મહાભારત · અધ્યાય 2.12

પ્રાયશો રાજલોકસ્તે કથિતો વદતાં વર ।
વૈવસ્વતસભાયાં તુ યથા વદસિ મે પ્રભો ॥

વરુણસ્ય સભાયાં તુ નાગાસ્તે કથિતા વિભો ।
દૈત્યેન્દ્રાશ્ચાપિ ભૂયિષ્ઠાઃ સરિતઃ સાગરાસ્તથા ॥

તથા ધનપતેર્યક્ષા ગુહ્યકા રાક્ષસાસ્તથા ।
ગન્ધર્વાપ્સરસશ્ચૈવ ભગવાંશ્ચ વૃષધ્વજઃ ॥

પિતામહસભાયાં તુ કથિતાસ્તે મહર્ષભઃ ।
સર્વે દેવનિકાયાશ્ચ સર્વશાસ્ત્રાણિ વૈવ હ ॥

શક્રસ્ય તુ સભાયાં તુ દેવાઃ સઙ્કીર્તિતા મુને ।
ઉદ્દેશતશ્ચ ગન્ધર્વા વિવિધાશ્ચ મહર્ષયઃ ॥

એક એવ તુ રાજર્ષિર્હરિશ્ચન્દ્રો મહામુને ।
કથિતસ્તે સભાયાં વૈ દેવેન્દ્રસ્ય મહાત્મનઃ ॥

કિં કર્મ તેનાચરિતં તપો વા નિયતવ્રત ।
યેનાસૌ સહ શક્રેણ સ્પર્ધદે સુમહાયશાઃ ॥

પિતૃલોકગતશ્ચૈવ ત્વયા વિપ્ર પિતા મમ ।
દૃષ્ટઃ પાણ્ડુર્મહાભાગઃ કથં વાઽપિ સમાગતઃ ॥

કિમુક્તવાંશ્ચ ભગવંસ્તન્મમાચક્ષ્વ સુવ્રત ।
ત્વત્તઃ શ્રોતું સર્વમિદં પરં કૌતૂહલં હિ મે ॥
નારદ ઉવાચ ।

યન્માં પૃચ્છસિ રાજેન્દ્ર હરિશ્ચન્દ્રં પ્રતિ પ્રભો ।
તત્તેઽહં સમ્પ્રવક્ષ્યામિ માહાત્મ્યં તસ્ય ધીમતઃ ॥

ઇક્ષ્વાકૂણાં કુલે જાતસ્ત્રિશઙ્કુર્નામ પાર્થિવઃ ।
અયોધ્યાધિપતિર્વીરો વિશ્વામિત્રેણ સંસ્થિતઃ ॥

તસ્ય સત્યવતી નામ પત્ની કેકયવંશજા ।
તસ્યાં ગર્ભઃ સમભવદ્ધર્મેણ કુરુનન્દન ॥

સા ચ કાલે મહાભાગા રાજન્માસં પ્રવિશ્ય ચ । કુમારં જનયામાસ હરિશ્ચન્દ્રમકલ્મષમ્ ।
સ વૈ રાજા હરિશ્ચન્દ્રસ્ત્રૈશઙ્કવ ઇતિ સ્મૃતઃ ॥

સ રાજા બલવાનાસીત્સમ્રાટ્ સર્વમહીક્ષિતામ્ ।
તસ્ય સર્વે મહીપાલાઃ શાસનાવનતાઃ સ્થિતાઃ ॥

તેનૈકં રથમાસ્થાય જૈત્રં હેમવિભૂષિતમ્ ।
શસ્ત્રપ્રતાપેન જિતા દ્વીપાઃ સપ્ત જનેશ્વર ॥

સ નિર્જિત્ય મહીં કૃત્સ્નાં સશૈલવનકાનનામ્ ।
આજહાર મહારાજ રાજસૂયં મહાક્રતુમ્ ॥

તસ્ય સર્વે મહીપાલા ધનાન્યાજહ્રુરાજ્ઞયા ।
દ્વિજાનાં પરિવેષ્ટારસ્તસ્મિન્યજ્ઞે ચ તેઽભવન્ ॥

સમાપ્તયજ્ઞો વિધિવદ્ધરિશ્ચન્દ્રઃ પ્રતાપવાન્ ।
અભિષિક્તશ્ચ શુશુભે સામ્રાજ્યેન નરાધિપઃ ॥

રાજસૂયેઽભિષિક્તશ્ચ સમાપ્તવરદક્ષિણે ॥

પ્રાદાચ્ચ દ્રવિણં પ્રીત્યા યાચકાનાં નરેશ્વરઃ ।
યથોક્તવન્તસ્તે તસ્મિંસ્તતઃ પઞ્ચગુણાધિકમ્ ॥

અતર્પયચ્ચ વિવિધૈર્વસુભિર્બ્રાહ્મણાંસ્તદા ।
પ્રસર્પકાલે સમ્પ્રાપ્તે નાનાદિગ્ભ્યઃ સમાગતાન્ ॥

ભક્ષ્યભોજ્યૈશ્ચ વિવિધૈર્યથાકામપુરસ્કૃતૈઃ । રત્નૌઘતર્પિતૈસ્તુષ્ટૈર્દ્વિજૈશ્ચ સમુદાહૃતમ્ ।
તેજસ્વી ચ યશસ્વી ચ નૃપેભ્યોઽભ્યધિકોઽભવત્ ।

એતસ્માત્કારણાદ્રાજન્હરિશ્ચન્દ્રો વિરાજતે ।
તેભ્યો રાજસહસ્રેભ્યસ્તદ્વિદ્વિ ભરતર્ષભ ॥

સમાપ્ય ચ હરિશ્ચન્દ્રો મહાયજ્ઞં પ્રતાપવાન્ ।
અભિષિક્તશ્ચ શુશુભે સામ્રાજ્યેન નરાધિપ ॥

યે ચાન્યે ચ મહીપાલા રાજસૂયં મહાક્રતુમ્ । યજન્તે તે સહેન્દ્રેણ મોદન્તે ભરતર્ષભ ।

યે ચાપિ નિ નં પ્રાપ્તાઃ સઙ્ગ્રામેષ્વપલાયિનઃ ।
તે તત્સદનમ્ તાદ્ય મોન્દતે ભરતર્ષભ ॥

તપસા યે ચ તીવ્રેણ ત્યજન્તીહ કલેવરમ્ ।
તે તત્સ્થાનં સમાસાદ્ય શ્રીમન્તો ભાન્તિ નિત્યશઃ ॥

પિતા ચ ત્વાઽહ કૌન્તેય પાણ્ડુઃ કૌરવનન્દન ।
હરિશ્ચન્દ્રે શ્રિયં દૃષ્ટ્વા નૃપતૌ જાતવિસ્મયઃ ॥

વિજ્ઞાય માનુષં લોકમાયાન્તં માં નરાધિપ ।
પ્રોવાચ પ્રણતો ભૂત્વા વદેથાસ્ત્વં યુધિષ્ઠિરમ્ ॥

સમર્થોઽસિ મહીં જેતું ભ્રાતરસ્તે સ્થિતા વશે ।
રાજસૂયં ક્રતુશ્રેષ્ઠમહારસ્વેતિ ભારત ॥

ત્વયીષ્ટવતિ પુત્રેઽહં હરિશ્ચન્દ્રવદાશુ વૈ ।
મોદિષ્યે બહુલાઃ શશ્વત્સમાઃ શક્રસ્ય સંસદિ ॥

એવં ભવતુ વક્ષ્યેઽહં તવ પુત્રં નરાધિપમ્ ।
ભૂલોકં યદિ ગચ્છેયમિતિ પાણ્ડુમથાબ્રુવમ્ ॥

તસ્ય ત્વં પુરુષવ્યાઘ્ર સઙ્કલ્પં કુરુ પાણ્ડવ ।
ગન્તાસિત્વં મહેન્દ્રસ્ય પૂર્વૈઃ સહ સલોકતામ્ ॥

બહુવિઘ્નશ્ચ નૃપતે ક્રતુરેષ સ્મૃતો મહાન્ ।
છિદ્રાણ્યસ્ય વાઞ્છન્તિ યજ્ઞઘ્ના બ્રહ્મરાક્ષસાઃ ॥

યુદ્ધં ચ ક્ષત્રશમનં પૃથિવીક્ષયકારણમ્ ।
કિઞ્ચિદેવ નિમિત્તં ચ ભવત્યત્ર ક્ષયાવહમ્ ॥

એતત્સઞ્ચિન્ત્ય રાજેન્દ્ર યત્ક્ષમં તત્સમાચર ।
અપ્રમત્તોત્થિતો નિત્યં ચાતુર્વર્ણ્યસ્ય રક્ષણે ॥

ભવ એધસ્વ મોદસ્વ ધનૈસ્તર્પય ચ દ્વિજાન્ । એતત્તે વિસ્તરેણોક્તં યન્માં ત્વં પરિપૃચ્છસિ ।
આપૃચ્છે ત્વાં ગમિષ્યામિ દાશાર્હનગરીં પ્રતિ ॥
વૈશમ્પાયન ઉવાચ ।

એવમાખ્યાય પાર્થેભ્યો નારદો જનમેજય ।
જગામ તૈર્વૃતો રાજન્નૃષિભિર્યૈઃ સમાગતઃ ॥

ગતે તુ નારદે પાર્થો ભ્રાતૃભિઃ સહ કૌરવઃ ।
રાજસૂયં ક્રતુશ્રેષ્ઠં ચિન્તયામાસ પાર્થિવઃ ॥