મહાભારત · અધ્યાય 2.77

કથં સમભવદ્દ્યૂતં ભ્રાતૄણાં તન્મહાત્યયમ્ ।
યત્ર તદ્વ્યસનં પ્રાપ્તં પાણ્ડવૈર્મે પિતામહૈઃ ॥

કે ચ તત્ર સમાસ્તારા રાજાનો બ્રહ્મવિત્તમ ।
કે ચૈનમન્વમોદન્ત કે ચૈનં પ્રત્યષેધયન્ ॥

વિસ્તરેણૈતદિચ્છામિ કથ્યમાનં ત્વયા દ્વિજ ।
મૂલં હ્યેતદ્વિનાશસ્ય પૃથિવ્યા દ્વિજસત્તમ ॥
સૌતિરુવાચ ।

એવમુક્તસ્તતો રાજ્ઞા વ્યાસશિષ્યઃ પ્રતાપવાન્ ।
આચચક્ષેઽથ યદ્વૃત્તં તત્સર્વં વેદતત્ત્વવિદ્ ॥
વૈશમ્પાયન ઉવાચ ॥

એવમુક્તસ્તતો રાજ્ઞા વ્યાસશિષ્યઃ પ્રતાપવાન્ ।
આચચક્ષેઽથ યદ્વૃત્તં તત્સર્વં વેદતત્ત્વવિત્ ॥

વિદુરસ્ય મતિં જ્ઞાત્વા ધૃતરાષ્ટ્રોઽમ્બિકાસુતઃ ।
દુર્યોધનમિદં વાક્યમુવાચ વિજને પુનઃ ॥

અલં દ્યૂતેન ગાન્ધારે વિદુરો ન પ્રશંસતિ ।
ન હ્યસૌ સુમહાબુદ્ધિરહિતં નો વદિષ્યતિ ॥

હિતં હિ પરમં મન્યે વિદુરો યત્પ્રભાષતે ।
ક્રિયતાં પુત્ર તત્સર્વમેતન્મન્યે હિતં તવ ॥

દેવર્ષિર્વાસવાગુરુર્દેવરાજાય ધીમતે । યત્પ્રાહ શાસ્ત્રં ભગવાન્બૃહસ્પતિરુદારધીઃ ।
તદ્દે વિદુરઃ સર્વં સરહસ્યં મહાકવિઃ ॥

સ્થિતસ્તુ વચને તસ્ય સદાઽહમપિ પુત્રક ।
વિદુરો વાપિ મેધાવી કુરૂણાં પ્રવરો મતઃ ॥

ઉદ્ધવો વા મહાબુદ્ધિર્વૃષ્ણીનામર્ચિતો નૃપ ।
તદલં પુત્ર દ્યૂતેન દ્યૂતે ભેદો હિ દૃશ્યતે ॥

ભેદે વિનાશો રાજ્યસ્ય તત્પુત્ર પરિવર્જય ॥

પિત્રા માત્રા ચ પુત્રસ્ય યદ્વૈ કાર્યં પરં સ્મૃતમ્ ।
પ્રાપ્તસ્ત્વમસિ તન્નામ પિતૃપૈતામહં પદમ્ ॥

અધીતવાન્કૃતી શાસ્ત્રે લાલિતઃ સતતં ગૃહે ।
ભ્રાતૃજ્યેષ્ઠઃ સ્થિતો રાજ્યે વિન્દસરે કિં ન શોભનમ્ ॥

પૃથગ્જનૈરલભ્યં યદ્ભોજનાચ્છાદનં પરમ્ ।
તત્પ્રાપ્તોસિ મહાબાહો કસ્માચ્છોનસિ પુત્રક ॥

સ્ફીતં રાષ્ટ્રં મહાબાહો પિતૃપૈતામહં મહત્ ।
નિત્યમાજ્ઞાપયન્ભાસિ દિવિ દેવેશ્વરો યથા ॥

યાદૃશં ચ તવૈશ્વર્યં તદન્યેષાં સુદુર્લભમ્ ।
યે ચોપભોગાસ્તે રાજન્મયા તે પરિકીર્તિતાઃ ॥

તસ્ય તે વિદિતપ્રજ્ઞ શોકમૂલમિદં કથમ્ ।
સમુત્થિતં દુઃખકરં તન્મે શંસિતુમર્હસિ ॥
દુર્યોધન ઉવાચ ॥

અશ્નામ્યાચ્છાદયામીતિ પ્રપશ્યન્હીનપૌરુષઃ ।
નામર્ષં કુરુતે યસ્તુ પુરુષઃ સોઽધમઃ સ્મૃતઃ ॥

ન માં પ્રીણાતિ રાજેન્દ્ર લક્ષ્મીઃ સાધારણી વિભો ।
જ્વલિતામેવ કૌન્યેયે શ્રિયં દૃષ્ટ્વા ચ વિવ્યથે ॥

સર્વાં ચ પૃથિવીં ચૈવ યુધિષ્ઠિરવશાનુગામ્ । સ્થિરોઽસ્મિ યોઽહં જીવામિ દુઃખાદેતદ્બ્રવીમિ તે ।

આવર્જિતા ઇવાભાન્તિ નીપાશ્ચિત્રકકૌકુરાઃ ।
કારસ્કારા લોહજઙ્ઘા યુધિષ્ઠિરનિવેશને ॥

હિમવત્સાગરાનુપાઃ સર્વે રત્નાકરાસ્તથા ।
અન્ત્યાઃ સર્વે પર્યુદસ્તા યુધિષ્ઠિરનિવેશને ॥

જ્યેષ્ઠોઽયમિતિ માં મત્વા શ્રેષ્ઠશ્ચેતિ વિશામ્પતે ।
યુધિષ્ઠિરેણ સત્કૃત્ય યુક્તો રત્નપરિગ્રહે ॥

ઉપસ્થિતાનાં રત્નાનાં શ્રેષ્ઠાનામર્ઘહારિણામ્ ।
નાદૃશ્યત પરઃ પારો નાપરસ્તત્ર ભારત ॥

ન મે હસ્તઃ સમભવદ્વસુ તત્પ્રતિગૃહ્ણતઃ ।
અતિષ્ઠન્ત મયિ શ્રાન્તે ગૃગ્ય દૂરાહૃતં વસુ ॥

કૃતાં બિન્દુસરોરત્નૈર્મયેન સ્ફાટિકચ્છદામ્ ।
અપશ્યં નલિનીં પૂર્ણામુદકસ્યેવ ભારત ॥

વસ્ત્રમુત્કર્ષતિ મયિ પ્રાહસત્સ વૃકોદરઃ ।
શત્રોરૃદ્ધિવિશેષેણ વિમૂઢ રત્તવર્જિતમ્ ॥

તત્ર સ્મ યદિ શક્તઃ સ્યં પાતયેઽહં વૃકોદરમ્ ।
યદિ કુર્યાં સમારમ્ભં ભીમં હન્તું નરાધિપ ॥

શિશુપાલ ઇવાસ્માકં ગતિઃ સ્યાન્નાત્ર સંશયઃ ।
સપત્નેનાવહાસો મે સ માં દહતિ ભારત ॥

પુનશ્ચ તાદૃશીમેવ વાપીં જલજશાલિનીમ્ ।
મત્વા શિલાસમાં તોયે પતિતોઽસ્મિ નરાધિપ ॥

તત્ર માં પ્રાહસત્કૃષ્ણઃ પાર્થેન સહ સુસ્વરમ્ ।
દ્રૌપદી ચ સહ સ્ત્રીભિર્વ્યથયન્તી મનો મમ ॥

ક્લિન્નવસ્ત્રસ્ય તુ જલે કિઙ્કરા રાજનોદિતાઃ ।
દદુર્વાસાંસિ મેઽન્યાનિ તચ્ચ દુઃખં પરં મમ ॥

પ્રલમ્ભં ચ શૃણુષ્વાન્યદ્વદતો મે નરાધિપ । અદ્વારેણ વિનિર્ગચ્છન્દ્વારસંસ્થાનરૂપિણા ।
અભિહત્ય શિલાં ભૂયો લલાટેનાસ્મિ વિક્ષતઃ ॥

તત્ર માં યમજૌ દૂરાદાલોક્યાભિહતં તદા ।
બાહુભિઃ પરિગૃહ્ણીતાં શોચન્તૌ સહિતાવુભૌ ॥

ઉવાચ સહદેવસ્તુ તત્ર માં વિસ્મયન્નિવ ।
ઇદ દ્વારં ધાર્તરાષ્ટ્ર મા ગચ્છેતિ પુનઃ પુનઃ ॥

ભીમસેનેન તત્રોક્તો ધૃતરાષ્ટ્રાત્મજેતિ ચ ।
સમ્બોધ્ય પ્રહસિત્વા ચ ઇતો દ્વારં નરાધિપ ॥

નામધેયાનિ રત્નાનાં પુરસ્તાન્ન શ્રુતાનિ મે ।
યાનિ દૃષ્ટાનિ મે તસ્યાં મનસ્તપતિ તચ્ચ મે ॥