મહાભારત · અધ્યાય 2.47

પુરા ત્રેતાયુગે રાજન્બલિર્વૈરોજનોઽભવત્ ।
દૈત્યાનાં પાર્થિવો વીરો બલેનાપ્રતિમો બલી ॥

તદા બલિર્મહારાજ દૈત્યસઙ્ઘૈઃ સમાવૃતઃ ।
વિજેતું તરસા શક્રમિન્દ્રસ્થાનમવાપ સઃ ॥

તેન વિત્રાસિતા દેવા બલિનાઽખણ્ડલાદયઃ ।
બ્રહ્માણં તુ પુરસ્કૃત્ય ગત્વા ક્ષીરોદધિં તદા ॥

તુષ્ટુવુઃ સહિતાઃ સર્વે દેવં નારાયણં પ્રભુમ્ ।
સ તેષાં દર્શનં ચક્રે વિબુધાનાં હરિસ્તદા ॥

પ્રસાદજં તસ્ય વિભોરદિત્યાં જન્મ ઉચ્યતે ।
અદિતેરપિ પુત્રત્વમેત્ય યાદવનન્દનઃ ॥

એષ વિષ્ણુરિતિ ખ્યાત ઇન્દ્રસ્યાવરજોઽભવત્ ।
તસ્મિન્નેવ ચ કાલે તુ દૈત્યેન્દ્રો બલવીર્યવાન્ ॥

અશ્વમેધં ક્રતુશ્રેષ્ઠમાહર્તુમુપચક્રમે ।
વર્તમાને તદા યજ્ઞે દૈત્યેન્દ્રસ્ય યુધિષ્ઠિર ॥

સ વિષ્ણુર્માનવો ભૂત્વા પ્રચ્છન્નો બ્રહ્મસંવૃતઃ ।
મુણ્ડો યત્રોપવીતી ચ કૃષ્ણાજિનધરઃ શિખી ॥

પાલાશદણ્ડં સઙ્ગૃહ્ય વામનોઽદ્ભુતદર્શનઃ ।
પ્રવિશ્ય સ બલેર્યજ્ઞે વર્તમાનો ચ દક્ષિણામ્ ॥

દેહીત્યુવાચ દૈત્યેન્દ્રં વિક્રમાંસ્ત્રીનિહૈવ હ ।
દીયતાં ત્રિપદીમાત્રમિત્યયાચન્મહાસુરમ્ ॥

સ તથેતિ પ્રતિશ્રુત્ય પ્રદદૌ વિષ્ણવે તદા ।
તેન લબ્ધ્વા હિરર્ભૂમિં જૃમ્ભયામાસ વૈ ભૃશમ્ ॥

સ શિશુઃ સદિવં ખં ચ પૃથિવીં વચ વિશામ્પતે ।
ત્રિભિર્વિક્રમણૈશ્ચૈવ સર્વમાક્રમતાભિભૂઃ ॥

બલેર્બલવતો યજ્ઞે બલિના વિષ્ણુના પુરા ।
વિક્રમૈસ્ત્રિભિરક્ષોભ્યાઃ ક્ષોભિતાસ્તે મહાસુરાઃ ॥

વિપ્રચિત્તિમુખાઃ ક્રુદ્ધાઃ સર્વસઙ્ઘા મહાસુરાઃ ।
નાનાવક્રા મહાકાયા નાનાવેષધરા નૃપ ॥

નાનાપ્રહરણા રૌદ્રા નાનામાલ્યાનુલેપનાઃ ।
સ્વાન્યાયુધાનિ સઙ્ગૃહ્ય પ્રદીપ્તા ઇવ તેજસા ॥

ક્રમમાણં હરિ તત્ર ઉપાવર્તન્ત ભારત ।
પ્રમથ્ય સર્વાન્દૈતેયાન્પાદહસ્તતલૈસ્તુ તાન્ ॥

રૂપં કૃત્વા મહાભીમં જહારાશુ સ મેદિનીમ્ ।
સમ્પ્રાપ્ય દિવમાકાશમાદિત્યસદને સ્થિતઃ ॥

અત્યરોચત ભૂતાત્મા આદિત્યસ્યૈવ તેજસા ।
પ્રકાશયન્દિશઃ સર્વાઃ પ્રદિશશ્ચ મહાયશાઃ ॥

શુશુભે સ મહાબાહુઃ સર્વલોકાન્પ્રકાશયન્ ।
તસ્ય વિક્રમતો ભૂમિં ચન્દ્રાદિત્યૌ સ્તનાન્તરે ॥

નભસ્તુ ક્રમમાણસ્ય નાભ્યાં કિલ તદા સ્થિતૌ ।
પરમાક્રમમાણસ્ય નાનુભ્યાં તૌ વ્યવસ્થિતૌ ॥

વિષ્ણોરમિતવીર્યસ્ય વદન્ત્યેવં દ્વિજાતયઃ ।
અથાસ્ય પાદાક્રમણાત્પફાલાણ્ડો યુધિષ્ઠિરઃ ॥

તચ્છિદ્રાત્સ્યન્દિની તસ્ય પાદભ્રષ્ટા તુ નિમ્નગા ।
સસાર સાગરં સા તુ પાવની સાગરન્ગમા ॥

જહાર મેદિનીં સર્વાં હત્વા દાનવપુઙ્ગવાન્ ।
આસુરી શ્રિયમાહૃત્ય ત્રીલ્લોકાન્સ જનાર્દન ॥

સપુત્રદારાનસુરાન્પાતાલે સન્ન્યવેશયત્ ।
નમુચિઃ શમ્બરશ્ચૈવ પ્રહ્લાદશ્ચ મહામનાઃ ॥

મહાભૂતાનિ ભૂતાત્મા સવિશેષાનિ વૈ હરિઃ ।
કાલં ચ સકલં રાજન્ગાત્રભૂતાન્યદર્શયત્ ॥

તસ્ય ગાત્રે જગત્સર્વમાનીતમધિપશ્યતિ ।
ન કિઞ્ચિદસ્તિ લોકેષુ યદનાપ્તં મહાત્મના ॥

તદ્ધિ રૂપમુપેન્દ્રસ્ય દેવદાનવમાનવાઃ ।
દૃષ્ટ્વા સમ્મુમુહુઃ સર્વે વિષ્ણુતેજોઽભિપીડિતાઃ ॥

બલિર્બદ્ધોઽભિમાની ચ યજ્ઞવાટે મહાત્મના ।
વિરોચનકુલં સર્વં પાતાલે વિનિવેશિતમ્ ॥

એવંવિધાનિ કર્માણિ કૃત્વા ગરુડાવાહનઃ ।
ન વિસ્મયમુપાગચ્છત્પારમેષ્ઠ્યેન તેજસા ॥

સ સર્વમસુરૈશ્વર્યં સમ્પ્રદાય શચીપતેઃ ।
ત્રૈલોક્યં ચ દદૌ શક્રે વિષ્ણુર્દાનવસૂદનઃ ॥

એષ તે વામનો નામ પ્રાદુર્ભાવો મહાત્મનઃ । વેદવિદ્ભિર્દ્વિજૈરેતચ્છ્રૂયતે વૈષ્ણવં યશઃ ।
માનુષેષુ તતો વિષ્ણોઃ પ્રાદુર્ભાવાંસ્તથા શૃણુ ॥