મહાભારત · અધ્યાય 2.44

અવ્યક્તો વ્યક્તલિઙ્ગસ્થો ય એવ ભગવાન્પ્રભુઃ ।
નરનારાયણો ભૂત્વા હરિરાસીદ્યુધિષ્ઠિર ॥

બ્રહ્મા ચ શક્રઃ સૂર્યશ્ચ ધર્મશ્ચૈવ સનાતનઃ । બહુશઃ સર્વભૂતાત્મા પ્રાદુર્ભવતિ કાર્યતઃ ।
પ્રાદુર્ભાવાંસ્તુ વક્ષ્યામિ દિવ્યાન્દેવગણૈર્યુતાન્ ।

સુપ્ત્વા યુગસહસ્રં સ પ્રાદુર્ભવતિ કાર્યવાન્ ।
અનેકબહુસાહસ્રૈર્દેવદેવો જગત્પતિઃ ॥

બ્રહ્માણં કપિલં ચૈવ પરમેષ્ઠિં તથૈવ ચ ।
દેવાન્સપ્તર્ષિભિશ્ચૈવ શઙ્કરં ચ મહાયશાઃ ॥

સનત્કુમારં ભગવાન્મનું ચૈવ પ્રજાપતિમ્ ।
પુરા ચક્રે ચ દેવાદિઃ પ્રદીપ્તાગ્નિસમપ્રભઃ ॥

યેન ચાર્ણવમધ્યસ્થૌ નષ્ટેસ્થાવરજઙ્ગમે ।
નષ્ટદેવાસુરવરે પ્રનષ્ટોરગરાક્ષસે ॥

યોદ્ધુકામૌ સુદુર્ધર્ષૌ ભ્રાતરૌ મધુકૈઠભૌ ।
હતૌ ભગવતા તેન તતો દત્ત્વા વરં પરમ્ ॥

ભૂમિં બદ્ધ્વા કૃતૌ પૂર્વાવજેયૌ દ્વૌ મહાઽસુરૌ ।
તૌ કર્ણમલસમ્ભૂતૌ વિષ્ણોસ્તસ્ય મહાત્મનઃ ॥

મહાર્ણવે પ્રસ્વપતઃ શૈલરાજસમૌ સ્થિતૌ ।
તૌ વિવેશ સ્વયં વાયુર્બ્રહ્મણા સાધુ ચોદિતઃ ॥

તૌ દિવં છાદયિત્વા તુ વવૃધાતે મહાઽસુરૌ ।
વાયુપ્રમાણૌ તૌ દૃષ્ટ્વા બ્રહ્મા પર્યમૃશચ્છનૈઃ ॥

એકં મૃદુતરં વેત્તિ કઠિનં વેત્તિ ચાપરમ્ ।
નામની તુ તયોશ્ચકે સવિતા સલિલોદ્ભવઃ ॥

મૃદુસ્ત્વયં મધુર્નામ કઠિનઃ કૈઠભઃ સ્વયમ્ ।
તૌ દૈત્યૌ કૃતનામાનૌ ચેરતુર્બલગર્વિતૌ ॥

તૌ પુરાઽથ દિવં સર્વાં પ્રાપ્તૌ રાજન્મહાસુરૌ ।
પ્રચ્છાદ્યાથ દિવં સર્વાં ચેરતુર્મધુકૈઠભૌ ॥

સર્વમેકાર્ણવં લોકં યોદ્ધુકામૌ સુનિર્ભયૌ ।
તૌ ગતાવસુરૌ દૃષ્ટ્વા બ્રહ્મા લોકપિતામહઃ ॥

એકાર્ણવામ્બુનિચયે તત્રૈવાન્તરધીયત ।
સ પદ્માત્પદ્મનાભસ્ય નાભિદેશાત્સમુત્થિતાત્ ॥

આસસાદ સ્વયં જન્મ તત્પઙ્કજમપઙ્કજમ્ ।
પૂજયામાસ વસતિં બ્રહ્મા લોકપિતામહઃ ॥

તાવુભૌ જલગર્ભસ્થૌ નારાયણચતુર્મુખૌ ।
બહૂન્વર્ષાયુતાનપ્સુ શયાનૌ ન ચ કમ્પિતૌ ॥

અથ દીર્ઘસ્ય કાલસ્ય તાવુભૌ મધુકૈઠભૌ ।
આજગ્મતુસ્તૌ તં દેશં યત્ર બ્રહ્મા વ્યવસ્થિતઃ ॥

તૌ દૃષ્ટ્વા લોકનાથસ્તુ રોષાત્સંરક્તલોચનઃ ।
ઉત્પપાતાથ શયનાત્પદ્મનાભો મહાદ્યુતિઃ ॥

તદ્યુદ્ધમભવદ્ઘોરં તયોસ્તસ્ય ચ ભારત ।
એકાર્ણવે તદા ઘોરે ત્રૈલોક્યે જલતાં ગતે ॥

તદભૂત્તુમુલં યુદ્ધં વર્ષસઙ્ખ્યાસહસ્રશઃ ।
ન ચ તાવસુરૌ યુદ્ધે તદા શ્રમમવાપતુઃ ॥

અથ દીર્ઘસ્ય કાલસ્ય તૌ દૈત્યૌ યુદ્ધદુર્મદૌ ।
ઊચતુઃ પ્રીતમનસૌ દેવં નારાયણં પ્રભુમ્ ॥

પ્રીતૌ સ્વસ્તવ યુદ્ધેન શ્લાઘ્યસ્ત્વં મૃત્યુરાવયોઃ ।
આવાં જહિ ન યત્રોર્વા સલિલેન પિરપ્લુતા ॥

હતૌ ચ તવ પુત્રત્વં પ્રાપ્નુયાવ સુરોત્તમ ।
યો હ્યાનાં યુધિ નિર્જેતા તસ્યાવાં વિહિતૌ સુતૌ ॥

તયોસ્તુ વચનં શ્રુત્વા તદા નારાયણઃ પ્રભુઃ ।
તૌ પ્રહસ્ય મૃધે દૈત્યૌ દોર્ભ્યાં ચ સમપીડયમ્ ॥

ઊરુભ્યાં નિધનં ચક્રે તાવુભૌ મધુકૈઠબૌ ।
તૌ હતૌ ચાપ્લુતૌ તોયે વપુર્ભ્યામેકતાં ગતૌ ॥

મેદો મુમુચતુર્દૈત્યૌ મજ્જમાનૌ જલોર્મિભિઃ ।
મેદસા તજ્જલં વ્યાપ્તં તાભ્યામન્તર્દધે તદા ॥

નારાયણશ્ચ ભગવાનસૃજદ્વિવિધાઃ પ્રજાઃ ।
દૈત્યયોર્મેદસા છન્ના સર્વા રાજન્વસુન્ધરા ॥

તદાપ્રભૃતિ કૌન્તેય મેદિનીતિ સ્મૃતા મહી ।
પ્રભાવાત્પદ્મનાભસ્ય શાશ્વતી ચ કૃતા નૃણામ્ ॥