મહાભારત · અધ્યાય 17.1

નારાયણં નમસ્કૃત્યિ નરં ચૈવ નરોત્તમમ્ ।
દેવીં સરસ્વતીં વ્યાસં તતો જયમુદીરયેત્ ॥
જનમેજય ઉવાચ ।

એવં વૃષ્ણ્યન્ધકકુલે શ્રુત્વા મૌસલમાહવમ્ ।
પાણ્ડવાઃ કિમકુર્વન્ત તથા કૃષ્ણે દિવં ગતે ॥
વૈશમ્પાયન ઉવાચ ।

શ્રુત્વૈવં કૌરવો રાજા વૃષ્ણીનાં કદનં મહત્ ।
પ્રસ્થાને મતિમાધાય વાક્યમર્જુનમબ્રવીત્ ॥

કાલઃ પચતિ ભતાનિ સર્વાણ્યેવ મહામતે ।
કાલપાશમહં મન્યે ત્વમપિ દ્રષ્ટુમર્હસિ ॥

ઇત્યુક્તઃ સ તુ કૌન્તેયઃ કાલઃ કાલ ઇતિ બ્રુવન્ ।
અન્વપદ્યત તદ્વાક્યં ભ્રાતુર્જ્યેષ્ઠસ્ય ધીમતઃ ॥

અર્જુનસ્ય મતં જ્ઞાત્વા ભીમસેનો યમૌ તથા ।
અન્વપદ્યન્ત તદ્વાક્યં યદુક્તં સવ્યસાચિના ॥

તતો યુયુત્સુમાનાય્ય પ્રવ્રજન્ધર્મકામ્યયા ।
રાજ્યં પરિદદૌ સર્વં વૈશ્યાપુત્રે યુધિષ્ઠિરઃ ॥

અભિંષિચ્ય સ્વરાજ્યે ચ રાજાનં ચ પરિક્ષિતમ્ ।
દુઃખાર્તશ્ચાબ્રવીદ્રાજા સુભદ્રાં પાણ્ડવાગ્રજઃ ॥

એષ પુત્રસ્ય પુત્રસ્તે કુરુરાજો ભવિષ્યતિ ।
યદૂનાં પરિશેષશ્ચ વજ્રો રાજા કૃતશ્ચ હ ॥

પરિક્ષિદ્ધાસ્તિનપુરે શક્રપ્રસ્થે ચ યાદવઃ ।
વજ્રો રાજા ત્વયા રક્ષ્યો મા ચાધર્મે મનઃ કૃથાઃ ॥

ઇત્યુક્ત્વા ધર્મરાજાઃ સ વાસુદેવસ્ય ધીમતઃ ।
માતુલસ્ય ચ વૃદ્ધસ્ય રામદીનાં તથૈવ ચ ॥

ભ્રાતૃભિઃ સહ ધર્માત્મા કૃત્વોદકમતન્દ્રિતઃ ।
શ્રાદ્ધાન્યદ્દિશ્ય સર્વેષાં ચકાર વિદિવત્તદા ॥

દ્વૈપાયનં નારદં ચ માર્કણ્ડેયં તપોધનમ્ । ભારદ્વાજં યાજ્ઞવલ્ક્યં હરિમુદ્દિશ્ય યત્નવાન્ ।
અભોજયત્સ્વાદુ ભોજ્યં કીર્તયિત્વા ચ શાર્ઙ્ગિણં ॥

દદૌ રત્નાનિ વાસાંસિ ગ્રામાનશ્વાન્રથાંસ્તથા ।
સ્ત્રિયશ્ચ દ્વિજમુખ્યેભ્યસ્તદા શતસહસ્રશઃ ॥

કૃપમભ્યર્ચ્ય ચ ગુરુમથ પૌરપુરસ્કૃતમ્ । આહૂય ભરતશ્રેષ્ઠ સન્નિવેશ્યાસને તદા ।
શિષ્યં પરિક્ષિતં તસ્મૈ તદૌ ભરતસત્તમઃ ॥

તતસ્તુ પ્રકૃતીઃ સર્વાઃ સમાનાય્ય યુધિષ્ઠિરઃ ।
સર્વમાચષ્ટ રાજર્ષિકીર્ષિતમથાત્મનઃ ॥

તે શ્રુત્વૈવ વચસ્તસ્ય પૌરજાનપદા જનાઃ ।
ભૃશમુદ્વિગ્રમનસો નાભ્યનન્દન્ત તદ્વચઃ ॥

નૈવં કર્તવ્યમિતિ તે તદોચુસ્તં જનાધિપમ્ ।
ન ચ રાજા તથાઽકાર્ષીત્કાલપર્યાયધર્મિવિત્ ॥

તતોઽનુમાન્ય ધર્માત્મા પૌરજાનપદં જનમ્ ।
ગમનાય મતિં ચક્રે કૃષ્ણસ્ય ગમનાદપિ ॥

વર્તમાને વિવાદે તુ વાસ્તુવિક્રયિણં પ્રતિ ।
ધનેચ્છા યુગપત્પ્રાપ્તા ક્ષેત્રતસ્વામિભૂભૃતામ્ ॥

પ્રાપ્તં કલિયુગં જ્ઞાત્વા સહદેવો હસન્નિવ ।
રાજ્ઞસ્તુ કથયામાસ ધર્મો નષ્ટસ્તુ સઙ્કરઃ ॥

શ્રુત્વા તુ દુર્મના રાજા પર્યાપ્તં જીવનં મમ । ઇતિ સ્મ રાજા કૌરવ્યો ધર્મપુત્રો યુધિષ્ઠિરઃ ।
ઉત્સૃજ્યાભરણાન્યઙ્ગાજ્જગૃહે વલ્કલાન્યુત ॥

ભીમાર્જુનયમાશ્ચૈવ દ્રૌપદી ચ યશસ્વિની ।
તથૈવ જગૃહુઃ સર્વે વલ્કલાનિ નરાધિપ ॥

વિધિવત્કારયિત્વેષ્ટિં નૈષ્ઠિકીં ભરતર્ષભ ।
સમુત્સૃજ્યાપ્સુ સર્વેઽગ્નીન્પ્રતસ્થુર્નરપુઙ્ગવાઃ ॥

તતઃ પ્રરુરુદુઃ સર્વાઃ સ્ત્રિંયો દૃષ્ટ્વા નરોત્તમાન્ ।
પ્રસ્થિતાન્દ્રૌપદીષષ્ઠાન્પુરા દ્યૂતજિતાન્યથા ॥

હર્ષોઽભવચ્ચ સર્વેષાં ભ્રાતૄણાં ગમનં પ્રતિ । યુધિષ્ઠિરમતં જ્ઞાત્વા વૃષ્ણિક્ષયમવેક્ષ્ય ચ ।

ભ્રાતરઃ પઞ્ચ કૃષ્ણા ચ ષષ્ઠી શ્વા ચૈવ સપ્તમઃ । આત્મના સપ્તમો રાજા નિર્યયૌ ગજસાહ્વયાત્ ।
પૌરૈરનુગતો દૂરં સર્વૈરન્તઃપુરૈસ્તથા ॥

ન ચૈનમશકત્કશ્ચિન્નિવર્તસ્વેતિ ભાષિતુમ્ ।
ન્યવર્તન્ત તતઃ સર્વે નરા નગરવાસિનઃ ॥

કૃપપ્રભૃતયશ્ચૈવ યુયુત્સું પર્યવારયન્ ।
વિવેશ ગઙ્ગાં કૌરવ્ય ઉલૂપી ભુજગાત્મજા ॥

ચિત્રાઙ્ગદા યયૌ ચાપિ મણલૂરપુરં પ્રતિ ।
શિષ્ટાઃ પરિક્ષિતં ત્વન્યા માતરઃ પર્યવારયન્ ॥

પાણ્ડવાશ્ચ મહાત્માનો દ્રૌપદી ચ યશસ્વિની ।
કૃતોપવાસાઃ કૌરવ્ય પ્રયયુઃ પ્રાઙ્મુખાસ્તતઃ ॥

યોગયુક્તા મહાત્માનસ્ત્યાગધર્મમુપેયુષઃ ।
અભિજગ્મુર્બહૂન્દેસાન્સરિતઃ સાગરાંસ્તથા ॥

યુધિષ્ઠિરો યયાવગ્રે ભીમસ્તુ તદનન્તરમ્ ।
અર્જુનસ્તસ્ય ચાન્વેવ યમૌ ચાપિ યથાક્રમમ ॥

પૃષ્ઠતસ્તુ વરારોહા શ્યામા પદ્મદલેક્ષણા । દ્રૌપદી યોષિતાંશ્રેષ્ઠા યયૌ ભરતસત્તમ ।

શ્વા ચૈવાનુયાયાવેકઃ પ્રસ્થિતાન્પાણ્ડવાન્વનમ્ ।
ક્રમેણિ તે યયુર્વીરા લૌહિત્યં સલિલાર્ણવમ્ ॥

ગાણ્ડીવં તુ ધનુર્દિવ્યં ન મુમોચ ધનઞ્જયઃ ।
રત્નલોભાન્મહારાજ તે ચાક્ષય્યે મહેષુધી ॥

અગ્નિં તે દદૃશુસ્તત્ર સ્થિતં શૈલમિવાગ્રતઃ ।
માર્ગમાવૃત્ય તિષ્ઠન્તં સાક્ષાત્પુરુષવિગ્રહમ્ ॥

તતો દેવઃ સ સપ્તાર્ચિઃ પાણ્ડવાનિદમબ્રવીત્ ।
ભોભો પાણ્ડુસુતા વીરાઃ પાવકં માં નિબોધત ॥

યુધિષ્ઠિર મહાબાહો ભીમસેન પરન્તપ ।
અર્જુનાશ્વિસુતૌ વીરૌ નિબોધત વચો મમ ॥

અહમગ્નિઃ કુરુશ્રેષ્ઠા મયા દગ્ધં ચ ખાણ્ડવમ્ ।
અર્જુનસ્ય પ્રભાવેન તથા નારાયણસ્ય ચ ॥

અયં વઃ ફલ્ગુનો ભ્રાતા ગાણ્ડીવં પરમાયુધમ્ ।
પરિત્યજ્ય વને યાતુ નાનેનાર્થોસ્તિ કશ્ચન ॥

ચક્રરત્નં તુ યત્કૃષ્ણે સ્થિતમાસીન્મહાત્મનિ ।
ગતં તચ્ચ પુનર્હસ્તે કાલેનૈષ્યતિ તસ્ય હ ॥

વરુણાદાહૃતં પૂર્વં મયૈતત્પાર્થકારણાત્ ।
ગાણ્ડીવં ધનુષાં શ્રેષ્ઠં વરુણાયૈવ દીયતામ્ ॥

તતસ્તે ભ્રાતરઃ સર્વે ધનઞ્જયમચોદયન્ ।
સ જલે પ્રાક્ષિપચ્ચૈતત્તથાઽક્ષય્યે મહેષુધી ॥

તતોઽગ્નિર્ભરતશ્રેષ્ઠ તત્રૈવાન્તરધીયત ।
યયુસ્ચ પાણ્ડવા વીરાસ્તતસ્તે દક્ષિણામુખાઃ ॥

તતસ્તે તૂત્તરેણૈવ તીરેણ લવણામ્ભસઃ ।
જગ્મુર્ભરતશાર્દૂલ દિશં દક્ષિણપશ્ચિમામ્ ॥

તતઃ પુનઃ સમાવૃત્તાઃ પશ્ચિમાં દિશમેવ તે ।
દદૃશુર્દ્વારકાં ચાપિ સાગરેણ પરિપ્લુતામ્ ॥

ઉદીચીં પુનરાવૃત્ત્ય યયુર્ભરતસત્તમાઃ ।
પ્રાદક્ષિણ્યં ચિકીર્ષન્તઃ પૃથિવ્યા યોગધર્મિણઃ ॥