મહાભારત · અધ્યાય 2.103

વનં ગતેષુ પાર્થેષુ નિર્જિતેષુ દુરોદરે ।
ધૃતરાષ્ટ્રં મહારાજ તદા ચિન્તા સમાવિશત્ ॥

તં ચિન્તયાનમાસીનં ધૃતરાષ્ટ્રં જનેશ્વરમ્ ।
નિઃ શ્વસન્તમનેકાગ્રમિતિ હોવાચ સઞ્જયઃ ॥

અવાપ્ય વસુસમ્પૂર્ણાં વસુધાં વસુધાધિપ ।
પ્રવ્રાજ્ય પાણ્ડવાન્રાજ્યાદ્રાજન્કિમનુશોચસિ ॥
ધૃતરાષ્ટ્ર ઉવાચ ॥

અશોચ્યત્વં કુતસ્તેષાં યેષાં વૈરં ભવિષ્યતિ ।
પાણ્ડવૈર્યુદ્ધશૌણ્ડૈર્હિ બલવદ્ભિર્મહારથૈઃ ॥
સઞ્જય ઉવાચ ॥

તવેદં સુકૃતં રાજન્મહદ્વૈરમુપસ્થિતમ્ ।
વિનાશો યેન લોકસ્ય સાનુબન્ધો ભવિષ્યતિ ॥

વાર્યમાણો હિ ભીષ્મેણ દ્રોણેન વિદુરેણ ચ । પાણ્ડવાનાં પ્રિયાં ભાર્યાં દ્રૌપદીં ધર્મચારિણીમ્ ।

પ્રાહિણોદાનયેહેતિ પુત્રો દુર્યોધનસ્તવ ।
સૂતપુત્રં સુમન્દાત્મા નિર્લજ્જઃ પ્રાતિકામિનમ્ ॥

યસ્મૈ દેવાઃ પ્રયચ્છન્તિ પુરુષાય પરાભવમ્ ।
બુદ્ધિં તસ્યાપકર્ષન્તિ સોઽવાચીનાનિ પશ્યતિ ॥

બુદ્ધૌ કલુષભૂતાયાં વિનાશે સમુપસ્થિતે ।
અનયો નયસઙ્કાશો હૃદયાન્નાપસર્પતિ ॥

અનર્થાશ્ચાર્થરૂપેણ અર્થાશ્ચાનર્થરૂપિણઃ ।
ઉત્તિષ્ઠન્તિ વિનાશાય નૂનં તચ્ચાસ્ય રોચતે ॥

ન કાલો દણ્ડમુદ્યમ્ય શિરઃ કૃન્તતિ કસ્યચિત્ ।
કાલસ્ય બલમેતાર્વાદ્વપરીતાર્થદર્શનમ્ ॥

આસાદિતમિદં ઘોરં તુમુલં રોમહર્ષણમ્ ।
પાઞ્ચાલીમપકર્ષદ્ભિઃ સભામધ્યે તપસ્વિનીમ્ ॥

અયોનિજાં રૂપવતીં કુલે જાતાં વિભાવસોઃ ।
કો નુ તાં સર્વધર્મજ્ઞાં પરિભૂય યશસ્વિનીમ્ ॥

પર્યાનયેત્સભામધ્યે વિના દુર્દ્યૂતદેવિનમ્ ।
સ્ત્રીધર્મિણી વરારોહા શોણિતેન પરિપ્લુતા ॥

એકવસ્ત્રાથ પાઞ્ચાલી પાણ્ડવાનભ્યવૈક્ષત ।
હૃતસ્વાન્હૃતરાજ્યાંશ્ચ હૃતવસ્ત્રાન્હૃતશ્રિયઃ ॥

વિહીનાન્સર્વકામેભ્યો દાસભાવમુપાગતાન્ ।
ધર્મપાશપરિક્ષિપ્તાનશક્તાનિવ વિક્રમે ॥

ક્રુદ્ધાં ચાનર્હતીં કૃષ્ણાં દુઃખિતાં કુરુસંસદિ ।
દુર્યોધનશ્ચ કર્ણશ્ચ કટુકાન્યભ્યભાષતામ્ ॥

ઇતિ સર્વમિદં રાજન્નાકુલં પ્રતિભાતિ મે ।
ધૃતરાષ્ટ્ર ઉવાચ ॥
તસ્યાઃ કૃપણચક્ષુર્ભ્યાં પ્રદહ્યેતાપિ મેદિની ॥

અપિ શેષં ભવેદદ્ય પુત્રાણાં મમ સઞ્જય ।
ભરતાનાં સ્ત્રિયઃ સર્વા ગાન્ધાર્યા સહ સઙ્ગતાઃ ॥

પ્રાકોશન્ભૈરવં તત્ર દૃષ્ટ્વા કૃષ્ણાં સભાગતામ્ ।
ધર્મિષ્ટાં ધર્મપત્નીં ચ રૂપયૌવનશાલિનીમ્ ॥

પ્રજાભિઃસહ સઙ્ગમ્ય હ્યનુશોચન્તિ નિત્યશઃ ।
અગ્નિહોત્રાણિ સાયાહ્ને ચ ચાહૂયન્ત સર્વશઃ ॥

બ્રાહ્મણાઃ કુપિતાશ્ચાસન્દ્રૌપદ્યાઃ પરિકર્ષણે ।
આસીન્નિષ્ઠાનકો ઘોરો નિર્ઘાતશ્ચ મહાનભૂત્ ॥

દિવ ઉલ્કાશ્ચાપતન્ત રાહુશ્ચાર્કમુપાગ્રસત્ ।
અપર્વણિ મહાઘોરં પ્રજાનાં જયન્ભયમ્ ॥

તથૈવ રથશાલાસુ પ્રાદુરાસીદ્ધુતાશનઃ ।
ધ્વજાશ્ચાપિ વ્યશીર્યન્ત ભરતાનામભૂતયે ॥

દુર્યોધનસ્યાગ્નિહોત્રે પ્રાક્રોશન્ભૈરવં શિવાઃ ।
તાસ્તદા પ્રત્યભાષન્ત રાસભાઃ સર્વતો દિશઃ ॥

પ્રાતિષ્ઠત તતો ભીષ્મો દ્રોણેન સહ સઞ્જય ।
કૃપશ્ચ સોમદત્તશ્ચ બાહ્લીકશ્ચ મહામનાઃ ॥

તતોઽહમબ્રુવં તત્ર વિદુરેણ પ્રચોદિતઃ ।
વરં દદાનિ કૃષ્ણાયૈ કાઙ્ક્ષિતં યદ્યદિચ્છતિ ॥

અવૃણોત્તત્ર પાઞ્ચાલી પાણ્ડવાના --સતામ્ ।
સરથાન્સધનુષ્કાંશ્ચાપ્યનુજ્ઞાસિષમપ્યહમ્ ॥

અથાબ્રવીન્મહાપ્રાજ્ઞો વિદુરઃ સર્વધર્મવિત્ ।
એતદન્તાસ્તુ ભરતા યદ્વ-કૃષ્ણા સભાં ગતા ॥

યૈષા પાઞ્ચાલરાજસ્ય સુતા સા શ્રીરનુત્તમા ।
પાઞ્ચાલી પાણ્ડવાનેતાન્દૈવસૃષ્ટોપસર્પતિ ॥

તસ્યાઃ પાર્થાઃ પરિક્લેશં ન ક્ષંસ્યન્તે હ્યમર્ષણાઃ ।
વૃષ્ણયો વા મહેષ્વાસાઃ પાઞ્ચાલા વા મહારથાઃ ॥

તેન સત્યાભિસન્ધેન વાસુદેવેન રક્ષિતાઃ ।
આગમિષ્યતિ બીભત્સુઃ પઞ્ચાલૈઃ પરિવારિતઃ ॥

તેષાં મધ્યે મહેષ્વાસો ભીમસેનો મહાબલઃ ।
આગમિષ્યતિ ધુન્વાનો ગદાં દણ્ડમિવાન્તકઃ ॥

તતો ગાણ્ડીવનિર્ઘોષં શ્રુત્વા પાર્થસ્ય ધીમતઃ ।
ગદાવેગં ચ ભીમસ્ય નાલં સોઢું નરાધિપાઃ ॥

તત્ર મે રોચતે નિત્યં પાર્થૈઃ સામ ન વિગ્રહઃ ।
કુરુભ્યો હિ સદા મન્યે પાણ્ડવાન્બલવત્તરાન્ ॥

તથા હિ બલવાન્રાજા જરાસન્ધો મહાદ્યુતિઃ । બાહુપ્રહરણેનૈવ ભીમેન નિહતો યુધિ ।

તસ્ય તે શમ એવાસ્તુ પાણ્ડવૈર્ભરતર્ષભ ।
ઉભયોઃ પક્ષયોર્યુક્તં ક્રિયતામવિશઙ્કયા ॥

એવં કૃતે મહારાજ પરં શ્રેયસ્ત્વમાપ્સ્યસિ ।
એવં ગાવલ્ગણે ક્ષત્તા ધર્માર્થસહિતં વચઃ ॥

ઉક્તવાન્ન ગૃહીતં વૈ મયા પુત્રહિતૈષિણા ॥