મહાભારત · અધ્યાય 2.23

કિમર્થં વૈરિણાવાસ્તામુભૌ તૌ કૃષ્ણમાગધૌ ।
કથં ચ નિર્જિતઃ સઙ્ખ્યે જરાસન્ધેન માધવઃ ॥

કશ્ચ કંસો માગધસ્ય યસ્ય હેતોઃ સ વૈરવાન્ ।
એતદાચક્ષ્વ મે સર્વં વૈશમ્પાયન તત્વતઃ ॥
વૈશમ્પાયન ઉવાચ ॥

યાદવાનામન્વવાયે વસુદેવો મહામતિઃ ।
ઉદપદ્યત વાર્ષ્ણેયો હ્યુગ્રસેનસ્ય મન્ત્રભૃત્ ॥

ઉગ્રસેનસ્ય કંસસ્તુ બભૂવ બલવાન્સુતઃ ।
જ્યેષ્ઠો બહૂનાં કૌરવ્ય સર્વશસ્ત્રવિશારદઃ ॥

જરાસન્ધસ્ય દુહિતા તસ્ય ભાર્યાઽતિવિશ્રુતા ।
રાજ્યશુક્લેન દત્તા સા જરાસન્ધેન ધીમતા ॥

તદર્થમુગ્રસેનસ્ય મધુરાયાં સુતસ્તદા ।
અભિષિક્તસ્તદાઽમાત્યૈઃ સ વૈ તીવ્રપરાક્રમઃ ॥

ઐશ્વર્યબલમત્તસ્તુ સ તદા બલમોહિતઃ ।
નિગૃહ્ય પિતરં ભુઙ્ક્તે તદ્રાજ્યં મન્ત્રિભિઃ સહ ॥

વસુદેવસ્ય તત્કૃત્યં ન શૃણોતિ સ મન્દધીઃ ।
ત તેન સહ તદ્રાજ્યં ધર્મતઃ પર્યપાલયત્ ॥

પ્રીતિમાન્સ તુ દૈત્યેન્દ્રો વસુદેવસ્ય દેવકીમ્ ।
ઉવાહ ભાર્યા સ તદા દુહિતા દેવકસ્ય યા ॥

તસ્યામુદ્વાહ્યમાનાયાં રથેન જનમેજય ।
ઉપારુરોહ વાર્ષ્ણેયં કંસો ભૂમિપતિસ્તદા ॥

તતોઽન્તરિક્ષે વાગાસીદ્દેવદૂતસ્ય કસ્યચિત્ ।
વસુદેવશ્ચ શુશ્રાવ તાં વાચં પાર્થિવશ્ચ સઃ ॥

યામેતાં વહમાનોઽદ્ય કંસોદ્વહસિ દેવકીમ્ ।
અસ્યા યશ્ચાષ્ટમો ગર્ભઃ સ તે મૃત્યુર્ભવિષ્યતિ ॥

સોઽવતીર્ય તતો રાજા ખડ્ગમુદ્ધૃત્ય નિર્મલમ્ ।
ઇયેષ તસ્યા મૂર્ધાનં છેત્તું પરમદુર્મતિઃ ॥

સાન્ત્વયન્સ તદા કંસં હસન્કોધવશાનુગમ્ ।
રાજન્નનુનયામાસ વસુદેવો મહામતિઃ ॥

અહિંસ્યાં પ્રમદામાહુઃ સર્વધર્મેષુ પાર્થિવ ।
અકસ્માદબલાં નારીં હન્તાસીમામનાગસીમ્ ॥

યચ્ચ તેઽત્ર ભયં રાજઞ્શક્યતે બાધિતું ત્વયા ।
ઇયં શક્યા પાલયિતું સમયં ચૈવ રક્ષિતુમ્ ॥

અસ્યાસ્ત્વમષ્ટમં ગર્ભં જાતમાત્રં મહીપતે ।
વિધ્વંસય તદા પ્રાપ્તમેવં પરિહૃતં ભવેત્ ॥

એવં સ રાજા કથિતો વસુદેવેન ભારત ।
તસ્ય તદ્વચનં ચકે શૂરસેનપતિસ્તદા ॥

તતસ્તસ્યાં સમ્બભૂવુઃ કુમારાઃ સૂર્યવર્ચસઃ ।
જાતાઞ્ચાતાંસ્તુ તાન્સર્વાઞ્જઘાન મધુરેશ્વરઃ ॥

અથ તસ્યાં સમભવદ્બલદેવસ્તુ સત્તમઃ ।
યામ્યતા માયયા તં તુ યમો રાજા વિશામ્પતે ॥

દેવક્યા ગર્ભમતુલં રોહિણ્યા જઠરેઽક્ષિપત્ ।
આકૃષ્ય કર્ષણાત્સમ્યક્સઙ્કર્ષણં ઇતિ સ્મૃતઃ ॥

બલશ્રેષ્ઠતયા તસ્ય બલદેવ ઇતિ સ્મૃતઃ ।
પુનસ્તસ્યાં સમભવદષ્ટમો મધુમૂદનઃ ॥

તસ્ય ગર્ભસ્ય રક્ષાં તુ સ ચક્રેઽભ્યધિકં નૃપઃ ।
તતઃ કાલે રક્ષણાર્થં વસુદેવસ્ય તત્વતઃ ॥

ઉગ્રઃ પ્રયુક્તઃ કંસેન સચિવઃ ક્રૂરકર્મકૃત્ ॥

જાતમાત્રં વાસુદેવમથાકૃષ્ય પિતા તતઃ ।
ઉપજહ્રે પરિક્રીતાં સુતાં ગોપસ્ય કસ્યચિત્ ॥

અમૃષ્યમાણસ્તં શબ્દં દેવદૂતસ્ય પાર્થિવઃ ।
વાસુદેવં મહાત્માનમર્પયામાસ ગોકુલે ॥

વાસુદેવોપિ ગોપેષુ વવૃધેઽબ્જમિવામ્ભસિ ।
અજ્ઞાયમાનઃ કંસેન ગૂઢોઽગ્નિરિવ દારુષુ ॥

વિપ્રચકે તદા સર્વાન્બલ્લવાન્મધુરેશ્વરઃ ।
વર્ધમાનો મહાબાહુસ્તેજોબલસમન્વિતઃ ॥

તતસ્તે ક્લિશ્યમાનાસ્તુ પુણ્ડરીકાક્ષમચ્યુતમ્ ।
ભયેન કામાદપરે ગણશઃ પર્યવારયન્ ॥

સ તુ લબ્ધ્વા બલં રાજન્નુગ્રસેનસ્ય સમ્મતઃ ।
વસુદેવાત્મજઃ સર્વૈર્ભ્રાતૃભિઃ સહિતં પુનઃ ॥

નિર્જિત્ય યુધિ ભોજેન્દ્રં હત્વા કંસં મહાબલઃ ।
અભ્યષિઞ્ચત્તતો રાજ્ય ઉગ્રસેનં વિશામ્પતે ॥

તતઃ શ્રુત્વા જરાસન્ધો માધવેન હતં યુધિ ।
શૂરસેનાધિપં ચક્રે કંસપુત્રં તદા નૃપ ॥

સસૈન્યં મહદુત્થાપ્ય વાસુદેવં તદા નૃપ ।
અભ્યષિઞ્ચત્સુતં તત્ર સુતાયા જનમેજય ॥

ઉગ્રસેનં ચ વૃષ્ણીંશ્ચ મહાબલસમન્વિતઃ ।
સ તત્ર વિપ્રકુરુતે જરાસન્ધઃ પ્રતાપવાન્ ॥

એતદ્વૈરં કૌરવેય જરાસન્ધસ્ય માધવે ।
આશાસિતાર્થે રાજેન્દ્ર સંરુરોધ વિનિર્જિતાન્ ॥

પાર્થિવૈસ્તૈર્નૃપતિભિર્યક્ષ્યમાણઃ સમૃદ્ધિમાન્ ।
દેવશ્રેષ્ઠં મહાદેવં કૃત્તિવાસં ત્રિયમ્બકમ્ ॥

એતત્સર્વં યથાવૃત્તં કથિતં ભરતર્ષભ ।
યથા તુ સ હતો રાજા ભીમસેનેન તચ્છૃણુ ॥