મહાભારત · અધ્યાય 2.22

ન સ્મરામિ કદા વૈરં કૃતં યુષ્માભિરિત્યુત ।
ચિન્તયંશ્ચ ન પશ્યામિ ભવતાં પ્રતિ વૈકૃતમ્ ॥

વૈકૃતે વા સતિ કથં મન્યધ્વં મામનાગસમ્ ।
અરિં વૈ બ્રૂત હે વિપ્રાઃ સતાં સમય એષ હિ ॥

અર્થધર્મોપઘાતાદ્ધિ મનઃ સમુપતપ્યતે ।
યોઽનાગસિ પ્રસજતિ ક્ષત્રિયો હિ ન સંશયટઃ ॥

અતોઽન્યથા ચરઁલ્લોકે ધર્મજ્ઞઃ સન્મહારથઃ ।
વૃજિનાં ગતિમાપ્નોતિ શ્રેયસોઽપ્યુપહન્તિ ચ ॥

ત્રૈલોક્યે ક્ષત્રધર્મો હિ શ્રેયાન્વૈ સાધુચારિણામ્ ।
નાન્યં ધર્મં પ્રશંસન્તિ યે ચ ધર્મવિદો જનાઃ ॥

તસ્ય મેઽદ્ય સ્થિતસ્યેહ સ્વધર્મે નિયતાત્મનઃ ।
અનાગસં પ્રજાનાં ચ પ્રમાદાદિવ જલ્પથ ॥
કૃષ્ણ ઉવાચ ।

કુલકાર્યં મહાબાહો કશ્ચિદેકઃ કુલોદ્વહઃ ।
વહતે યસ્તન્નિયોગાદ્વયમભ્યુદ્યતાસ્ત્વયિ ॥

ત્વયા ચોપહૃતા રાજન્ક્ષત્રિયા લોકવાસિનઃ ।
તદાગઃ ક્રૂરમુત્પાદ્ય મન્યસે કિમનાગસમ્ ॥

રાજા રાજ્ઞઃ કથં સાધૂન્હિંસ્યાન્નૃપતિસત્તમ ।
તદ્રાજ્ઞઃ સન્નિગૃહ્ય ત્વં રુદ્રાયોપજિહીર્ષસિ ॥

અસ્માંસ્તદેનોપગચ્છેત્કૃતં બાર્હદ્રથ ત્વયા ।
વયં હિં શક્તા ધર્મસ્ય રક્ષણે ધર્મચારિણઃ ॥

તસ્માદદ્યોપગચ્છામસ્તવ બાર્હદ્રથાન્તિકમ્ । મનુષ્યાણાં સમાલમ્ભો ન ચ દૃષ્ટઃ કદાચન ।
સ કથં માનુષૈર્દેવં યષ્ટુમિચ્છસિ શઙ્કરમ્ ॥

સવર્ણો હિ સવર્ણાનાં પશુસઞ્જ્ઞાં કરિષ્યસિ ।
કોઽન્યં એવં યથા હિ ત્વં જરાસન્ધ વૃથામતિઃ ॥

યસ્યાં યસ્યામવસ્થાયાં યદ્યત્કર્મ કરોતિ યઃ ।
તસ્યાં તસ્યામવસ્થાયાં તત્ફલં સમવાપ્નુયાત્ ॥

તે ત્વાં જ્ઞાતિક્ષયકરં યમમાર્તાનુસારિણઃ ।
જ્ઞાતિવૃદ્ધિનિમિત્તાર્થં વિનિહન્તુમિહાગતાઃ ॥

નાસ્તિ લોકે પુમાનન્યઃ ક્ષત્રિયોષ્વિતિ ચૈવ તત્ ।
મન્યસે સ ચ તે રાજન્સુમહાન્બુદ્ધિવિપ્લવઃ ॥

કો હિ જાનન્નભિજનમાત્મવાન્ક્ષત્રિયો નૃપ ।
નાવિશેત્સ્વર્ગમતુલં રણાનન્તરમવ્યયમ્ ॥

સ્વર્ગં હ્યેવ સમાસ્થાય રણયજ્ઞેષુ દીક્ષિતાઃ ।
જયન્તિ ક્ષત્રિયા લોકાંસ્તદ્વિદ્ધિ મનુજર્ષભ ॥

સ્વર્ગયોનિર્મહદ્બ્રહ્મ સ્વર્ગયોનિર્મહદ્યશઃ ।
સ્વર્ગં યોનિસ્તપો યુદ્ધે મૃત્યુઃ સોઽવ્યભિચારવાન્ ॥

એષ હ્યૈન્દ્રો વૈજયન્તો ગુણૈર્નિત્યં સમાહિતઃ ।
યેનાસુરાન્પરાજિત્ય જગત્પાતિ શતક્રતુઃ ॥

સ્વર્ગમાર્ગાય કસ્ય સ્યાદ્વિગ્રહો વૈ યથા તવ ।
માગધૈર્વિપુલૈઃ સૈન્યૈર્બાહુલ્યબલદર્પિતઃ ॥

માઽવમંસ્થાઃ પરાન્રાજન્નાસ્તિ વીર્યં નરે નરે ।
સમં ચેજસ્ત્વયા ચૈવ વિશિષ્ટં વા નરેશ્વર ॥

યાવદેતદસમ્બુદ્ધં તાવદેવ ભવેત્તવ ।
વિષહ્યમેતદસ્માકમતો રાજન્બ્રવીમિ તે ॥

જહિ ત્વં સદૃશેષ્વેવ માનં દર્પં ચ માગધ ।
મા ગમઃ સસુતામાત્યઃ સબલશ્ચ યમક્ષયમ્ ॥

દમ્ભોદ્ભવઃ કાર્તવીર્ય ઉત્તરશ્ચ બૃહદ્રથઃ ।
શ્રેયસો હ્યવમત્યેહ વિનેશુઃ સબલા નૃપાઃ ॥

યુયુક્ષમાણાસ્ત્વત્તો હિ ન વયં બ્રાહ્મણા ધ્રુવમ્ । શૌરિરસ્મિ હૃષીકેશો નૃવીરૌ પાણ્ડવાવિમૌ ।
અનયોર્માતુલેયં ચ કૃષ્ણં માં વિદ્ધિ તે રિપુમ્ ॥

ત્વામાહ્વયામહે રાજન્સ્થિરો યુધ્વસ્વ માગધ ।
મુચ્છ વા નૃપતીન્સર્વાન્ ગચ્છ વા ત્વં યમક્ષયમ્ ॥
વૈશમ્પાયન ઉવાચ ॥

એતચ્છ્રુત્વા જરાસન્ધઃ ક્રુદ્ધો વચનમબ્રવીત્ ॥

નાહં કંસઃ પ્રલમ્બો વા ન બાણો ન ચ મુષ્ટિકઃ ।
નરકો નેન્દ્રતપનો ન કેશી ન ચ પૂતના ॥

ન કાલયવનો વાઽપિ યે ત્વયા નિહતા યુધિ ।
ત્વં તુ ગોપકુલોત્પન્નો જાતિં વૈ પૌર્વિકીં સ્મર ॥

યોઽસ્મદ્ભયાદતિક્રમ્ય સાગરાનૂપમાશ્રિતઃ ।
જન્મભૂમિં પરિત્યજ્ય મધુરાં પ્રાકૃતો યથા ॥

સોઽધુના કત્થસે શૌરે શરદીવ યથા ઘનઃ ।
અદ્યાનૃણ્યં કરિષ્યામિ ભોજરાજસ્ય ધીમતઃ ॥

જામાતુરૌગ્રસેનસ્ય ત્વાં નિહત્યાદ્ય માધવ ।
ચિરકાઙ્ક્ષિતો મે સઙ્ગ્રામસ્ત્વાં હન્તું સમુહૃદ્ગુણમ્ ॥

દિષ્ટ્યા મે સફલો યત્નઃ કૃતો દેવૈઃ સવાસવૈઃ ।
ક્લીબાવિમૌ ચ ગોવિન્દ ભીમસેનાર્જુનાવુભૌ ॥

હિંસ્યાસિ યુધિ વિક્રમ્ય સિંહઃ ક્ષુદ્રમૃગાવિવ ।
વૈશમ્પાયન ઉવાચ ॥
તસ્ય રોષાભિભૂતસ્ય જરાસન્ધસ્ય ગર્જતઃ ॥

સર્વભૂતાનિ વિત્રેમુષે તત્રાસન્સમાગતાઃ ।
શ્રીભગવાનુવાચ ॥
કિં ગર્જસિ જરાસન્ધ કર્મણા તત્સમાચર ॥

મમ નિર્દેશકર્તૃભ્યાં પાણ્ડવાભ્યાં નૃપાધમ । સમાત્યં સસુતં ચાદ્ય ઘાતયિષ્યામ્યહં રણે ।
ન કથઞ્ચન જીવન્વૈ પ્રવેક્ષ્યસિ પુરોત્તમમ્ ॥
જરાસન્ધ ઉવાચ ।

નાજિતાન્વૈ નરપતીનહમાદદ્મિ કાશ્ચન ।
અજિતઃ પર્યવસ્થાતા કોઽત્ર યો ન મયા જિતઃ ॥

ક્ષત્રિયસ્યૈતદેવાહુર્ધર્મ્યં કૃષ્ણોપજીવનમ્ ।
વિક્રમ્ય વશમાનીય કામતો યત્સમાચરેત્ ॥

દેવાતાર્થમુપાહૃત્ય રાજ્ઞઃ કૃષ્ણ કથં ભયાત્ ।
અહમદ્ય વિમુચ્યેયં ક્ષાત્રં વ્રતમનુસ્મરન્ ॥

સૈન્યં સૈન્યેન વ્યૂઢેન એક એકેન વા પુનઃ ।
દ્વાભ્યાં ત્રિભિર્વા યોત્સ્યેઽહં યુગત્પૃથગેવ વા ॥
વૈશમ્પાય ઉવાચ ।

એવમુક્ત્વા જરાસન્ધઃ સહદેવાભિષેચનમ્ ।
અજ્ઞાપયત્તદા રાજા યયુત્સુર્ભીમકર્મભિઃ ॥

સ તુ સેનાપતિં રાજા સસ્માર ભરતર્ષભ ।
કૌશિકં ચિત્રસેનં ચ તસ્મિન્યુદ્ધ ઉપસ્થિતે ॥

યયોસ્તે નામની રાજન્હંસેતિ ડિબિકેતિ ચ ।
પૂર્વં સઙ્કથિતે પુમ્ભિર્નૃલોકે લોકસત્કૃતે ॥

તં તુ રાજન્વિભુઃ શૌરી રાજાનં બલિનાં વરમ્ ।
સ્મૃત્વા પુરુષશાર્દૂલઃ શાર્દૂલસમવિક્રમમ્ ॥

સત્યસન્ધો જરાસન્ધં ભુવિ ભીમપરાક્રમમ્ ।
ભાગમન્યસ્ય નિર્દિષ્ટમવધ્યં મધુર્ભિર્મૃધેઃ ॥

નાત્મનાઽત્મવતાં મુખ્ય ઇયેષ મધુસૂદનઃ ।
બ્રાહ્મીમાજ્ઞાં પુરસ્કૃત્ય હન્તું હલધરાનુજઃ ॥