મહાભારત · અધ્યાય 2.1

નારાયણં નમસ્કૃત્ય નરં ચૈવ નરોત્તમમ્ ।
દેવીં સરસ્વતીં ચૈવતતો જયમુદીરયેત્ ॥
જનમેજય ઉવાચ ।

અર્જુનો જયતાં શ્રેષ્ઠો મોચયિત્વા મયં તદા ।
કિં ચકાર મહાતેજાસ્તન્મે બ્રૂહિ દ્વિજોત્તમ ॥
વૈશમ્પાયન ઉવાચ ।

શૃણુ રાજન્નવહિતશ્ચરિતં પૂર્વકસ્ય તે ।
મોક્ષયિત્વા મયં તત્ર પાર્થઃ શસ્ત્રભૃતાં વરઃ ॥

ગાણ્ડિવં કાર્મુકશ્રેષ્ઠં તૂણી ચાક્ષયસાયકૌ ।
દિવ્યાન્યસ્ત્રાણિ રાજેન્દ્ર દુર્લભાનિ નૃપૈર્ભુવિ ॥

રથધ્વજપતાકાશ્ચ શ્વેતાશ્વાંશ્ચ સ વીર્યવાન્ । એતાનિ પાવકાત્પ્રાપ્ય મુદા પરમયા યુતઃ ।
તસ્થૌ પાર્થો મહાવીર્યસ્તદા સહ મયેન સઃ ॥

તતોઽબ્રવીન્મયઃ પાર્થં વાસુદેવસ્ય સન્નિધૌ ।
પાણ્ડવેન પરિત્રાતસ્તત્કૃતં પ્રત્યનુસ્મરન્ ॥

પ્રાઞ્જલિઃ શ્લક્ષ્ણયા વાચા પૂજયિત્વા પુનઃ પુનઃ ।
મય ઉવાચ ।
અસ્માચ્ચ કૃષ્ણાત્સઙ્ક્રુદ્ધાત્પાવકાચ્ચ દિધક્ષતઃ ॥

ત્વયા ત્રાતોઽસ્મિ કૌન્તેય બ્રૂહિ કિં કરવાણિ તે ।
અહં હિ વિશ્વકર્મા વૈ અસુરાણાં પરન્તપ ॥

તસ્માત્તે વિસ્મયં કિઞ્ચિત્કુર્યામન્યૈઃ સુદુષ્કરમ્ ॥
વૈશમ્પાયન ઉવાચ ।

એવમુક્તો મહાવીર્યઃ પાર્થો માયાવિદં મયમ્ ।
ધ્યાત્વા મુહૂર્તં કૌન્તેયઃ પ્રહસન્વાક્યમબ્રવીત્ ॥

કૃતમેવ ત્વયા સર્વં સ્વસ્તિ ગચ્છ મહાઽસુર ।
પ્રીતિમાન્ભવ મે નિત્યં પ્રીતિમન્તો વયં ચ તે ॥

પ્રોપકારાદર્થં હિ નાદાસ્યામીતિ મે વ્રતમ્ ।
ઉવાચ ।
યુક્તમેતત્ત્વયિ વિભો યદાત્થ પુરુષર્ષભ ॥

પ્રીતિપૂર્વમહં કિઞ્ચિત્કર્તુમિચ્છામિ તેઽર્જુન ।
અહં હિ વિશ્વકર્મા વૈ દાનવાનાં મહાકવિઃ ॥

સોઽહં વૈ ત્વત્કૃતે કિઞ્ચિત્કર્તુમિચ્છામિ પાણ્ડવ ।
દાનવાનાં પુરા પાર્થ પ્રાસાદા હિ મયા કૃતાઃ ॥

રમ્યાણિ સુખગર્ભાણિ ભોગાઢ્યાનિ સહસ્રશઃ ।
ઉદ્યાનાનિ ચ રમ્યાણિ સરાંસિ વિવિધાનિ ચ ॥

વિચિત્રાણિ ચ વસ્ત્રાણિ કામગાનિ રથાનિ ચ ।
નગરાણિ વિશાલાનિ સાટ્ટપ્રાકારવન્તિ ચ ॥

વાહનાનિ ચ મુખ્યાનિ વિચિત્રાણિ સહસ્રશઃ । બિલાનિ રમણીયાનિ સુખયુક્તાનિ વૈ ભૃશમ્ ।
એતે કૃતા મયા તસ્માદિચ્છામિ ફલ્ગુન ॥
અર્જુન ઉવાચ ।

પ્રાણકૃચ્છ્રાદ્વિનિર્મુક્તમાત્માનં મન્યસે મયા ।
એવં ગતે ન શક્ષ્યામિ કિઞ્ચિત્કારયિતું ત્વયા ॥

ન ચાપિ તવ સઙ્કલ્પં મોઘમિચ્છામિ દાનવ ।
કૃષ્ણસ્ય ક્રિયતાં કિઞ્ચિત્તથા પ્રતિકૃતં મયિ ॥
વૈશમ્પાયન ઉવાચ ।

ચોદિતો વાસુદેવસ્તુ મયં પ્રતિ નરર્ષભ ।
મુહૂર્તમિવ સન્દધ્યૌ કિમયં ચોદ્યતામિતિ ॥

તતો વિચિન્ત્ય મનસા લોકનાથઃ પ્રજાપિતઃ ।
ચોદયામાસ તં કૃષ્ણઃ સભા વૈ ક્રિયતામિતિ ॥

યદિ ત્વં કર્તુકામોઽસિ પ્રિયં શિલ્પવતાં વર ।
ધર્મરાજસ્ય દયિતાં યાદૃશીમિહ મન્યસે ॥

યાં ક્રિયાં નાનુકુર્યુસ્તે માનવાઃ પ્રેક્ષ્ય વિષ્ઠિતાઃ ।
મનુષ્યલોકે સકલે તાદૃશીં કુરુ વૈ સભામ્ ॥

યત્ર દ્વિવ્યાનભિપ્રાયાન્પશ્યેમ વિહિતાંસ્ત્વયા ।
આસુરાન્માનુપાંશ્ચૈવ તાદૃશીં કુરુ વૈ સભામ્ ॥
વૈશમ્પાયન ઉવાચ ।

પ્રતિગૃહ્ય તુ તદ્વાક્યં સમ્પ્રહૃષ્ટો મયસ્તદા ।
વિમાનપ્રતિમાં ચક્રે પાણ્ડવસ્ય શુભાં સભામ્ ॥

તતઃ કૃષ્ણશ્ચ પાર્થશ્ચ ધર્મરાજે યુધિષ્ઠિરે ।
સર્વમેતત્સમાવેદ્ય દર્શયામાસતુર્મયમ્ ॥

તસ્મૈ યુધિષ્ઠિરઃ પૂજાં યથાર્હમકરોત્તદા ।
સ તુ તાં પ્રતિજગ્રાહ મયઃ સત્કૃત્ય ભારત ॥

સ પૂર્વદેવચરિતં તદા તત્ર વિશામ્પતે ।
કથયામાસ દૈતેયઃ પાણ્ડુપુત્રેષુ ભારત ॥

સ કાલં કઞ્ચિદાશ્વસ્ય વિશ્વકર્મા વિચિન્ત્ય તુ ।
સભાં પ્રચકમે કર્તું પાણ્ડવાનાં મહાત્મનામ્ ॥

અભિપ્રાયેણ પાર્થાનાં કૃષ્ણસ્ય ચ મહાત્મનઃ ।
પુણ્યેઽહનિ મહાતેજાઃ કૃતકૌતુકમઙ્ગલઃ ॥

તર્પયિત્વા દ્વિજશ્રેષ્ઠાન્પાયસેન સહસ્રશઃ ।
ધનં બહુવિધં દત્ત્વા તેભ્ય એવ ચ વીર્યવાન્ ॥

સર્વર્તુગુણસમ્પન્નાં દિવ્યરૂપાં મનોરમામ્ ।
દશકિષ્કુસહસ્રાં તાં માપયામાસ સર્વતઃ ॥