મહાભારત · અધ્યાય 14.93

યજ્ઞે સક્તા નૃપતયસ્તપઃસકા મહર્ષયઃ ।
શાન્તિવ્યવસ્થિતા વિપ્રાઃ શમે દમ ઇતિ પ્રભો ॥

તસ્માદ્યજ્ઞફલૈસ્તુલ્યં ન કિઞ્ચિદિહ દૃશ્યતે ।
ઇતિ મે વર્તતે બુદ્ધિસ્તથા ચૈતદસંશયમ્ ॥

યજ્ઞૈરિષ્ટ્વા તુ બહવો રાજાનો દ્વિજસત્તમાઃ ।
ઇહ કીર્તિ પરાં પ્રાપ્ય પ્રેત્ય સ્વર્ગમિતો ગતાઃ ॥

દેવરાજઃ સહસ્રાક્ષઃ ક્રતુભિર્ભૂરિદક્ષિણૈઃ ।
દેવરાજ્યં મહાતેજાઃક પ્રાપ્તવાનખિલં વિભુઃ ॥

અતો યુધિષ્ઠિરો રાજા ભીમાર્જુનપુરઃસરઃ ।
સદૃશો દેવરાજેન સમૃદ્ધ્યા વિક્રમેણ ચ ॥

અથ કસ્માત્સ નકુલો ગર્હયામાસ તં ક્રતુમ્ ।
અશ્વમેધં મહાયજ્ઞં રાજ્ઞસ્તસ્ય મહાત્મનઃ ॥
વૈશમ્પાયન ઉવાચ ।

યજ્ઞસ્ય વિધિમગ્ર્યં વૈ ફલં ચાપિ નરાધિપ ।
ગદતઃ શૃણુ મે રાજન્યથાવદિહ ભારત ॥

પુરા શક્રસ્ય યજતઃ સર્વ ઊચુર્મહર્ષયઃ ।
ઋત્વિક્ષુ કર્મવ્યગ્રેષુ વિતતે યજ્ઞકર્મણિ ॥

હૂયમાને તથા વહ્નૌ હોત્રા ગુણસમન્વિતે ।
દેવષ્વાહૂયમાનેષુ સ્થિતેષુ પરમર્ષિષુ ॥

સુપ્રતીતૈસ્તથા વિપ્રૈઃ સ્વાગમૈઃ સુસ્વરૈર્નૃપ ।
અશ્રાન્તૈશ્ચાપિ લઘુભિરધ્વર્યુવૃષભૈસ્તથા ॥

આલમ્ભસમયે તસ્મિન્ગૃહીતેષુ પશુષ્વથ ।
મહર્ષયો મહારાજ બભૂવુઃ કૃપયાઽન્વિતાઃ ॥

તતો દીનાન્પશૂન્દૃષ્ટ્વા ઋષયસ્તે તપોધનાઃ ।
ઊચુઃ શક્રં સમાગમ્ય નાયં યજ્ઞવિધિઃ શુભઃ ॥

અપરિજ્ઞાનમેતત્તે મહાન્તં ધર્મમિચ્છતઃ ।
સન્તિ યજ્ઞે બહુગુણા વિધિદૃષ્ટાઃ પુરન્દર ॥

ધર્મોપઘાતકસ્ત્વેષ સમારમ્ભસ્તવ પ્રભો ।
નાયં ધર્મકૃતો યજ્ઞો ન હિંસા ધર્મ ઉચ્યતે ॥

આગમેનૈવ તે યજ્ઞં કુર્વન્તુ યદિ ચેચ્છસિ ।
વિધિદૃષ્ટેન યજ્ઞેન ધર્મસ્તે સુમહાન્ભવેત્ ॥

યજ્ઞં બીજૈઃ સહસ્રાક્ષ ત્રિવર્ષપરમોષિતેઃ ।
એષ ધર્મો મહાઞ્શક્ર ચિન્તયાનોસિ ગમ્યતે ॥

શતક્રતુસ્તુ તદ્વાક્યમૃષિભિસ્તત્ત્વદર્શિભિઃ ।
ઉક્તં ન પ્રતિજગ્રાહ માનમોહવશં ગતઃ ॥

તેષાં વિવાદઃ સુમહાઞ્શક્રયજ્ઞે તપસ્વિનામ્ ।
જઙ્ગમૈઃ સ્થાવરૈર્વાઽપિ યષ્ટવ્યમિતિ ભારત ॥

તે તુ ખિન્ના વિવાદેન ઋષયસ્તત્ત્વદર્શિનઃ ।
અભિસન્ધાય શક્રેણ પપ્રચ્છુર્નૃપતિં વસુમ્ ॥

ધર્મસંશયમાપન્નાન્સત્યં બ્રૂહિ મહામતે । મહાભાગ કથં યજ્ઞેષ્વાગમો નૃપસત્તમ ।
યષ્ટવ્યં પશુભિર્મેધ્યૈરથો બીજૈરજૈરિતિ ॥

તચ્છ્રુત્વા તુ વસુસ્તેષામવિચાર્ય બલાબલમ્ ।
યથોપનીતૈર્યષ્ટવ્યમિતિ પ્રોવાચ પાર્થિવઃ ॥

એવમુક્ત્વા સ નૃપતિઃ પ્રવિવેશ રસાતલમ્ ।
ઉક્ત્વેહ વિતથં રાજંશ્ચેદીનામીશ્વરઃ પ્રભુઃ ॥

તસ્માન્નિ વાચ્યં હ્યેકેન બહુજ્ઞેનાપિ સંશયે ।
પ્રજાપતિમપાહાય સ્વયમ્ભુવમૃતે પ્રભુમ્ ॥

તેન દત્તાનિ દાનાનિ પાપેનાશુદ્ધબુદ્ધિના ।
તાનિ સર્વાણ્યનાદૃત્ય નશ્યન્તિ વિપુલાન્યપિ ॥

તસ્યાધર્મપ્રવૃત્તસ્ય હિંસકસ્ય દુરાત્મનઃ ।
દાનેન કીર્તિર્ભવતિ ન પ્રેત્યેહ ચ દુર્મતેઃ ॥

અન્યાયોપગતં દ્રવ્યમભીક્ષ્ણં યો હ્યપણ્ડિતઃ ।
ધર્માભિકાઙ્ક્ષી ત્યજતિ ન સ ધર્મફલં લભેત્ ॥

ધર્મવૈતંસિકો યસ્તુ પાપાત્મા પુરુષાધમઃ ।
દદાતિ દાનં વિપ્રેભ્યો લોકવિશ્વાસકારણમ્ ॥

પાપેન કર્મણા વિપ્રો ધનં પ્રાપ્ય નિરઙ્કુશઃ ।
રાગમોહાન્વિતઃ સોન્તે કલુષાં ગતિમશ્નુતે ॥

અપિ સઞ્ચયબુદ્ધિર્હિ લોભમોહવશં ગતઃ ।
યજ્ઞં કરોતિ ભૂતાનિ પાપેનાશુદ્ધબુદ્ધિના ॥

એવં લબ્ધ્વા ધનં મોહાદ્યો હિ દદ્યાદ્યજેત વા ।
ન તસ્ય સ ફલં પ્રેત્ય ભુન્ક્તે પાપધનાગમાત્ ॥

ઉઞ્છં મૂલં ફલં શાકમુદપાત્રં તપોધનાઃ ।
દાનં વિભવતો દત્ત્વા નરાઃ સ્વર્યાન્તિ ધાર્મિકાઃ ॥

એષ ધર્મો મહાયોગો દાનં ભૂતદયા તથા ।
બ્રહ્મચર્યં તથા સત્યમનુક્રોશો ધૃતિઃ ક્ષમા ॥

સનાતનસ્ય ધર્મસ્ય ફલમેતત્સનાતનમ્ ।
શ્રૂયન્તે હિ પુરાવૃત્તા વિશ્વામિત્રાદયો નૃપાઃ ॥

વિશ્વામિત્રોસિતશ્ચૈવં જનસશ્ચ મહીપતિઃ ।
કક્ષસેનાર્ષ્ટિસેનૌ ચ સિન્ધુદ્વીપશ્ચ પાર્થિવઃ ॥

એતે ચાન્યે ચ બહવઃ સિદ્ધિં પરમિકાં ગતાઃ ।
નૃપાઃ સત્યૈશ્ચ દાનૈશ્ચ ન્યાયલબ્ધૈસ્તપોધનાઃ ॥

બ્રાહ્મણાઃ ક્ષત્રિયા વૈશ્યાઃ શૂદ્રા યે ચાશ્રિતાસ્તપઃ ।
દાનધર્માગ્નિના શુદ્ધાસ્તે સ્વર્ગં યાન્તિ ભારત ॥