મહાભારત · અધ્યાય 14.38

રજોઽહં વઃ પ્રવક્ષ્યામિ યાથાતથ્યેન સત્તમાઃ ।
નિબોધત મહાભાગા ગુણવૃત્તં ચ રાજસમ્ ॥

સન્તાપો રૂપમાયાસઃ સુખદુઃખે હિમાતપૌ ।
ઐશ્વર્યં વિગ્રહઃ સિદ્ધિર્હેતુવાદોઽરતિઃ ક્ષમા ॥

બલં શૌર્યં મદો રોષો વ્યાયામકલહાવપિ ।
ઈર્ષ્યેપ્સા પૈશુનં યુદ્ધં મમત્વં પરિપાલનમ્ ॥

વધબન્ધપરિક્લેશાઃ ક્રયો વિક્રય એવ ચ ।
નિકૃન્ત ચ્છિન્ધિ ભિન્ધીતિ પરવર્માવકર્તનમ્ ॥

ઉગ્રં દારુણમાક્રોશઃ પરવિત્તાનુરાગિતા ।
લોકચિન્તાઽનુચિન્તા ચ મત્સરઃ પરિભાષણમ્ ॥

વૃથાશાસ્ત્રં મૃષાવાદો વિકલ્પપરિભાષણમ્ ।
નિન્દા સ્તુતિઃ પ્રશંસા ચ પ્રતાપઃ પરિધર્ષણમ્ ॥

પરિચર્યા ચ શુશ્રૂષા સેવા તૃષ્ણા વ્યપાશ્રયઃ ॥
વ્યૂહો નયઃ પ્રમાદશ્ચ પરિવાદઃ પરિગ્રહઃ ॥

સંસ્કારા યે ચ લોકેષુ પ્રવર્તન્તે પૃથક્પૃથક્ ।
નૃષુ નારીષુ ભૂતેષુ દ્રવ્યેષુ શરણેષુ ચ ॥

સન્તાપોઽપ્રત્યયશ્ચૈવ વ્રતાનિ નિયમાશ્ચ યે ।
પ્રધાનમાશીર્યુક્તં ચ સતતં મે ભવત્વિતિ ॥

સ્વાહાકારો નમસ્કારઃ સ્વધાકારો વષટ્ક્રિયા ।
યાજનાધ્યાપને ચોભે યજનાધ્યયને અપિ ॥

દાનં પ્રતિગ્રહશ્ચૈવ પ્રાયશ્ચિત્તાનિ મઙ્ગલમ્ ।
ઇદં મે સ્યાદિદં મે સ્યાત્સ્નેહો ગુણસમુદ્ભવઃ ॥

અભિદ્રોહસ્તથા માયા નિકૃતિર્માન એવ ચ ।
સ્તૈન્યં હિંસા જુગુપ્સા ચ પરિતાપઃ પ્રજાગરઃ ॥

દમ્ભો દર્પોઽથ રાગશ્ચ ભક્તિઃ પ્રીતિઃ પ્રમોદનમ્ ।
દ્યૂતં ચ જનવાદશ્ચ સમ્બન્ધાઃ સ્ત્રીકૃતાશ્ચ યે ॥

નૃત્યવાદિત્રગીતાનાં પ્રસઙ્ગા યે ચ કેચન ।
સર્વ એતે ગુણા વિપ્રા રાજસાઃ સમ્પ્રકીર્તિતાઃ ॥

ભૂતભવ્યભવિષ્યાણાં ભાવાનાં ભુવિ ભાવનાઃ ।
ત્રિવર્ગનિરતા નિત્યં ધર્મોઽર્થઃ કામ ઇત્યપિ ॥

કામવૃત્તાઃ પ્રમોદન્તે સર્વકામસમૃદ્ધિભિઃ ।
અર્વાક્સ્રોતસ ઇત્યેતે મનુષ્યા રજસા વૃતાઃ ॥

અસ્મિઁલોકે પ્રમોદન્તે જાયમાનાઃ પુનઃપનઃ । પ્રેત્યભાવિકમીહન્તે હલૌકિકમેવ ચ ।
દદતિ પ્રતિગૃહ્ણન્તિ તર્પયન્ત્યથ જુહ્વતિ ॥

રજોગુણા વો બહુધાનુકીર્તિતા યથાવદુક્તં ગુણવૃત્તમેવ ચ ।
નરોપિ યો વેદ ગુણાનિમાન્સદા સ રાજસૈઃ સર્વગુણૈર્વિમુચ્યતે ॥