મહાભારત · અધ્યાય 14.80

તતો બહુતરં ભીરર્વિલપ્ય કમલેક્ષણા ।
મુમોહ દુઃખસન્તપ્તા પપાત ચ મહીતલે ॥

પ્રતિલભ્ય ચ સા સઞ્જ્ઞાં દેવી દિવ્યવપુર્ધરા ।
ઉલૂપીં પન્નગસુતાં દૃષ્ટ્વેદં વાક્યમબ્રવીત્ ॥

ઉલૂપિ પશ્ય ભર્તારં શયાનં નિતં રણે ।
ત્વત્કૃતે મમ પુત્રેણ બાણેન સમિતિઞ્જયમ્ ॥

નનુ ત્વમાર્યધર્મજ્ઞા નનુ ચાસિ પતિવ્રતા ।
યત્ત્વત્કૃતેઽયં પતિતઃ પતિસ્તે નિહતો રણે ॥

કિન્નુ મન્દેઽપકરાદ્ધોઽયં યદિ તેઽદ્ય ધનઞ્જયઃ ।
ક્ષમસ્વ યાચ્યમાના વૈ જીવયસ્વ ધનઞ્જયમ્ ॥

નનુ ત્વમાર્યે ધર્મજ્ઞે ત્રૈલોક્યવિદિતા શુભે ।
યદ્ધાતયિત્વા પુત્રેણ ભર્તારં નાનુશોચસિ ॥

નાહં શોચામિ તનયં હતં પન્નગનન્દિનિ ।
પતિમેવ તુ શોચામિ યસ્યાતિથ્યમિદં કૃતમ્ ॥

ઇત્યુક્ત્વા સા તદા દેવીમુલૂપીં પન્નગાત્મજામ્ ।
ભર્તારમભિગમ્યેદમિત્યુવાચ યશસ્વિની ॥

ઉત્તિષ્ઠ કુરુમુખ્યસ્ય પ્રિયમુખ્ય મમ પ્રિય ।
અયમશ્વો મહાબાહો મયો તે પરિમોક્ષિતઃ ॥

નનુ ત્વયા નામ વિભો ધર્મરાજસ્ય યજ્ઞિયઃ ।
અયમશ્વોઽનુસર્તવ્યઃ સ શેષે કિં મહીતલે ॥

ત્વયિ પ્રાણા મમાયત્તાઃ કુરૂણાં કુરુનન્દન ।
સ કસ્માત્પ્રાણદોઽન્યેષાં પ્રાણાન્સન્ત્યક્તવાનસિ ॥

ઉલૂપિ સાધુ પશ્યેમં પતિં નિપતિતં ભુવિ ।
પુત્રં ચેમં સમુત્સાદ્ય ઘાતયિત્વા ન શોચસિ ॥

કામં સ્વપિતુ બાલોઽયં ભૂમૌ મૃત્યુવશં ગતઃ ।
લોહિતાક્ષો ગુડાકેશો વિજયઃ સાધુ જીવતુ ॥

નાપરાધોઽસ્તિ સુભગે નરાણાં બહુભાર્યતા ।
પ્રમદાનાં ભવત્યેષ મા તે ભૂદ્બુદ્ધિરીદૃશી ॥

સખ્યં ચૈતત્કૃતં ધાત્રા શશ્વદવ્યયમેવ તુ ।
સખ્યં સમભિજાનીહિ સત્યં સઙ્ગતમસ્તુ તે ॥

પુત્રેમ ઘાતયિત્વૈનં પતિં યદિ ન મેઽદ્ય વૈ ।
જીવન્તં દર્શયસ્યદ્ય પરિત્યક્ષ્યામિ જીવિતમ્ ॥

સાઽહં દુઃખાન્વિતા દેવિ પતિપુત્રવિનાકૃતા ।
ઇહૈવ પ્રાયમાશિષ્યે પ્રેક્ષન્ત્યાસ્તે ન સંશયઃ ॥

ઇત્યુક્ત્વા પન્નગસુતાં સપત્ની ચૈત્રવાહની ।
તતઃ પ્રાયમુપાસીના તૂષ્ણીમાસીજ્જનાધિપ ॥

તતો વિલપ્ય વિરતા ભર્તુઃ પાદૌ પ્રગૃહ્ય સા ।
ઉપવિષ્ટા ભવદ્દીના સોચ્છ્વાસં પુત્રમીક્ષતી ॥

તતઃ સઞ્જ્ઞાં પુનર્લબ્ધ્વા સ રાજા બભ્રુવાહનઃ ।
માતરં તામથાલોક્ય રણભૂમાવથાબ્રવીત્ ॥

ઇતો દુઃખતરં કિન્નુ યન્મે માતા સુખૈધિતા ।
ભૂમૌ નિપતિતં વીરમનુશેતે મૃતં પતિમ્ ॥

નિહન્તારં રણેઽરીણાં સર્વશસ્ત્રભૃતાં વરમ્ ।
મયા વિનિહતં સઙ્ખ્યે પ્રેક્ષતે દુર્મરં બત ॥

અહોઽસ્યા હૃદયં દેવ્યા દૃઢં યન્ન વિદીર્યતે ।
વ્યૂઢોરસ્કં મહાબાહું પ્રેક્ષન્ત્યા નિહતં પતિમ્ ॥

દુર્મરં પુરુષેણેહ મન્યે કાલે હ્યનાગતે ।
યત્ર નાહં ન મે માતા ન વિયુક્તૌ સ્વજીવિતાત્ ॥

હાહા ધિક્કુરુવીરસ્ય કિરીટં કાઞ્ચનં ભુવિ ।
અપવિદ્ધં હતસ્યેહ મયા પુત્રેમ પશ્યત ॥

ભોભો પશ્યત મે વીરં પિતરં બ્રાહ્મણા ભુવિ ।
શયાનં વીરશયને મયા પુત્રેણ પાતિતમ્ ॥

બ્રાહ્મણાઃ કુરુમુખ્યસ્ય યે મુક્તા હયસારિણઃ ।
કુર્વન્તિ શાન્તિં કામસ્ય રણે યોઽયં મયા હતઃ ॥

વ્યાદિશન્તુ ચ કિં વિપ્રાઃ પ્રાયશ્ચિત્તમિહાદ્ય મે ।
આનૃશંસસ્ય પાપસ્ય પિતૃહન્તૂ રણાજિરે ॥

દુશ્ચરા દ્વાદશ સમા હત્વા પિતરમદ્ય વૈ ।
મમેહ સુનૃશંસસ્ય સંવીતસ્યાસ્ય ચર્મણા ॥

શિરઃકપાલે ચાસ્યૈવ ભુઞ્જતઃ પિતુરદ્ય મે ।
પ્રાયશ્ચિત્તં હિ નાસ્ત્યન્યદ્ધત્વાઽદ્ય પિતરં મમ ॥

પશ્ય નાગોત્તમસુતે ભર્તારં નિહતં મયા ।
કૃતં પ્રિયં મયા તેઽદ્ય નિહત્ય સમરેઽર્જુનમ્ ॥

સોઽહમદ્ય ગમિષ્યામિ ગતિં પિતૃનિષેવિતામ્ ।
ન શક્નોમ્યાત્મનાઽત્માનમહં દારયિતું શુભે ॥

સા ત્વં મયિ મૃતે માતસ્તથા ગાણ્ડીવધન્વનિ ।
ભવ પ્રીતિમતી દેવિ સત્યેનાત્માનમાલભે ॥

ઇત્યુક્ત્વા સ તતો રાજા દુઃખશોકસમાહતઃ ।
ઉપસ્પૃશ્ય મહારાજ દુઃખાદ્વચનમબ્રવીત્ ॥

શૃણ્વન્તુ સર્વભૂતાનિ સ્થાવરાણિ ચરાણિ ચ ।
ત્વં ચ માતર્યથા સત્યં બ્રવીમિ ભુજગોત્તમે ॥

યદિ નોત્તિષ્ઠતિ જયઃ પિતા મે નરસત્તમઃ ।
અસ્મિન્નેવ રણોદ્દેશે શોષયિષ્યે કલેવરમ્ ॥

નહિ મે પિતરં હત્વા નિષ્કૃતિર્વિદ્યતે ક્વચિત્ ।
નરકં પ્રતિપત્સ્યામિ ધ્રુવં ગુરુવધાર્દિતઃ ॥

વીરં હિ ક્ષત્રિયં હત્વા ગોશતેન પ્રમુચ્યતે ।
પિતરં તુ નિહત્યૈવં દુર્લભા નિષ્કૃતિર્મમ ॥

એત એકો મહાતેજાઃ પાણ્ડુપુત્રો ધનઞ્જયઃ ।
પિતા ચ મમ ધર્માત્મા તસ્ય મે નિષ્કૃતિઃ કુતઃ ॥

ઇત્યેવમુક્ત્વા નૃપતે ધનઞ્જયસુતો નૃપઃ ।
ઉપસ્પૃશ્યાભવત્તૂષ્ણીં પ્રાયોપેતો મહામતિઃ ॥