મહાભારત · અધ્યાય 2.88

બહુવિત્તં પરાજૈષીઃ પાણ્ડવાનાં યુધિષ્ઠિર ।
આચક્ષ્વ વિત્તં કૌન્તેય યદિ તેઽસ્ત્યપરાજિતમ્ ॥
યુધિષ્ઠિર ઉવાચ ॥

મમ વિત્તમસઙ્ખ્યેયં યદહં વેદ સૌબલ ।
અથ ત્વં શકુને કસ્માદ્વિત્તં સમનુપૃચ્છસિ ॥

અયુતં પ્રયુતં ચૈવ શઙ્કું પદ્મં તથાર્બુદમ્ ।
ખર્વં શઙ્ખં નિખર્વં ચ મહાપદ્મં ચ કોટયઃ ॥

મધ્યં ચૈવ પરાર્ધં ચ સપરં ચાત્ર પણ્યતામ્ ।
એતન્મમ ધનં રાજંસ્તેન દીવ્યામ્યહં ત્વયા ॥
વૈશમ્પાયન ઉવાચ ॥

એતચ્છુત્વા વ્યવસિતો નિકૃતિં સમુપાશ્રિતઃ ।
જિતમિત્યેવ શકુનિર્યુધિષ્ઠિરમભાષત ॥
યુધિષ્ઠિર ઉવાચ ॥

ગવાશ્વં બહુધેનૂકમસઙ્ખ્યેયમજાવિકમ્ । યત્કિઞ્ચિદનુ પર્ણાશાં પ્રાક્ સિન્ધોરપિ સૌબલ ।
એતન્મમ ધનં સર્વં તેન દીવ્યામ્યહં ત્વયા ॥
વૈશમ્પાયન ઉવાચ ॥

એતચ્છુત્વા વ્યવસિતો નિકૃતિં સમુપાશ્રિતઃ ।
જિતમિત્યેવ શકુનિર્યુધિષ્ઠિરમભાષત ॥
યુધિષ્ઠિર ઉવાચ ॥

પુરં જનપદો ભૂમિરબ્રાહ્મણધનૈઃ સહ । અબ્રાહ્મણાશ્ચ પુરુષા રાજઞ્શિષ્ટં ધનં મમ ।
એતદ્રાજન્મમ ધનં તેન દીવ્યામ્યહં ત્વયા ॥
વૈશમ્પાયન ઉવાચ ॥

એતચ્છ્રુત્વા વ્યવસિતો નિકૃતિં સમુપાશ્રિતઃ ।
જિતમિત્યેવ શકુનિર્યુધિષ્ઠિરમભાષત ॥
યુધિષ્ઠિર ઉવાચ ॥

રાજપુત્રા ઇમે રાજઞ્છોમન્તે યૈર્વિભૂષિતાઃ । કુમ્ડલાનિ ચ નિષ્કાશ્ચ સર્વં રાજવિભૂષણમ્ ।
એતન્મમ ધનં રાજંસ્તેન દીવ્યામ્યહં ત્વયા ॥
વૈશમ્પાયન ઉવાચ ॥

એતચ્છ્રુત્વા વ્યવસિતો નિકૃતિં સમુપાશ્રિતઃ ।
જિતમિત્યેવ શકુનિર્યુધિષ્ઠિરમભાષત ॥
યુધિષ્ઠિર ઉવાચ ॥

શ્યામો યુવા લોહિતાક્ષઃ સિંહસ્કન્ધો મહાભુજઃ ।
નકુલો ગ્લહ એવૈકી વિદ્ધ્યેતન્મમ તદ્ધનમ્ ॥
શકુનિરુવાચ ।

પ્રિયસ્તે નકુલો રાજન્રાજપુત્રો યુધિષ્ઠિર ।
અસ્માકં વશતાં પ્રાપ્તો ભૂયઃ કેનેહ દીવ્યસે ॥
વૈશમ્પાયન ઉવાચ ॥

એવમુક્ત્વા તુ તાનક્ષાઞ્શકુનિઃ પ્રત્યદીવ્યત ।
જિતમિત્યેવ શકુનિર્યુધિષ્ઠિરમભાષત ॥
યુધિષ્ઠિર ઉવાચ ॥

અયં ધર્માન્સહદેવોઽનુશાસ્તિ લોકે હ્યસ્મિન્પણ્ડિતાખ્યાં ગતશ્ચ ।
અનર્હતા રાજપુત્રેણ તેન દીવ્યામ્યહં ચાપ્રિયવત્પ્રિયેણ ॥
વૈશમ્પાયન ઉવાચ ॥

એતચ્છ્રુત્વા વ્યવસિતો નિકૃતિં સમુપાશ્રિતઃ ।
જિતમિત્યેવ શકુનિર્યુધિષ્ઠિરમભાષત ॥
શકુનિરુવાચ ॥

માદ્રીપુત્રૌ પ્રિયૌ રાજંસ્તવેમૌ વિજિતૌ મયા ।
ગરીયાંસૌ તુ મન્યે ભીમસેનધનઞ્જયૌ ॥
યુધિષ્ઠિર ઉવાચ ।

અધર્મં ચરસે નૂનં યો નાવેક્ષસિ વૈ નયમ્ ।
યો નઃ સુમનસાં મૂઢ વિભેદં કર્તુમિચ્છસિ ॥
શકુનિરુવાચ ॥

ગર્તે મત્તઃ પ્રપતતે પ્રમત્તઃ સ્થાણુમૃચ્છતિ ।
જ્યેષ્ઠો રાજન્વ્રરિષ્ઠોઽસિ નમસ્તે ભરતર્ષભ ॥

સ્વપ્ને તાનિ ન દૃશ્યન્તે જાગ્રતો વા યુધિષ્ઠિર ।
કિતવા યાનિ દીવ્યન્તઃ પ્રલપન્ત્યુત્કટા ઇવ ॥
યુધિષ્ઠિર ઉવાચ ॥

યો નઃ સઙ્ખ્યે નૌરિવ પારનેતા જેતા રિપૂણાં રાજપુત્રસ્તરસ્વી ।
અનર્હતા લોકવીરેણ તેન દીવ્યામ્યહં શકુને ફાલ્ગુનેન ॥
વૈશમ્પાયન ઉવાચ ॥

એતચ્છ્રુત્વા વ્યવસિતો નિકૃતિં સમુપાશ્રિતઃ ।
જિતમિત્યેવ શકુનિર્યુધિષ્ઠિરમભાષત ॥
શકુનિરુવાચ ।

અયં મયા પાણ્ડવાનાં ધનિર્ધરઃ પરાજિતઃ પાણ્ડવઃ સવ્યસાચી ।
ભીમેન રાજન્દયિતેન દીવ્ય યત્કૈતવં પાણ્ડવ તેઽવશિષ્ટમ્ ॥
યુધિષ્ઠિર ઉવાચ ॥

યો નો નેતા યો યુધિ નઃ પ્રણેતા યથા વજ્રી દાનવશત્રુરેકઃ ।
તિર્યક્પ્રેક્ષી સન્નતભ્રૂર્મહાત્મા સિંહસ્કન્ધો યશ્ચ સદાઽત્યમર્ષી ॥

બલેન તુલ્યો યસ્યપ પુમાન્ન વિદ્યતે ગદાભૃતામગ્ર્ય ઇહારિમર્દનઃ ।
અનર્હતા રાજપુત્રેણ તેન
દીવ્યામ્યહં ભીમસેનેન રાજન્ ॥
વૈશમ્પાયન ઉવાચ ॥

એતચ્છ્રુત્વા વ્યવસિતો નિકૃતિં સમુપાશ્રિતઃ ।
જિતમિત્યેવ શકુનિર્યુધિષ્ઠિરમભાષત ॥
શકુનિરુવાચ ।

બહુવિત્તં પરાજૈષીર્ભ્રાતૄંશ્ચ સહયદ્વિપાન્ ।
આચક્ષ્વ વિત્તં કૌન્તેય યદિ તેઽસ્ત્યપરાજિતમ્ ॥
યુધિષ્ઠિર ઉવાચ ॥

અહં વિશિષ્ટઃ સર્વેષાં ભ્રાતૄણાં દયિતસ્તથા ।
કુર્યામહં જિતઃ કર્મ સ્વયમાત્મન્યુપલ્પુતે ॥
વૈશમ્પાયન ઉવાચ ॥

એતચ્છ્રુત્વા વ્યવસિતો નિકૃતિં સમુપાશ્રિતઃ ।
જિતમિત્યેવ શકુનિર્યુધિષ્ઠિરમભાષત ॥
શકુનિરુવાચ ।

એતત્પાપિષ્ઠમકરોર્યદાત્માનં પરાજયેઃ ।
શિષ્ટે સતિ ધને રાજન્પાપ આત્મપરાજયઃ ॥
વૈશમ્પાયન ઉવાચ ॥

એવમુક્ત્વા મતાક્ષસ્તાન્ ગ્લહે સર્વાનવસ્થિતાન્ ।
પરાજયલ્લોકવીરાનુક્ત્વા રાજ્ઞાં પૃથક્ પૃથક્ ॥
શકુનિરુવાચ ॥

અસ્તિ તે વૈ પ્રિયા રાજન્ ગ્લહ એકોઽપરાજિતઃ ।
પણસ્વ કૃષ્ણાં પાઞ્ચાલીં તયાત્માનં પુનર્જય ॥
યુધિષ્ઠિર ઉવાચ ॥

નૈવ હ્રસ્વા ન મહતી ન કૃશા નાતિરોહિણી ।
નીલકુઞ્ચિતકશી ચ તયા દીવ્યામ્યહં ત્વયા ॥

શારદોત્પલપત્રાક્ષ્યા શારદોત્પલગન્ધયા ।
શારદોત્પલસેવિન્યા રૂપેણ શ્રીસમાનયા ॥

તથૈવ સ્યાદાનુશંસ્યાત્તથ સ્યાદ્રૂપસમ્પદા ।
તથા સ્યાચ્છીલસમ્પત્ત્યા યામિચ્છેત્પુરુષઃ સ્ત્રિયમ્ ॥

સર્વૈર્ગુણૈર્હિ સમ્પન્નામનુકૂલાં પ્રિયંવદામ્ ।
યાદૃશીં ધર્મકામાર્થસિદ્ધિમિચ્છેન્નરઃ સ્ત્રિયમ્ ॥

ચરમં સંવિશતિ યા પ્રથમં પ્રતિબુધ્યતે ।
આગોપાલાવિપાલેભ્યઃ સર્વં વેદ કૃતાકૃતમ્ ॥

આભાતિ પદ્મવદ્વક્ત્રં સસ્વેદં મલ્લિકેવ ચ ।
વેદીમધ્યા દીર્ઘકેશી તામ્રાસ્યા નાતિલોમશા ॥

તયૈવંવિધયા રાજન્પાઞ્ચાલ્યાહં સુમધ્યમા ।
ગ્લહં દીવ્યામિ ચાર્વઙ્ગ્યા દ્રૌપદ્યા હન્ત સૌબલ ॥
વૈશમ્પાયન ઉવાચ ॥

એવમુક્તે તુ વચને ધર્મરાજેન ધીમતા ।
ધિગ્ધિગિત્યેવ વૃદ્ધાનાં સભ્યાનાં નિઃ સૃતા ગિરઃ ॥

ચુક્ષુભે સા સભા રાજન્રાજ્ઞાં સઞ્જત્રિરે શુચઃ ।
ભીષ્મદ્રોણકૃપાદીનાં સ્વેદશ્ચ સમજાયત ॥

શિરો ગૃહીત્વા વિદુરો ગતસત્વ ઇવાભવત્ ।
આસ્તે ધ્યાયન્નધોવક્ત્રો નિઃ શ્વસન્નિવ પન્નગઃ ॥

બાહ્લીકઃ સોમદત્તશ્ચ પ્રાતિપેયશ્ચ સઞ્જયઃ । દ્રૌણિર્ભૂરિશ્રવાશ્ચૈવ યુયુત્સુર્ધૃતરાષ્ટ્રજઃ ।
આસુર્વીક્ષ્ય ત્વધોવક્ત્રા નિશ્વસન્ત ઇવોરગાઃ ॥

ધૃતરાષ્ટ્રસ્તુ સંહૃષ્ટઃ પર્યપૃચ્છત્પુનઃ પુનઃ ।
કિં જિતં કિં જિતમિતિ હ્યાકારં નાભ્યરક્ષત ॥

જહર્ષ કર્ણોઽતિભૃશં સહ દુઃશાસનાદિભિઃ ।
ઇતરેષાં તુ સભ્યાનાં નેત્રેભ્યઃ પ્રાપતઞ્જલમ્ ॥

સૌબલસ્ત્વભિઘાયૈવ જિતકાશી મદોત્કટઃ ।
જિતમિત્યેવ તાનક્ષાન્પુરરેવાન્વપદ્યત ॥