મહાભારત · અધ્યાય 18.2

નેહ પશ્યામિ વિબુધા રાધેયમમિતૌજસમ્ ।
ભ્રાતરૌ ચ મહાત્માનૌ યુધામન્યૂત્તમૌજસૌ ॥

જુહુવુર્યે શરીરાણિ રણવહ્નૌ મહારથાઃ ।
રાજાનો રાજપુત્રાશ્ચ યે મદર્થે હતા રણે ॥

ક્વ તે મહારથાઃ સર્વે શાર્દૂલસમવિક્રમાઃ ।
તૈરપ્યયં જિતો લોકઃ કચ્ચિત્પુરુષસત્તમૈઃ ॥

યદિ લોકાનિમાન્પ્રાપ્તાસ્તે ચ સર્વે મહારથાઃ ।
સ્થિતં વિત્ત હિ માં દેવાઃ સહિતં તૈર્મહાત્મભિઃ ॥

કચ્ચિન્ન તૈરવાપ્તોઽયં નૃપૈર્લોકોઽક્ષયઃ શુભઃ ।
ન તૈરહં વિના વત્સ્યે ભ્રાતૃભિર્જ્ઞાતિભિસ્તથા ॥

માતુર્હિ વચનં શ્રુત્વા તદા સલિલકર્મણિ ।
કર્ણસ્ય ક્રિયતાં તોયમિતિ તપ્યામિ તેન વૈ ॥

ઇદં ચ પરિતપ્યામિ પુનઃપુનરહં સુરાઃ ।
યન્માતુઃ સદૃશૌ પાદૌ તસ્યાહમમિતાત્મનઃ ॥

દૃષ્ટ્વૈવ તં નાનુગતઃ કર્ણં પરબલાર્દનમ્ ।
ન હ્યસ્માન્કર્ણસહિતાઞ્જયેચ્છક્રોઽપિ સંયુગે ॥

તમહં યત્રતત્રસ્થં દ્રષ્ટુમિચ્છામિ સૂર્યજમ્ ।
અવિજ્ઞાતો મયા યોસૌ ઘાતિતઃ સવ્યસાચિના ॥

ભીમં ચ ભીમવિક્રાન્તં પ્રાણેભ્યોઽપિ પ્રિયં મમ ।
અર્જુનં ચેન્દ્રસન્કાશં યમૌ ચૈવ યમોપમૌ ॥

દ્રષ્ટુમિચ્છામિ તાં ચાહં પાઞ્ચાલીં ધર્મચારિણીમ્ ।
ન ચેહ સ્થાતુમિચ્છામિ સત્યમેવં બ્રવીમિ વઃ ॥

કિં મે ભ્રાતૃવિહીનસ્ય સ્વર્ગેણ સુરસત્તમાઃ ।
યત્ર તે મમ સ સ્વર્ગો નાયં સ્વર્ગો મતો મમ ॥
દેવા ઊચુઃ ।

યદિ વૈ તત્ર તે શ્રદ્ધા ગમ્યતાં તત્ર માચિરમ્ ।
પ્રિયે હિ તવ વર્તામો દેવરાજસ્ય શાસનાત્ ॥
વૈશમ્પાયન ઉવાચ ।

ઇત્યુક્ત્વા તં તતો દેવા દેવદૂતમુપાદિશન્ ।
યુધિષ્ઠિરસ્ય સુહૃદો દર્શયેતદિ પરન્તપ ॥

તતઃ કુન્તીસુતો રાજા દેવદૂતશ્ચ જગ્મતુઃ ।
સહિતૌ રાજશાર્દૂલ યત્ર તે પુરુષર્ષભાઃ ॥

અગ્રતો દેવદૂતશ્ચ યયૌ રાજા ચ પૃષ્ઠતઃ ।
પન્થાનમશુભં દુર્ગં સેવિતં પાપકર્મભિઃ ॥

તમસા સંવૃતં ઘોરં કેશશૈવલશાદ્વલમ્ ।
યુક્તં પાપકૃતાં ગન્ધૈર્માસશોણિતકર્દમમ્ ॥

દંશોત્પાતકભલ્લૂકમક્ષિકામશકાવૃતમ્ ।
ઇતશ્ચેતશ્ચ કુણપૈઃ સમન્તાત્પરિવારિતમ્ ॥

અસ્થિકેશસમાકીર્ણં કૃમિકીટસમાકુલમ્ ।
જ્વલનેન પ્રદીપ્તેન સમન્તાત્પરિવેષ્ટિતમ્ ॥

અયોમુખૈશ્ચ કાકાદ્યૈર્ગૃધ્રૈશ્ચ સમભિદ્રુતમ્ ।
સૂચીમુખૈસ્તથા પ્રેતૈર્વિન્ધ્યશૈલોપમૈર્વૃતમ્ ॥

મેદોરુધિરયુક્તૈશ્ચ ચ્છિન્નબાહૂરુપાણિભિઃ ।
નિકૃત્તોદરપદૈશ્ચ તત્રતત્ર પ્રવેશિતૈઃ ॥

સ તત્કુણપદુર્ગન્ધમશિવં રોમહર્ષણમ્ ।
જગામ રાજા ધર્માન્મા મધ્યે બહુ વિચિન્તયન્ ॥

દદર્શોષ્ણોદકૈઃ પૂર્ણાં નદીં ચાપિ સુદુર્ગમામ્ ।
અસિપત્રવનં ચૈવ નિશિતં ક્ષુરસંવૃતમ્ ॥

કરમ્ભવાલુકાસ્તપ્તા આયસીશ્ચિ શિલાઃ પૃથક્ ।
લોહકુમ્ભીશ્ચ તૈલસ્ય ક્વાથ્યમાનાઃ સમન્તતઃ ॥

કૂટશાલ્મલિકં તાપિ દુઃસ્પર્શં તીક્ષ્ણકણ્ટકમ્ ।
દદર્શાન્યાશ્ચ કૌન્તેયો યાતનાઃ પાપકર્મિણામ્ ॥

સ તં દુર્ગન્ધમાલક્ષ્ય દેવદૂતમુવાચ હ ।
કિયદધ્વાનમસ્માભિર્ગન્તવ્યમિમમીદૃશમ્ ॥

ક્વ ચ તે ભ્રાતરો મહ્યં તન્મમાખ્યાતુમર્હસિ ।
દેશોઽયં કશ્ચ દેવાનામેતદિચ્છામિ વેદિતુમ્ ॥

સ સન્નિવવૃતે શ્રુત્વા ધર્મરાજસ્ય ભાષિતમ્ ।
દેવદૂતોઽબ્રવીચૈનમેતાવદ્ગમનં તવ ॥

નિવર્તિતવ્યો હિ મયા તતાઽસ્મ્યુક્તો દિવૌકસૈઃ ।
યદિ શ્રાન્તોસિ રાજેન્દ્રિ ત્વમથાગન્તુમર્હસિ ॥

યુધિષ્ઠિરસ્તુ નિર્વિણ્ણસ્તેનિ ગન્ધેન મૂર્છિતઃ ।
નિવર્તને ધૃતમનાઃ પર્યાવર્તત ભારત ॥

સં સન્નિવૃત્તો ધર્માત્મા દુઃખશોકસમાહતઃ ।
શુશ્રાવ તત્ર વદતાં દીના વાચઃ સમન્તતઃ ॥

ભોભો ધર્મજ રાજર્ષે પુણ્યાભિજન પાણ્વન ।
અનુગ્રહાર્થમસ્માકં તિષ્ઠ તાવન્મુહૂર્તકમ્ ॥

આયાતિ ત્વયિ દુર્ધર્ષે વાતિ પુણ્યઃ સમીરણઃ ।
તવ ગન્ધાનુગસ્તાત યેનાસ્માન્સુખમાગમત્ ॥

તે વયં પાર્થ દીર્ઘસ્ય કાલસ્ય પુરુષર્ષભ ।
સુખમાસાદયિષ્યામસ્ત્વાં દૃષ્ટ્વા રાજસત્તમ ॥

સન્તિષ્ઠસ્વ મહાબાહો મુહૂર્તમિહ ભારત ।
ત્વયિ તિષ્ઠતિ કૌરવ્ય યાતનાઽસ્માન્ન બાધતે ॥

એવં બહુવિધા વાચઃ કૃપણા વેદનાવતામ્ ।
તસ્મિન્દેશે સ શુશ્રાવ સમન્તાદ્વદતાં નૃપ ॥

તેષાં તુ વચનં શ્રુત્વા દયાવાન્દીનભાષિણામ્ ।
અહો કૃચ્છ્રમિતિ પ્રાહ તસ્થૌ સ ચ યુધિષ્ઠિરઃ ॥

સ તા ગિરઃ પુરસ્તાદ્વૈ શ્રુતપૂર્વાઃ પુનઃપુનઃ ।
ગ્લાનાનાં દુઃખિતાનાં ચ નાભ્યજાનત પાણ્ડવઃ ॥

અબુધ્યમાનસ્તા વાચો ધર્મપુત્રો યુધિષ્ઠિરઃ ।
ઉવાચ કે ભવન્તો વૈ કિમર્થમિહ તિષ્ઠથ ॥

ઇત્યુક્તાસ્તે તતઃ સર્વે સમન્તાદવભાષિરે ।
કર્ણોઽહં ભીમસેનોઽહમર્જુનોઽહમિતિ પ્રભો ॥

નકુલઃ સહદેવોઽહં ધૃષ્ટદ્યુમ્નોઽહમિત્યુત ।
દ્રૌપ્દી દ્રૌપદેયાશ્ચિ ઇત્યેવં તે વિચુક્રુશુઃ ॥

તા વાચઃ સ તદા શ્રુત્વા તદ્દેશસદૃશીર્નૃપ ।
તતો વિમમૃશે રાજા કિન્ત્વિદં દૈવકારિતમ્ ॥

કિન્તુ તત્કલુષં કર્મ કૃતમેભિર્મહાત્મભિઃ ।
કર્ણેન દ્રૌપદેયૈર્વા પાઞ્ચાલ્યા વા સુમધ્યયા ॥

ય ઇમે પાપગન્ધેઽસ્મિન્દેશે સન્તિ સુદારુણે ।
નાહં જાનામિ સર્વેષાં દુષ્કૃતં પુણ્યકર્મણામ્ ॥

કિં કૃત્વા ધૃતરાષ્ટ્રસ્ય પુત્રો રાજા સુયોધનઃ ।
તથા શ્રિયા યુતઃ પાપૈઃ સહસર્વૈઃ પદાનુગૈઃ ॥

મહેન્દ્રિ ઇવ લક્ષ્મીવાનાસ્તે પરમપૂજિતઃ ।
કસ્યેદાનીં વિકારોઽયં ય ઇમે નરકં ગતાઃ ॥

સર્વે ધર્મવિદઃ શૂરાઃ સત્યાગમપરાયણાઃ ।
ક્ષત્રધર્મરતાઃ સન્તો યજ્વાનો ભૂરિદક્ષિણાઃ ॥

કિન્નુ સુપ્તોસ્મિ જાગર્મિ ચેતયામિ ન ચેતયે ।
અહો ચિત્તવિકારોઽયં સ્યાદ્વા મે ચિત્તવિભ્રમઃ ॥

એવં બહુવિધં રાજા વિમમર્શ યુધિષ્ઠિરઃ ।
દુઃખશોકસમાવિષ્ટશ્ચિન્તાવ્યાકુલિતેન્દ્રિયઃ ॥

ક્રોધમાહારયચ્ચૈવ તીવ્રં ધર્મસુતો નૃપઃ ।
દેવાંશ્ચ ગર્હયામાસ ધર્મં ચૈવ યુધિષ્ઠિરઃ ॥

સ તીવ્રશોકસન્તપ્તો દેવદૂતમુવાચ હ ।
ગમ્યતાં તત્ર યેષાં ત્વં દૂતસ્તેષામુપાન્તિકમ્ ॥

ન હ્યહં તત્ર યાસ્યામિ સ્થિતોસ્મીતિ નિવેદ્યતામ્ ।
મત્સંશ્રયાદિમે દૂનાઃ સુખિનો ભ્રાતરો હિ મે ॥

ઇત્યુક્તઃ સ તદા દૂતઃ પાણ્ડુપુત્રેણ ધીમતા ।
જગામિ તત્ર યત્રાસ્તે દેવરાજઃ શતક્રતુઃઠ ॥

નિવેદયામાસ ચ તદ્ધર્મરાજચિકીર્ષિતમ્ ।
યથોક્તં ધર્મપુત્રેણ સર્વમેવ જનાધિપ ॥