મહાભારત · અધ્યાય 2.43

તતો ભીષ્મસ્ય તચ્છ્રુત્વા વચઃ કાલે યુધિષ્ઠિરઃ ।
જ્ઞાપનાર્થાય સર્વેષાં ભીષ્મં પુનરથાબ્રવીત્ ॥

વિસ્તરેણાસ્ય દેવસ્ય કર્માણીચ્છામિ સર્વશઃ ।
શ્રોતું ભગવતસ્તાનિ પ્રબ્રવીહિ પિતામહ ॥

કર્મણામાનુપૂર્વા ચ પ્રાદુર્ભાવાશ્ચ યે વિભોઃ ।
યથા ચ પ્રકૃતિઃ કૃષ્ણે તન્મે બ્રૂહિ પિતામહ ॥

એવમુક્તસ્તદા ભીષ્મઃ પ્રોવાચ ભરતર્ષભ ।
યુધિષ્ઠિરમમિત્રઘ્નં તસ્મિન્ત્રાજસમાગમે ॥

સમક્ષં વાસુદેવસ્ય દેવસ્યેવ શતક્રતોઃ ।
કર્માણ્યસુકરાણ્યન્યૈરાચચક્ષે જનાધિપ ॥

શૃણ્વતાં પાર્થિવાનાં ચ ધર્મરાજસ્ય ચાન્તિકે ।
ઇદં મતિમતાં શ્રેષ્ઠઃ કૃષ્ણં પ્રતિ વિશામ્પતે ॥

નામ્નૈવામન્ત્ર્ય રાજેન્દ્ર ચેદિરાજમરિન્દમમ્ ।
ભીમકર્મા તતો ભીષ્ણો ભૂયઃ સ ઇતમબ્રવીત્ ॥

કરૂણામપિ રાજાનં યુધિષ્ઠિરમભાષત ।
ભીષ્ણ ઉવાચ ।
વર્તમાનામતીતાં ચ શૃણુ રાજન્યુધિષ્ઠિર ॥

ઈશ્વરસ્યોત્તમસ્યૈનાં કર્મણાં ગહનાં ગતિમ્ ।
અવ્યક્તો વ્યક્તલિઙ્ગસ્થો ય એષ ભગવાન્પ્રભુઃ ॥

પુરા નારાયણો દેવઃ સ્વયમ્ભૂઃ પ્રપિતામહઃ ।
સહસ્રશીર્ષઃ પુરુષો ધ્રવોઽનન્તઃ સનાતનઃ ॥

સહસ્રાસ્યઃ સહસ્રાશ્ચઃ સહસ્રચરણો વિભુઃ ।
સહસ્રવાહુઃ સર્વજ્ઞો દેવો નામસહસ્રવાન્ ॥

સહસ્રમુકુટો દેવો વિશ્વરૂપો મહાદ્યુતિઃ ।
અનેકવર્ણો દેવાદિરવ્યક્તાદ્વૈ પરે સ્થિતઃ ॥

અસૃજત્સલિલં પૂર્વં સ ચ નારાયણઃ પ્રભુઃ ।
તતસ્તુ ભગવાંસ્તોયે બ્રહ્માણમસૃજત્સ્વયમ્ ॥

બ્રહ્મા ચતુર્મુખો લોકાન્સર્વાંસ્તાનસૃજત્સ્વયમ્ । આદિકાલે પુરા હ્યેવં સર્વલોકસ્ય ચોદ્ભવઃ ।
પુરા યઃ પ્રલયે પ્રાપ્તે નષ્ટે સ્થાવરજઙ્ગમે ॥

બ્રહ્માદિષુ પ્રલીનેષુ નષ્ટે લોકે ચરાચરે ।
આભૂતસમ્પ્લવે પ્રાપ્તે પ્રલીને પ્રકૃતૌ મહાન્ ॥

એકસ્મિષ્ઠતિ સર્વાત્મા સ તુ નારાયણઃ પ્રભુઃ ।
નારાયણસ્ય ચાઙ્ગાનિ સર્વદૈવાનિ ભારત ॥

શિરસ્તસ્ય દિવં રાજન્નાભિઃ ખં ચરણૌ મહી ।
અશ્વિનૌ કર્ણયોર્દેવૌ ચક્ષુષી શશિભાસ્કરૌ ॥

ઇન્દ્રવૈશ્વાનરૌ દેવૌ મુખં તસ્ય મહાત્મનઃ ।
અન્યાનિ સર્વદૈવાનિ સર્વાઙ્ગાનિ મહાત્મનઃ ॥

સર્વં ચાપિ હરૌ સંસ્થં સૂત્રે મણિગણા ઇવ ।
આભૂતસમ્પ્લવાન્તેઽથ દૃષ્ટ્વા સર્વં તમોન્વિતમ્ ॥

નારાયણો મહાયોગી સર્વજ્ઞઃ પરમાત્મવાન્ ।
બ્રહ્મભૂતસ્તદાત્માનં બ્રહ્મણમસૃજત્સ્વયમ્ ॥

સોઽધ્યક્ષઃ સર્વભૂતાનાં પ્રભૂતપ્રભવોઽચ્યુતઃ ।
સનત્કુમારં રુદ્રં ચ સપ્તર્ષીશ્ચ તપોધનાત્ ॥

સર્વમેવાસૃજદ્બ્રહ્મા તથા લોકાંસ્તથા પ્રજાઃ ।
તે ચ તદ્વ્યસૃજંસ્તત્ર પ્રાપ્તકાલે યુધિષ્ઠિર ॥

તેભ્યોઽભવન્મહાત્મભ્યો બહુધા બ્રહ્મ શાશ્વતમ્ ।
કલ્પાનાં બહુકોટ્યશ્ચસમતીતાસ્તુ ભારત ॥

આભૂતસમ્પ્લવાશ્ચૈવ બહુધાઽદ્ધાઽપચક્રમુઃ ।
મન્વન્તરયુગા રાજન્સઙ્કલ્પો ભૂતસમ્પ્લવાઃ ॥

ચક્રવત્પરિવર્તન્તે સર્વં વિષમુખં જગત્ ।
સૃષ્ટ્વા ચતુર્મુખં દેવં દેવો નારાયણઃ પ્રભુઃ ॥

સ લોકાનાં હિતાર્થાય ક્ષીરોદે વસતિ પ્રભુઃ ।
બ્રહ્મા ચ સર્વલોકાનાં લોકસ્ય ચ પિતામહઃ ॥

તતો નારાયણો દેવઃ સર્વસ્ય પ્રપિતામહઃ । ॥