મહાભારત · અધ્યાય 14.31

અત્રાપ્યુદાહરન્તીમમિતિહાસં પુરાતનમ્ ।
શ્રુત્વા ચ તત્તથા કાર્યં ભવતા દ્વિજસત્તમ ॥

અલર્કો નામ રાજર્ષિરભવત્સુમહાતપાઃ ।
ધર્મજ્ઞઃ સત્યવાદી ચ મહાત્મા સુદૃઢવ્રતઃ ॥

સ સાગરાન્તાં ધનુષા વિનિર્જિત્ય મહીમિમામ્ ।
કૃત્વા સુદુષ્કરં કર્મ મનઃ સૂક્ષ્મે સમાદધે ॥

સ્થિતસ્ય વૃક્ષમૂલેઽથ તસ્ય ચિન્તા બભૂવ હ ।
ઉત્સૃય સુમહદ્રાજ્યં સૂક્ષ્મં પ્રતિ મહામતે ॥
અલર્ક ઉવાચ ।

મનસો મે બલં જાતં મનો જિત્વા ધ્રુવો જયઃ ।
અન્યત્ર બાણાનસ્યામિ શત્રુભિઃ પરિવારિતઃ ॥

યદિદં ચાપલાત્કર્મ સર્વાન્મર્ત્યાંશ્ચિકીર્ષતિ ।
મનઃ પ્રતિ સુતીક્ષ્ણાગ્રાનહં મોક્ષ્યામિ સાયકાન્ ॥
મન ઉવાચ ।

નેમે બાણાસ્તરિષ્યન્તિ મામલર્ક કથઞ્ચન ।
તવૈવ મર્મ ભેત્સ્યન્તિ ભિન્નમર્મા મરિષ્યસિ ॥

અન્યાન્બાણાન્સમીક્ષસ્વ યૈસ્ત્વં માં સૂદયિષ્યસિ ।
તત્છ્રુત્વા સ વિચિન્ત્યાથ તતો વચનમબ્રવીત્ ॥

આઘ્રાય સુબહૂન્ગન્ધાંસ્તાનેવ પ્રતિગૃધ્યતિ ।
તસ્માદ્ધ્રાણં પ્રતિ શરાન્પ્રતિમોક્ષ્યામ્યહં શિતાન્ ॥
ઘ્રાણ ઉવાચ ।

નેમે બાણાસ્તરિષ્યન્તિ મામલર્ક કથઞ્ચન ।
તવૈવ મર્મ ભેત્સ્યન્તિ ભિન્નમર્મા મરિષ્યસિ ॥

અન્યાન્યાણાન્સમીક્ષસ્વ યૈસ્ત્વં માં સૂદયિષ્યસિ ।
તચ્છ્રુત્વા સ વિચિન્ત્યાથ તતો વચનમબ્રવીત્ ॥

ઇયં સ્વાદૂન્રસાન્ભુક્ત્વા તાનેવ પ્રતિ ગૃધ્યતિ ।
તસ્માજ્જિહ્વાં પ્રતિ શરાન્પ્રતિમોક્ષ્યામ્યહં શિતાન્ ॥
જિહ્વોવાચ ।

નેમે વાણાસ્તરિષ્યન્તિ મામલર્ક કથઞ્ચન ।
તવૈવ મર્મ ભેત્સ્યન્તિ તતો હાસ્યસિ જીવિતમ્ ॥

અન્યાન્વાણાન્સમીક્ષસ્વ યૈસ્ત્વં માં સૂદયિષ્યસિ ।
તચ્છ્રુત્વા સ વિચિન્ત્યાથ તતો વચનમબ્રવીત્ ॥

સ્પૃષ્ટ્વા ત્વગ્વિવિધાન્સ્પર્શાંસ્તાનેવ પ્રતિગૃધ્યતિ ।
તસ્માત્ત્વચં પાટયિષ્યે વિવિધૈઃ કઙ્કપત્રિભિઃ ॥
ત્વગુવાચ ।

નેમે બાણાસ્તરિષ્યન્તિ મામલર્ક કથઞ્ચન ।
તવૈવ મર્મ ભેત્સ્યન્તિ ભિન્નમર્મા મરિષ્યસિ ॥

અન્યાન્બાણાન્સમીક્ષસ્વ યૈસ્ત્વં માં સૂદયિષ્યસિ ।
તચ્છ્રુત્વા સ વિચિન્ત્યાથ તતો વચનમબ્રવીત્ ॥

શ્રુત્વા તુ વિવિધાઞ્શબ્દાંસ્તાનેવ પ્રતિગૃધ્યતિ ।
તસ્માચ્છ્રોત્રં પ્રતિ શરાન્પ્રતિ મુઞ્ચામ્યહં શિતાન્ ॥
શ્રોત્રમુવાચ ।

નેમે બાણાસ્તરિષ્યન્તિ મામલર્ક કથઞ્ચન ।
તવૈવ મર્મ ભેત્સ્યન્તિ તતો હાસ્યતિ જીવિતમ્ ॥

અન્યાન્બાણાન્સમીક્ષસ્વ યૈસ્ત્વં માં સૂદયિષ્યસિ ।
તચ્છ્રુત્વા સ વિચિન્ત્યાથ તતો વચનમબ્રવીત્ ॥

દૃષ્ટ્વા રૂપાણિ બહુશસ્તાન્યેવ પ્રતિગૃધ્યતિ ।
તસ્માચ્ચક્ષુર્હનિષ્યામિ નિશિતૈઃ સાયકૈરહમ્ ॥
ચક્ષુરુવાચ ।

નેમે બાણાસ્તરિષ્યન્તિ મામલર્ક કથઞ્ચન ।
તવૈવ મર્મ ભેત્સ્યન્તિ ભિન્નમર્મા મરિષ્યસિ ॥

અન્યાન્બાણાન્સમીક્ષસ્વ યૈસ્ત્વં માં સૂદયિષ્યતિ તચ્છ્રુત્વા સ વિચિન્ત્યાથ તતો વચનમબ્રવીત્ ॥

ઇયં નિષ્ઠા બહુવિધા પ્રજ્ઞયા ત્વદ્યવસ્યતિ ।
તસ્માદ્બુદ્ધિં પ્રતિ શરાન્પ્રતિમોક્ષ્યામ્યહં શિતાન્ ॥
બુદ્ધિરુવાચ ।

નેમે બાણાસ્તરિષ્યન્તિ મામલર્ક કથઞ્ચન । તવૈવ મર્મ ભેત્સ્યન્તિ ભિન્નમર્મા મરિષ્યસિ ।
અન્યાન્બાણાન્સમીક્ષસ્વ યૈસ્ત્વં માં સૂદયિષ્યસિ ॥
પિતર ઊચુઃ ।

તતોઽલર્કસ્તપો ઘોરં તત્રૈવાસ્થાય દુષ્કરમ્ ।
નાધ્યગચ્છત્પરં શક્ત્યા બાણમેતેષુ સપ્તસુ ॥

સુસમાહિતચેતાસ્તુ સ તતોઽચિન્તયત્પ્રભુઃ । સ વિચિન્ત્ય ચિરં કાલમલર્કો દ્વિજસત્તમ ।
નાધ્યગચ્છત્પરં શ્રેયો યોગાન્મતિમતાંવરઃ ॥

સ એકાગ્રં મનઃ કૃત્વા નિશ્ચલો યોગમાસ્થિતઃ ।
ઇન્દ્રિયાણિ જઘાનાશુ બાણેનૈકેન વીર્યવાન્ ॥

યોગેનાત્માનમાવિશ્ય સિદ્ધિં પરમિકાં ગતઃ ।
વિસ્મિતશ્ચાપિ રાજર્ષિરિમાં ગાથાં જગાદ હ ॥

અહો કષ્ટં યદસ્માભિઃ સર્વં બાહ્યમનુષ્ઠિતમ્ । ભોગતૃષ્ણાસમાયુક્તૈઃ પૂર્વં રાજ્યમુપાસિતમ્ ।
ઇતિ પશ્ચાન્મયા જ્ઞાતં યોગાન્નાસ્તિ પરં સુખમ્ ॥

ઇતિ ત્વમનુજાનીહિ રામ મા ક્ષત્રિયાન્વધીઃ ।
તષો ઘોરમુપાતિષ્ઠ તતઃ શ્રેયોઽભિપત્સ્યસે ॥

ઇત્યુક્તઃ પિતૃભિઃ સોથ તપો ઘોરં સમાસ્થિતઃ ।
જામદગ્ન્યો મહાભાગે સિદ્ધિં ચ પરમાં ગતઃ ॥