધિમોહેન માં નૃપાઃ ।
તાંશ્ચ સર્વાનહં બાણૈર્નેતાઽસ્મિ યમસાદનમ્ ॥

ચલેદ્વિ હિમવાન્સ્થાનાન્નિષ્પ્રભઃ સ્યાદ્દિવાકરઃ ।
શૈત્યં સોમાત્પ્રણશ્યેત મત્સત્યં વિચલેદ્યદિ ॥

ન પ્રદાસ્યતિ ચેદ્રાજ્યમિતો વર્ષે ચતુર્દશે ।
દુર્યોધનોઽભિસત્કૃત્ય સત્યમેતદ્ભવિષ્યતિ ॥
વૈશમ્પાયન ઉવાચ ॥

ઇત્યુક્તવતિ પાર્થે તુ શ્રીમાન્માદ્રવતીસુતઃ ।
પ્રગૃહ્ય વિપુલં બાહું સહદેવઃ પ્રતાપવાન્ ॥

સૌબલસ્ય વધં પ્રેપ્સુરિદં વચનમબ્રવીત્ ।
ક્રોધસંરક્તનયનો નિઃ શ્વસન્નિવ પન્નગઃ ॥
સહદેવ ઉવાચ ॥

અક્ષાન્યાન્મન્યસે મૂઢ ગાન્ધારાણાં યશોહર ।
નૈતેઽક્ષા નિશિતા બાણાસ્ત્વયૈતે સમરે વૃતાઃ ॥

યથા ચૈવોક્તવાન્ભીમસ્ત્વામુદ્દિશ્ય સબાન્ધવમ્ ।
કર્તાહં કર્મણસ્તસ્ય કુરુ કાર્યાણિ સર્વશઃ ॥

હન્તાઽસ્મિ તરસા યુદ્ધે ત્વામેવહે સબાન્ધવમ્ ।
યદિ સ્થાસ્યસિ સઙ્ગ્રામે ક્ષત્રધર્મેણ સૌબલ ॥

સહદેવવચઃ શ્રુત્વા નકુલોઽપિ વિશામ્પતે ।
દર્શનીયતમો નૄણામિદં વચનમબ્રવીત્ ॥

સુતેયં યજ્ઞસેનસ્ય દ્યૂતેઽસ્મિન્ધૃતરાષ્ટ્રજૈઃ ।
યૈર્વાચઃ શ્રાવિતા રૂક્ષાઃ સ્થિતૈર્દુર્યોધનપ્રિયે ॥

તાન્ધાર્તરાષ્ટ્રાન્દુર્વૃત્તાન્મુમૂર્ષૂન્કાલનોદિતાન્ ।
ગમયિષ્યામિ ભૂયિષ્ઠાનહં વૈવસ્વતક્ષયમ્ ॥

ઉલૂકં ચ દુરાત્માનં સૌબલસ્ય સુતં પ્રિયમ્ ।
ક્રૂરં હન્તાઽસ્મિ સમરે તં વૈ ક્રૂરં નરાધમમ્ ॥

નિદેશાદ્ધર્મરાજસ્ય દ્રૌપદ્યાઃ પદવીં ચરન્ ।
નિર્ધાર્તરાષ્ટ્રાં પૃથિવીં કર્તાઽસ્મિ નચિરાદિવ ॥
વૈશમ્પાયન ઉવાચ ॥

એવં તે પુરુષવ્યાઘ્રાઃ સર્વે વ્યાયતબાહવઃ ।
પ્રતિજ્ઞા બહુલાઃ કૃત્વા ધૃતરાષ્ટ્રમુપાગમન્ ॥