મહાભારત · અધ્યાય 14.55

અભિજાનામિ જગતઃ કર્તારં ત્વાં જનાર્દન ।
નૂનં ભવત્પ્રસાદોઽયમિતિ મે નાસ્તિ સંશયઃ ॥

ચિત્તં ચ સુપ્રસન્નં મે ત્વદ્ભાવગતમચ્યુત ।
વિનિવૃત્તશ્ચ મે કોપ ઇતિ વિદ્ધિ પરન્તપ ॥

યદિ ત્વનુગ્રહં કઞ્ચિત્ત્વત્તોઽર્હામિ જનાર્દન ।
દ્રષ્ટુમિચ્છામિ તે રૂપં વૈષ્ણવં તન્નિદર્શય ॥
વૈશમ્પાયન ઉવાચ ।

તતઃ સ તસ્મૈ પ્રીતાત્મા દર્શયામાસ તદ્વપુઃ ।
શાશ્વતં વૈષ્ણવં ધીમાન્દદૃશે યદ્ધનઞ્જયઃ ॥

સ દદર્શ મહાત્માનં વિશ્વરૂપં મહાભુજમ્ । સહસ્રસૂર્યપ્રતિમં દીપ્તિમત્પાવકોપમમ્ ।
સર્વમાકાશમાવૃત્ય તિષ્ઠન્તં સર્વતોમુખમ્ ॥

તદ્દૃષ્ટ્વા પરમં રૂપં વિષ્ણોર્વૈષ્ણવમદ્ભુતમ્ ।
વિસ્મયં ચ યયૌ વિપ્રસ્તં દૃષ્ટ્વા પરમેશ્વરમ્ ॥
ઉદઙ્ક ઉવાચ ।

નમોનમસ્તે સર્વાત્મન્નારાયણ પરાત્મક ।
પરમાત્મન્પદ્મનાભ પુણ્ડરીકાક્ષ માધવ ॥

હિરણ્યગર્ભરૂપાય સંસારોત્તારણાય ચ ।
પુરુષાય પુરાણાય શાન્તશ્યામાય તે નમઃ ॥

અવિદ્યાતિમિરાદિત્યં ભવવ્યાધિમહૌષધિમ્ ।
સંસારાર્ણવસારં ત્વાં પ્રણમામિ ગતિર્ભવ ॥

સર્વવેદૈકવેદ્યાય સર્વવેદમયાય ચ ।
વાસુદેવાય નિત્યાય નમો ભક્તપ્રિયાય તે ॥

દયયા દુઃખમોહાન્માં સુમુદ્ધર્તુમિહાર્હસિ । કર્મભિર્બહુભિઃ પાપૈર્બદ્ધં પાહિ જનાર્દન ॥

વિશ્વકર્મન્નમસ્તેઽસ્તુ વિશ્વાત્મન્વિશ્વકસમ્ભવ ।
પદ્મ્યાં તે પૃથિવી વ્યાપ્તા શિરસા ચાવૃતં નભઃ ॥

દ્યાવાપૃથિવ્યોર્યન્મધ્યં જઠરેણ તવાવૃતમ્ ।
ભુજાભ્યામાવૃતાશ્ચાશાસ્ત્વમિદં સર્વમચ્યુત ॥

સંહરસ્વ પુનર્દેવ રૂપમક્ષય્યમુત્તમમ્ ।
પુનસ્ત્વાં સ્વેન રૂપેણ દ્રષ્ટુમિચ્છામિ શાશ્વતમ્ ॥
વૈશમ્પાયન ઉવાચ ।

તમુવાચ પ્રસન્નાત્મા ગોવિન્દો જનમેજય । વરં વૃણીષ્વેતિ તદા તમુદઙ્કોઽબ્રવીદિદમ્ ।

પર્યાપ્ત એષ એવાદ્ય વરસ્ત્વત્તો મહાદ્યુતે ।
યત્તે રૂપમિદં કૃષ્ણ પશ્યામિ પ્રભવાપ્યયમ્ ॥

તમબ્રકવીત્પુનઃ કૃષ્ણો મા ત્વમત્ર વિચારય । અવશ્યમેતત્કર્તવ્યમમોઘં દર્શનં મમ ॥
ઉદઙ્કક ઉવાચ ।

અવશ્યં કરણીયં ચ યદ્યેતન્મન્યસે વિભો ।
તોયમિચ્છામિ યત્રેષ્ટં મરુષ્વેતદ્ધિ દુર્લભમ્ ॥

તતઃ સંહૃત્ય તત્તેજઃ પ્રોવાચોદઙ્કમીશ્વરઃ ।
એષ્ટવ્યે સતિ ચિન્ત્યોઽહમિત્યુક્ત્વા દ્વારકાં યયૌ ॥

તતઃ કદાચિદ્ભગવાનુદઙ્કસ્તોયકાઙ્ક્ષયા ।
તૃષિતઃ પરિચક્રામ મરૌ સસ્માર ચાચ્યુતમ્ ॥

તતો દિગ્વાસસં ધીમાન્માતઙ્ગં મલપઙ્કિનમ્ ।
અપશ્યત મરૌ તસ્મિઞ્શ્વયૂથપરિવારિતમ્ ॥

ભીષણં બદ્ધનિસ્ત્રિંશં બાણકાર્મુકધારિણમ્ ।
તસ્યાધઃસ્રોતસોઽપશ્યદ્વારિ ભૂરિ દ્વિજોત્તમઃ ॥

સ્મરન્નેવ ચ તં પ્રાહ માતઙ્ગઃ પ્રહસન્નિવ । એહ્યુદઙ્ક પ્રતીચ્છસ્વ મત્તો વારિ ભૃગૂદ્વહ ।
કૃપા હિ મે સુમહતી ત્વાં દૃષ્ટ્વા તૃટ્સમાશ્રિતમ્ ॥

ઇત્યુક્તસ્તેન સ મુનિસ્તત્તોયં નાભ્યનન્દન । ચિક્ષેપ ચ સ તં ધીમાન્વાગ્ભિરુગ્રાભિરચ્યુતમ્ ।

પુનઃપુનશ્ચ માતઙ્ગ પિબસ્વેતિ તમબ્રવીત્ ।
ન ચાપિબત્સ સક્રોધઃ ક્ષુભિતેનાન્તરાત્મના ॥

સ તથા નિશ્ચયાત્તેન પ્રત્યાખ્યાતો મહાત્મના ।
શ્વભિઃ સહ મહારાજ તત્રૈવાન્તરધીયત ॥

ઉદઙ્કસ્તં તથા દૃષ્ટ્વા તતો વ્રીડિતમાનસઃ ।
મેને પ્રલબ્ધમાત્માનં કૃષ્ણેનામિત્રઘાતિના ॥

અથ તેનૈવ માર્ગેણ શઙ્કચક્રગદાધરઃ ।
આજગામ મહાબાહુરુદઙ્કશ્ચૈનમબ્રવીત્ ॥

ન યુક્તં તાદૃશં દાતું ત્વયા પુરુષસત્તમ ।
સલિલં વિપ્રમુખ્યેભ્યો માતઙ્ગસ્રોતસા વિભો ॥

ઇત્યુક્તવચનં તં તુ મહાબુદ્ધિર્જનાર્દનઃ ।
ઉદઙ્કં શ્લક્ષ્ણયા વાચા સાન્ત્વયન્નિદમબ્રવીત્ ॥

યાદૃશેનેહ રૂપેણ યોગ્યં દાતું ધૃતેન વૈ ।
તાદૃશં ખલુ તે દત્તં યચ્ચ ત્વં નાવબુધ્યથાઃ ॥

મયા ત્વદર્થમુક્તો વૈ વજ્રપાણિઃ પુરન્દરઃ ।
ઉદઙ્કાયામૃતં દેહિ તોયરૂપમિતિ પ્રભુઃ ॥

સ મામુવાચ દેવેન્દ્ર ન મર્ત્યોઽમર્ત્યતાં વ્રજેત્ ।
અન્યમસ્મૈ વરં દેહીત્યસકૃદ્ભૃગુનન્દન ॥

અમૃતં દેયમિત્યેવ મયોક્તઃ સ શચીપતિઃ ।
સ માં પ્રસાદ્ય દેવેન્દ્રઃ પુનરેવેદમબ્રવીત્ ॥

યદિ દેયમવશ્યં વૈ માતઙ્ગોઽહં મહામતે ।
ભૂત્વાઽમૃતં પ્રદાસ્યામિ ભાર્ગવાય મહાત્મને ॥

યદ્યેવં પ્રતિગૃહ્ણાતિ ભાર્ગવોઽમૃતમદ્ય વૈ । પ્રદાતુમેષ ગચ્છામિ ભાર્ગવસ્યામૃતં વિભો ।
પ્રત્યાખ્યાતસ્ત્વહં તેન દાસ્યામિ ન કથઞ્ચન ॥

સ તથા સમયં કૃત્વા તેન રૂપેણ વાસવઃ । ઉપસ્થિતસ્ત્વયા ચાપિ પ્રત્યાખ્યાતોઽમૃતં દદત્ ।
ચાણ્ડાલરૂપી ભગવાન્સુમહાંસ્તે વ્યતિક્રમઃ ॥

યત્તુ શક્યં મયા કર્તું ભૂય એવ તવેપ્સિતમ્ ।
તોયેપ્સાં તવ દુર્ધર્ષાં કરિષ્યે સફલામહમ્ ॥

યેષ્વહઃસુ ચ તે બ્રહ્મન્સલિલેપ્સા ભવિષ્યતિ ।
તદા મરૌ ભવિષ્યન્તિ જલપૂર્ણાઃ પયોધરાઃ ॥

રસવચ્ચ પ્રદાસ્યન્તિ તોયં તે ભૃગુનન્દન ।
ઉદઙ્ગમેઘા ઇત્યુક્તાઃ ખ્યાતિં યાસ્યન્તિ ચાપિ તે ॥

ઇત્યુક્તઃ પ્રીતિમાન્વિપ્રઃ કૃષ્ણેન સ બભૂવ હ ।
અદ્યાપ્યુદઙ્કમેઘાશ્ચ મરૌ વર્ષન્તિ ભારત ॥