મહાભારત · અધ્યાય 14.9

કચ્ચિત્સુખં સ્વપિષિ ત્વં બૃહસ્પતે કચ્ચિન્મનોજ્ઞાઃ પરિચારકાસ્તે ।
કચ્ચિદ્દેવાનાં સુખકામોસિ વિપ્ર કચ્ચિદ્દેવાસ્ત્વાં પરિપાલયન્તિ ॥
બૃહસ્પતિરુવાચ ।

સુખં શયે શયને દેવરાજ તથા મનોજ્ઞાઃ પરિચારકા મે ।
તથા દેવાનાં સુખકામોસ્મિ નિત્યં દેવાશ્ચ માં સુભૃશં પાલયન્તિ ॥
ઇન્દ્ર ઉવાચ ।

કુતો દુઃખં માનસં દેહજં વા પાણ્ડુર્વિવર્ણશ્ચ કુતસ્ત્વમદ્ય ।
આચક્ષ્વ મે બ્રાહ્મણ યાવદેતા- ન્નિહન્મિ સર્વાંસ્તવ દુઃખકર્તૄન્ ॥
બૃહસ્પતિરુવાચ ।

મરુત્તમાહુર્મઘવન્યક્ષ્યમાણં મહાયજ્ઞેનોત્તમદક્ષિણેન ।
સંવર્તો યાજયતીતિ મે શ્રુતં તદિચ્છામિ ન સ તં યાજયેત્ ॥
ઇન્દ્ર ઉવાચ ।

સર્વાન્કામાનનુયાતોસિ વિપ્ર ત્વં દેવાનાં મન્ત્રયસે પુરોધાઃ ।
ઉભૌ ચ તે જરામૃત્યૂ વ્યતીતૌ કિં સંવર્તસ્તવ કર્તાઽદ્ય વિપ્ર ॥
બૃહસ્પતિરુવાચ ।

દેવૈઃ સહ ત્વમસુરાન્સમ્પ્રણુદ્ય જિઘાંસસે ચાપ્યુત સાનુબન્ધાન્ ।
યંયં સમૃદ્ધં પશ્યસિ તત્રતત્ર દુઃખં સપત્નેષુ સમૃદ્ધિભાવઃ ॥

અતોસ્મિ દેવેન્દ્ર વિવર્ણરૂપઃ સપત્નો મે વર્ધતે તન્નિશમ્ય ।
સર્વોપાયૈર્મઘવન્સન્નિયચ્છ સંવર્તં વા પાર્થિવં વા મરુત્તમ્ ॥
ઇન્દ્ર ઉવાચ ।

એહિ ગચ્છ પ્રહિતો જાતવેદો બૃહસ્પતિં પરિદાતું મરુત્તે ।
અયં વૈ ત્વાં યાજયિતા બૃહસ્પતિ- સ્તથાઽમરં ચૈવ કરિષ્યતીતિ ॥
અગ્નિરુવાચ ।

અહં ગચ્છામિ તવ શક્રાદ્ય દૂતો બૃહસ્પતિં પરિદાતું મરુત્તે ।
વાચં સત્યાં પુરુહૂતસ્ય કર્તું બૃહસ્પતેશ્ચાપચિતિં ચિકીર્ષુઃ ॥
વ્યાસ ઉવાચ ।

તતઃ પ્રાયાદ્ધૂમકેતુર્મહાત્મા વનસ્પતીન્વીરુધશ્ચાવમૃદ્ગન્ ।
કામાદ્ધિમાન્તે પરિવર્તમાનઃ કાષ્ઠાતિગો માતરિશ્વેવ નર્દન્ ॥
મરુત ઉવાચ ।

આશ્વર્યમદ્ય પશ્યામિ રૂપિણં વહ્નિમાગતમ્ ।
આસનં સલિલં પાદ્યં ગાં ચોપાનય વૈ મુને ॥
અગ્નિરુવાચ ।

આસનં સલિલં પાદ્યં પ્રતિનન્દામિ તેઽનઘ ।
ઇન્દ્રેણ તુ સમાદિષ્ટં વિદ્ધિ માં દૂતમાગતમ્ ॥
મરુત ઉવાચ ।

કચ્ચિચ્છ્રીમાન્દેવરાજઃ સુખી ચ કચ્ચિચ્ચાસ્માન્પ્રીયતે ધૂમકેતો ।
કચ્ચિદ્દેવા અસ્ય વશે યથાવ- ત્પ્રબ્રૂહિ ત્વં મમ કાર્ત્સ્ન્યેન દેવ ॥
અગ્નિરુવાચ ।

શક્રો ભૃશં સુસુખી પાર્થિવેન્દ્ર પ્રાતિં ચેચ્છત્યજરાં વૈ ત્વયા સઃ ।
દેવાશ્ચ સર્વે વશગાસ્તસ્ય રાજ- ન્સન્દેશં ત્વં શૃણુ મે દેવરાજ્ઞઃ ॥

યદર્થં માં પ્રાહિણોત્ત્વત્સકાશં બૃહસ્પતિં પરિદાતું મરુત્તે ।
અયં ગુરુર્યાજયતાં નૃપ ત્વાં મર્ત્યં સન્તમમરં ત્વાં કરોતુ ॥
મરુત ઉવાચ ।

સંવર્તોઽયં યાજયિતા દ્વિજો માં બૃહસ્પતેરઞ્જલિરેષ તસ્ય ।
ન ચૈવાસૌ યાજયિત્વા મહેન્દ્રં મર્ત્યં સન્તં યાજયન્નદ્ય શોભેત્ ॥
અગ્નિરુવાચ ।

યે વૈ લોકા દેવલોકે મહાન્તઃ સમ્પ્રાપ્સ્યસે તાન્દેવરાજપ્રસાદાત્ ।
ત્વાં ચેદસૌ યાજયેદ્વૈ બૃહસ્પતિ- ર્નૂનં સ્વર્ગં ત્વં જયેઃ કીર્તિયુક્તઃ ॥

તથા લોકા માનુષા યે ચ દિવ્યાઃ પ્રજાપતેશ્ચાપિ યે વૈ મહાન્તઃ ।
તેતે જિતા દેવરાજ્યં ચ કૃત્સ્નં બૃહસ્પતિર્યાજયેચ્ચેન્નરેન્દ્ર ॥
સંવર્ત ઉવાચ ।

મા સ્મૈવ ત્વં પુનરાગાઃ કથઞ્ચિ- દ્બૃહસ્પતિં પરિદાતું મરુત્તે ।
મા ત્વાં ધક્ષ્યે ચક્ષુષા દારુણેન સન્ક્રુદ્ધોઽહં પાવક ત્વં નિબોધઃ ॥
વ્યાસ ઉવાચ ।

તતો દેવાનગમદ્ધૂમકેતુ- દીહાદ્ભીતો વ્યથિતોઽશ્વત્થપર્ણવત્ ।
તં વૈ દૃષ્ટ્વા પ્રાહ શક્રો મહાત્મા બૃહસ્પતેઃ સન્નિધૌ હવ્યવાહમ્ ॥

યસ્ત્વં ગતઃ પ્રહિતો જાતવેદો બૃહસ્પતિં પરિદાતું મરુત્તે ।
તત્કિં પ્રાહ સ નૃપો યક્ષ્યમાણઃ કચ્ચિદ્વચઃ પ્રતિગૃહ્ણાતિ તચ્ચ ।
અગ્નિરુવાચ ।

ન તે વાચં રોચયતે મરુત્તો બૃહસ્પતેરઞ્જલિં પ્રાહિણોત્સઃ ।
સંવર્તો માં યાજયિતેત્યુવાચ પુનઃ પુનઃ સ મયા યાચ્યમાનઃ ॥

ઉવાચેદં માનુષા યે ચ દિવ્યા । પ્રજાપતેર્યે ચ લોકા મહાન્તઃ ।
તાંશ્ચેલ્લભેયં સંવિદં તેન કૃત્વા તથાપિ નેચ્છેયમિતિ પ્રતીતઃ ॥
ઇન્દ્ર ઉવાચ ।

પુનર્ગત્વા પાર્થિવં ત્વં સમેત્ય વાક્યં મદીયં પ્રાપય સ્વાર્થયુક્તમ્ ।
પુનર્યદ્યુક્તો ન કરિષ્યતે વચ- સ્ત્વત્તો વજ્રં સમ્પ્રહર્તાસ્મિ તસ્મૈ ॥
અગ્નિરુવાચ ।

ગન્ધર્વરાડ્યાત્વયં તત્ર દૂતો બિભેમ્યહં વાસવ તત્ર ગન્તુમ્ ।
સંરબ્ધો મામબ્રવીત્તીક્ષ્ણરોષઃ સંવર્તો વાક્યં ચરિતબ્રહ્મચર્યઃ ॥

યદ્યાગચ્છેઃ પુનરેવં કથઞ્ચિ- દ્બૃહસ્પતિં પરિદાતું મરુત્તે ।
દહેયં ત્વાં ચક્ષુષા દારુણેન સન્ક્રુદ્ધ ઇત્યેતદવૈહિ શક્ર ॥
શક્ર ઉવાચ ।

ત્વમેવાન્યાન્દહસે જાતવેદો ન હિ ત્વદન્યો વિદ્યતે ભસ્મકર્તા ।
ત્વત્સંસ્પર્શાત્સર્વલોકો બિભેતિ અશ્રદ્ધેયં વદસે હવ્યવાહ ॥
અગ્નિરુવાચ ।

દિવં દેવેન્દ્ર પૃથિવીં ચ સર્વાં સંવેષ્ટયેસ્ત્વં સ્વબલેનૈવ શક્ર ।
એવંવિધસ્યેહ સતસ્તવાસૌ કથં વૃત્રસ્ત્રિદિવં પ્રાગ્જહાર ॥
ઇન્દ્ર ઉવાચ ।

નગણ્ડિકાકારયોગં કરેઽણું ન ચારિસોમં પ્રપિબામિ વહ્ને ।
ન ક્ષીણશક્તૌ પ્રહારામિ વજ્રં કો મે સુખાય પ્રહરેત મર્ત્યઃ ॥

પ્રવ્રજયેયં કાલકેયાન્પૃથિવ્યા- મપાકર્ષન્દાનવાનન્તરિક્ષાત્ ।
દિવઃ પ્રહ્લાદમવસાનમાનયં કો મેઽસુખાય પ્રહરેત માનવઃ ॥
અગ્નિરુવાચ ।

યત્ર શર્યાતિં ચ્યવનો યાજયિષ્ય- ન્સહાશ્વિભ્યાં સોમમગૃહ્ણદેકઃ ।
તં ત્વં ક્રુદ્ધઃ પ્રત્યષેધીઃ પુરસ્તા- ચ્છર્યાતિયજ્ઞં સ્મ તં મહેન્દ્ર ॥

વજ્રં ગૃહીત્વા ચ પુરન્દર ત્વં સમ્પ્રાહાર્ષીશ્ચ્યવનસ્યાતિઘોરમ્ ।
સ તે વિપ્રઃ સહ વજ્રેણિ બાહુ- મપાગૃહ્ણાત્તપસા જાતમન્યુઃ ॥

તતો રોષાત્સર્વતો ઘોરરૂપં સપત્નં તે જનયામાસ ભૂયઃ ।
મદં નામ્ના ચાસુરં વિશ્વરૂપં યં ત્વં દૃષ્ટ્વા ચક્ષુષી સન્ન્યમીલઃ ॥

હનુરેકા જગતીસ્થા તથૈકા દિવં ગતા મહતો દાનવસ્ય ।
સહસ્રં દન્તાનાં શતયોજનાનાં સુતીક્ષ્ણાનાં ઘોરરૂપં બભૂવ ॥

વૃત્તાઃ સ્થૂલા રજતસ્તમ્ભવર્ણા દંષ્ટ્રાશ્ચતસ્રો દ્વે શતે યોજનાનામ્ ।
સ ત્વાં દન્તાન્વિદશન્નભ્યધાવ- જ્જિઘાંસયા શૂલમુદ્યમ્ય ઘોરમ્ ॥

તં નાપશ્યસ્ત્વં તદા ઘોરરૂપં સર્વે વૈ ત્વાં દદૃશુર્દર્શનીયમ્ ।
યસ્માદ્ભીતઃ પ્રાઞ્જલિસ્ત્વં મહર્ષિ- માગચ્છેથાઃ શરણં દાનવઘ્ન ॥

ક્ષાત્રાદ્બલાદ્બ્રહ્મબલં ગરીયો ન બ્રહ્મતઃ કિઞ્ચિદન્યદ્ગરીયઃ ।
સોહં જાનન્બ્રહ્મતેજો યથાવ- ન્ન સંવર્ત ગન્તુમિચ્છામિ શક્ર ॥