મહાભારત · અધ્યાય 2.41

તતો યુધિષ્ઠિરો રાજા શિશુપાલમુપાદ્રવત્ ।
ઉવાચ ચૈનં મધુરં સાન્ત્વપૂર્વમિદં વચઃ ॥

નેદં યુક્તં મહીપાલ યાદૃશં વૈ ત્વમુક્તવાન્ ।
અધર્મશ્ચ પરો રાજન્પારુષ્યં ચ નિરર્થકમ્ ॥

ન હિ ધર્મં પરં જાતુ નાવબુધ્યેત પાર્થિવઃ ।
ભીષ્મઃ શાન્તનવસ્ત્વેનં માવમંસ્થાસ્ત્વમન્યથા ॥

પશ્ય ચૈતાન્મહીપાલાંસ્ત્વત્તો વૃદ્ધતરાન્બહૂન્ ।
મૃષ્યન્તે ચાર્હણાં કૃષ્ણે તદ્વત્વં ક્ષન્તુમર્હસિ ॥

વેદ તત્ત્વેન કૃષ્ણં હિ ભીષ્ણશ્ચેદિપતે ભૃશમ્ ।
ન હ્યેનં ત્વં તથા યથૈનં વેદ કૌરવઃ ॥
ભીષ્મ ઉવાચ ।

નાસ્મૈ દેયો હ્યનુનયો નાયમર્હતિ સાન્ત્વનમ્ ।
લોકવૃદ્ધતમે કૃષ્ણે યોઽર્હણાં નાભિમન્યતે ॥

ક્ષત્રિયઃ ક્ષત્રિયં જિત્વા રણે રણકૃતાં વરઃ ।
યો મુઞ્ચતિ વશે કૃત્વા ગુરુર્ભવતિ તસ્ય સઃ ॥

અસ્યાં હિ સમિતૌ રાજ્ઞામેકમપ્યજિતં યુધિ ।
ન પશ્યામિ મહીપાલં સાત્વતીપુત્રતેજસા ॥

ન હિ કેવલમસ્માકમયમર્ચ્યતમોઽચ્યુતઃ ।
ત્રયાણામપિ લોકાનામર્ચનીયો મહાભુજઃ ॥

કૃષ્ણેન હિ જિતા યુદ્ધે બહવઃ ક્ષત્રિયર્ષભાઃ ।
જગત્સર્વં ચ વાર્ષ્ણેયે નિખિલેન પ્રતિષ્ઠિતમ્ ॥

તસ્માત્સત્સ્વપિ વૃદ્ધેષુ કૃષ્ણમર્ચામ નેતરાન્ ।
એવં વક્તું ન ચાર્હસ્ત્વં મા તેઽભૂદ્બુદ્ધિરીદૃશી ॥

જ્ઞાનવૃદ્ધા મયા રાજન્બહવઃ પર્યુપાસિતાઃ । યસ્ય રાજન્પ્રભાવજ્ઞાઃ પુરા સર્વે ચ રક્ષિતાઃ ।
તેષાં કથયતાં શૌરેરહં ગુણવતો ગુણાન્ ॥

સમાગતાનામશ્રૌષં બહૂન્બહુમતાન્સતામ્ ।
કર્માણ્યપિ ચ યાન્યસ્ય જન્મપ્રભૃતિ ધીમતઃ ॥

બહૃશઃ કથ્યમાનાનિ નરૈર્ભૂયઃ શ્રુતાનિ મે ।
ન કેવલં વયં કામાચ્ચેદિગજ જનાર્દનમ્ ॥

ન સમ્બન્ધં પુરસ્કૃત્ય કૃતાર્થં વા કથઞ્ચન ।
અર્ચામહેઽર્ચિતં સદ્ભિર્ભુવિ ભૂતસુખાવહમ્ ॥

યશઃ શૌર્યં જયં ચાસ્ય વિજ્ઞાયાર્ચાં પ્રયુઞ્જ્મહે ન ચ કશ્ચિદિહાસ્માભિઃ સુવાલોપ્યપરીક્ષિતઃ ॥

ગુણૈર્વૃદ્ધાનતિક્રમ્ય હરિરર્ચ્યતમો મતઃ ।
જ્ઞાનવૃદ્ધો દ્વિજાતીનાં ક્ષત્રિયાણાં બલાધિકઃ ॥

વૈશ્યાનાં ધાન્યધનવાઞ્શૂદ્રાણામેવ જન્મતઃ ।
પૂજ્યતાયાં ચ ગોવિન્દે હેતૂ દ્વાવપિ સંસ્થિતૌ ॥

વેદવેદાઙ્ગવિજ્ઞાનં બલં ચાભ્યધિકં તથા ।
નૃણાં લોકે હિ કોઽન્યોસ્તિ વિશિષ્ટઃ કેશવાદૃતે ॥

દાનં દાક્ષ્યં શ્રુતં શૌર્યં હ્રીઃ કીર્તિર્બુદ્ધિરુત્તમા ।
સન્નતિઃ શ્રીર્ધૃતિસ્તુષ્ટિઃ પુષ્ટિશ્ચ નિયતાઽચ્યુતે ॥

તમિમં લોકસમ્પન્નમાચાર્યં પિતરં ગુરુમ્ ।
અર્ઘ્યમર્ચિતમર્ચામઃ સર્વે સઙ્ક્ષન્તુમર્હથ ॥

ઋત્વિગ્ગુરુર્વિવાહ્યશ્ચ સ્નાતકો નૃપતિઃ પ્રિયઃ ।
સર્વમેતદ્ધૃષીકેશસ્તસ્માદભ્યર્ચિતોઽચ્યુતઃ ॥

કૃષ્ણ એવ હિ લોકાનામુત્પત્તિરપિ ચાપ્યયઃ ।
કૃષ્ણસ્ય હિ કૃતે વિશ્વમિદં ભૂતં ચરાચરમ્ ॥

એષ પ્રકૃતિરવ્યક્તા કર્તા ચૈવ સનાતનઃ ।
પરશ્ચ સર્વભૂતેભ્યસ્તસ્માત્પૂજ્યતમોઽચ્યુતઃ ॥

બુદ્ધિર્મનો મહદ્વાયુસ્તેજોઽભઃ ખં મહી ચ યા ।
ચતુર્વિધં ચ યદ્ભૂતં સર્વં કૃષ્ણે પ્રતિષ્ઠિતમ્ ॥

આદિત્યશ્ચન્દ્રમાશ્ચૈવ નક્ષત્રાણિ ગ્રહાશ્ચ યે ।
દિશશ્ચ વિદિશશ્ચૈવ સર્વં કૃષ્ણે પ્રતિષ્ઠિતમ્ ॥

એષ રુદ્રશ્ચ સર્વાત્મા બ્રહ્મા ચૈવ સનાતનઃ ।
અક્ષરં ક્ષરરૂપેણ માનુષત્વમુપાગતઃ ॥

અગ્નિહોત્રમુખા વેદા ગાયત્રી ચ્છન્દસાં મુખમ્ ।
રાજા મુખં મનુષ્યાણાં નદીનાં સાગરો મુખમ્ ॥

નક્ષત્રાણાં મુખં ચન્દ્ર આદિત્યસ્તેજસાં મુખમ્ ।
પર્વતાનાં મુખં મેરુર્ગરુડઃ પતતાં મુખમ્ ॥

ઊર્ધ્વં તિર્યગધશ્ચૈવ યાવતી જગતો ગતિઃ ।
સદેવકેષુ લોકેષુ ભગવાન્કેશવો મુખમ્ ॥

અયં તુ પુરુષો બાલઃ શિશુપાલો ન બુધ્યતે ।
સર્વત્ર સર્વદા કૃષ્ણં તસ્માદેવં પ્રભાષતે ॥

યો હિ ધર્મં વિચિનુયાદુત્કૃષ્ટં મતિમાન્નરઃ ।
સ વૈ પશ્યેદ્યથા ધર્મં ન તથા ચેદિરાડયમ્ ॥

સવૃદ્ધબાલેષ્વથવા પાર્થિવેષુ મહાત્મસુ ।
કો નાર્હં મન્યતે કૃષ્ણં કો વાપ્યેનં ન પૂજયેત્ ॥

અથૈનાં દુષ્કૃતાં પૂજાં શિશુપાલો વ્યવસ્યતિ ।
દુષ્કૃતાયાં યથાન્યાયં તથાઽયં કર્તુમર્હતિ ॥