મહાભારત · અધ્યાય 14.35

નેદમલ્પાત્મના શક્યં વેદિતું વાઽકૃતાત્મના ।
બહુ ચાલ્પં ચ સન્ક્ષિપ્તં વિસ્તૃતં ચ મતં મમ ॥

ઉપાયં તં મમ બ્રૂહિ યેનૈષા લભ્યતે મતિઃ ।
તન્મન્યે કારણં કર્મ યત એષા પ્રવર્તતે ॥
બ્રાહ્મણ ઉવાચ ।

અરણીં બ્રાહ્મણીં વિદ્ધિ ગુરુરસ્યોત્તરારણિઃ ।
તપઃશ્રુતેભિમથિની જ્ઞાનાગ્નિર્જાયતે તતઃ ॥
બ્રાહ્મણયુવાચ ।

યદિદં બ્રહ્મણો લિઙ્ગં ક્ષેત્રજ્ઞ ઇતિ સઞ્જ્ઞિતમ્ ।
ગ્રહીતું યેન યચ્છક્યં લક્ષણં તસ્ય તદ્વદ ॥
બ્રાહ્મણ ઉવાચ ।

અલિઙ્ગો નિર્ગુણશ્ચૈવ કારણં નાસ્ય વિગ્રહે ।
ઉપાયમેવ વક્ષ્યામિ યેન ગૃહ્યેત ભાવના ॥

સમ્યગપ્યુપદિષ્ટસ્ય હ્યમૃતસ્યેવ તૃપ્યસે । કર્મબુદ્ધિરબુદ્ધિત્વાજ્જ્ઞાનલિઙ્ગાન્નિપાતિતઃ ।

ઇદં કાર્યમિદં નેતિ ન મોક્ષેષૂપદિશ્યતે ।
પશ્યતઃ શૃણ્વતો બુદ્ધિરાત્મનૈવોપજાયતે ॥

યાવન્ત ઇહ શક્યેરંસ્તાવતોંઽસાન્પ્રકલ્પયેત્ ।
અવ્યક્તાન્વ્યક્તરૂપાંશ્ચ શતશોઽથ સહસ્રશઃ ॥

સર્વાનુમાનયુક્તાંશ્ચ સર્વાન્પ્રત્યક્ષહેતુકાન્ ।
યતઃ પરં ન વિદ્યેત તતોઽભ્યાસે ભવિષ્યતિ ॥
શ્રીભગવાનુવાચ ।

તતસ્તુ તસ્યા બ્રાહ્મણ્યા મતિઃ ક્ષેત્રજ્ઞસંશયે ।
ક્ષેત્રજ્ઞાનેન પરતઃ ક્ષેત્રજ્ઞોઽન્યઃ પ્રવર્તતે ॥
અર્જુન ઉવાચ ।

ક્વ નુ સા બ્રાહ્મણિ કૃષ્ણ ક્વ ચાસૌ બ્રાહ્મણર્ષભઃ ।
યાભ્યાં સિદ્ધિરિયં પ્રાપ્તા તાવુભૌ વદ મેઽચ્યુત ॥
શ્રીભગવાનુવાચ ।

મનો મે બ્રાહ્મણં વિદ્ધિ બુદ્ધિં મે વિદ્ધિ બ્રાહ્મણીમ્ ।
ક્ષેત્રજ્ઞ ઇતિ યશ્ચોક્તઃ સોઽહમેવ ધનઞ્જય ॥