મહાભારત · અધ્યાય 14.29

ગન્ધાન્ન જિઘ્રામિ રાસાન્ન વેદ્મિ રૂપં ન પશ્યામિ ન ચ સ્પૃશામિ ।
ન ચાપિ શબ્દાન્વિવિધાઞ્શૃણોમિ ન ચાપિ સઙ્કલ્પમુપૈમિ કઞ્ચિત્ ॥

અર્થાનિષ્ટાન્કામયતે સ્વભાવઃ સર્વાન્દ્વેષ્યાન્પ્રદ્વિષતે સ્વભાવઃ ।
કામદ્વેષાનુદ્ભવતઃ સ્વભાવા- ત્પ્રાણાપાનૌ જન્તુદેહાન્નિવેશ્ય ॥

તેભ્યશ્ચાન્યાંસ્તેષુ નિત્યાંશ્ચ ભાવા- ન્ભૂતાત્માનં અક્ષયેઽહં શરીરે ।
તસ્મિંસ્તિષ્ઠન્નાસ્મિ સક્તઃ કથઞ્ચિ- ત્કામક્રોધાભ્યાં જરયા મૃત્યુના ચ ॥

અકામયાનસ્ય ચ સર્વકામા-
નવિદ્વિષાણસ્ય ચ સર્વદોષાન્ । ન મે સ્વભાવેષુ ભવન્તિ લેપા-
સ્તોયસ્ય બિન્દોરિવ પુષ્કરેષુ ॥

નિત્યસ્ય ચૈતસ્ય ભવન્તિ નિત્યા નિરીક્ષ્યમાણસ્ય બહૂન્સ્વભાવાન્ ।
ન સજ્જતે કર્મસુ ભોગજાલં દિવીવ સૂર્યસ્ય મયૂખજાલમ્ ॥

અત્રાપ્યુદાહરન્તીમમિતિહાસં પુરાતનમ્ ।
અધ્વર્યુયતિસંવાદં તં નિબોધ યશસ્વિનિ ॥

પ્રોક્ષ્યમાણં પશું દૃષ્ટ્વા યજ્ઞકર્મણ્યથાબ્રવીત્ ।
યતિરધ્વર્યુમાસીનો હિંસોયમિતિ કુત્સયન્ ॥

તમધ્વર્યુઃ પ્રત્યુવાચ નાયં છાગો વિનશ્યતિ ।
શ્રેયસા યોક્ષ્યતે જન્તુર્યજ્ઞાચ્છ્રુતિરિયં તથા ॥

યો હ્યસ્ય પાર્થિવો ભાગઃ પૃથિવીં સ ગમિષ્યતિ ।
યદસ્ય વારિજં કિઞ્ચિદપસ્તત્સમ્પ્રવેક્ષ્યતિ ॥

સૂર્યં ચક્ષુર્દિશઃ શ્રોત્રે પ્રાણોઽસ્ય દિવમેવ ચ ।
આગમે વર્તમાનસ્ય નમે દોષોસ્તિ કશ્ચન ॥
યતિરુવાચ ।

પ્રાણૈર્વિયોગે ચ્છાગસ્ય યદિ શ્રેયઃ પ્રપશ્યસિ ।
છાગાર્થે વર્તતે યજ્ઞો ભવતઃ કિં પ્રયોજનમ્ ॥

અનુ ત્વાં મન્યતે માતા અનુ ત્વાં મન્યતે પિતા ।
મન્ત્રવિજ્ઞાનમુન્નીય પરિવર્તે વિશેષતઃ ॥

એવમેવાનુમન્યેરંસ્તાન્ભવાન્દ્રષ્ટુમર્હતિ ।
તેષામનુમતિં શ્રુત્વા શક્યા કર્તું વિચારણા ॥
અધ્વર્યુરુવાચ ।

પ્રાણા અપ્યસ્ય ચ્છાગસ્ય પ્રાપિતાસ્તે સ્વયોનિષુ ।
શરીરં કેવલં શિષ્ટં નિશ્ચેષ્ટમિતિ મે મતિઃ ॥

ઇન્ધનસ્ય તુ તુલ્યેન શરીરેણિ વિચેતસા ।
હિંસા હિ યષ્ટુકામાનામિન્ધનં પશુસઞ્જ્ઞિતમ્ ॥

અહિંસા સર્વધર્માણામિતિ વૃદ્ધાનુશાસનમ્ ।
યદહિંસ્રં ભવેત્કર્મ તત્કાર્યમિતિ વિદ્મહે ॥

અહિંસેતિ પ્રતિજ્ઞેયં યદિ વક્ષ્યામ્યતઃ પરમ્ ।
શક્યં બહુવિધં વક્તું ભવતા કાર્યદૂષણમ્ ॥

અહિંસા સર્વભૂતાનાં નિત્યમસ્માસુ રોચતે ।
પ્રત્યક્ષતઃ સાધયામો ન પરોક્ષમુપાસ્મહે ॥
અધ્વર્યરુવાચ ।

ભૂમેર્ગન્ધગુણાન્ભુઙ્ક્ષ્વ પિબસ્યાપોમયાન્રસાન્ ।
જ્યોતિષાં પશ્યતે રૂપં સ્પૃશસ્યનિલજાન્ગુણાન્ ॥

શૃણોષ્યાકાશજાઞ્શબ્દાન્મનસા મન્યસે મતિમ્ ।
સર્વાણ્યેતાનિ ભૂતાનિ પ્રાણા ઇતિ ચ મન્યસે ॥

પ્રાણાદાને નિવૃત્તોસિ હિંસાયાં વર્તતે ભવાન્ ।
નાસ્તિ ચેષ્ટા વિના હિંસાં કિં વા ત્વં મન્યસે દ્વિજ ॥
યતિરુવાચ ।

અક્ષરં ચ ક્ષરં ચૈવ દ્વૈધીભાવોઽયમાત્મનઃ ।
અક્ષરં તત્ર સદ્ભાવઃ સ્વભાવઃ ક્ષર ઉચ્યતે ॥

પ્રાણો જિહ્વા મનઃ સત્ત્વં સદ્ભાવો રજસા સહ ।
ભાવૈરેતૈર્વિમુક્તસ્ય નિર્દ્વન્દ્વસ્ય નિરાશિષઃ ॥

સમસ્ય સર્વભૂતેષુ નિર્મમસ્ય જિતાત્મનઃ ।
સમન્તાત્પરિમુક્તસ્ય ન ભયં વિદ્યતે ક્વચિત્ ॥
અધ્વર્યુરુવાચ ।

સદ્ભિરેવેહ સંવાદઃ કાર્યો મતિમતાંવર ।
ભવતો હિ મતં શ્રુત્વા પ્રતિભાતિ મતિર્મમ ॥

ભગવન્ભગવદ્બુદ્ધ્યા પ્રતિબુદ્ધો બ્રવીમ્યહમ્ ।
વ્રતં મન્ત્રકૃતં કર્તુર્નાપરાધોસ્તિ મે દ્વિજ ॥
બ્રાહ્મણ ઉવાચ ।

ઉપપત્ત્યા યતિસ્તૂષ્ણીં વર્તમાનસ્તતઃ પરમ્ ।
અધ્વર્યુરપિ નિર્મોહઃ પ્રચચાર મહામખે ॥

એવમેતાદૃશં મોક્ષં સુસૂક્ષ્મં બ્રાહ્મણા વિદુઃ ।
વિદિત્વા ચાનુતિષ્ઠન્તિ ક્ષેત્રજ્ઞેનાર્થદર્શિના ॥