મહાભારત · અધ્યાય 14.12

દ્વિવોધો જાયતે વ્યાધિઃ શારીરો માનસસ્તથા ।
પરસ્પરં તયોર્જન્મ નિર્દ્વન્દ્વં નોપપદ્યતે ॥

શરીરે જાયતે વ્યાધિઃ શરીરઃ સ નિગદ્યતે ।
માનસે જાયતે વ્યાધિર્માનસસ્તુ નિગદ્યતે ॥

શીતોષ્ણે ચૈવ વાયુશ્ચ ગુણા રાજઞ્શરીરજાઃ ।
તેષાં ગુણાનાં સામ્યં ચેત્તદાહુઃ સ્વસ્થલક્ષણમ્ ॥

ઉષ્ણેન બાધ્યતે શીતં શીતેનોષ્ણં ચ બાધ્યતે ॥

સત્વં રજસ્તમશ્ચેતિ ત્રય આત્મગુણાઃ સ્મૃતાઃ ।
તેષાં ગુણાનાં સામ્યં ચેત્તદાહુઃ સ્વસ્થલક્ષણમ્ ॥

તેષામન્યતમોત્સેકે વિધાનમુપદિશ્યતે ।
હર્ષેણ બાધ્યતે શોકો હર્ષઃ શોકેન બાધ્યતે ॥

કશ્ચિદ્દુઃખે વર્તમાનઃ સુખસ્ય સ્મર્તુમિચ્છતિ ।
કશ્ચિત્સુખે વર્તમાનો દુઃખસ્ય સ્મર્તુમિચ્છતિ ॥

સ ત્વં ન દુઃખી દુઃખસ્ય ન સુખી સુસુખસ્ય વા । સ્મર્તુમિચ્છસિ કૌન્તેય દૈવં હિ બલવત્તરમ્ ।
અથવા તે સ્વભાવોઽયં યેન પાર્થાવકૃષ્યસે ॥

દૃષ્ટ્વા સભાગતાં કૃષ્ણામેકવસ્ત્રાં રજસ્વલામ્ ।
મિષતાં પાણ્ડવેયાનાં ન તસ્ય સ્મર્તુમિચ્છસિ ॥

પ્રવ્રાજનં ચ નગરાદજિનૈશ્ચ વિવાસનમ્ ।
મહારણ્યનિવાસશ્ચ ન તસ્ય સ્મર્તુમિચ્છસિ ॥

જટાસુરાત્પરિક્લેશશ્ચિત્રસેનેન ચાહવઃ ।
સૈન્ધવાચ્ચ પરિક્લેશો ન તસ્ય સ્મર્તુમિચ્છસિ ॥

પુનરજ્ઞાતચર્યાયાં કીચકેન પદા વધઃ ।
યાજ્ઞસેન્યાસ્તથા પાર્થ ન તસ્ય સ્મર્તુમિચ્છસિ ॥

યચ્ચ તે દ્રોણભીષ્માભ્યાં યુદ્ધમાસીદરિન્દમ ।
મનસૈકેન યોદ્ધવ્યં તત્તે યુદ્ધમુપસ્થિતમ્ ॥

તસ્માદભ્યુપગન્તવ્યં યુદ્ધાય ભરતર્ષભ ।
પરમવ્યક્તરૂપસ્ય પારં યુક્ત્યા સ્વકર્મભિઃ ॥

યત્ર નૈવ શરૈઃ કાર્યં ન ભૃત્યૈર્ન ચ બન્ધુભિઃ ।
આત્મનૈકેન યોદ્ધવ્યં તત્તે યુદ્ધમુપસ્થિતમ્ ॥

તસ્મિન્નનિર્જિતે યુદ્ધે કામવસ્થાં ગમિષ્યસિ ।
એતજ્જ્ઞાત્વા તુ કૌન્તેય કૃતકૃત્યો ભવિષ્યસિ ॥

એથાં બુદ્ધિં વિનિશ્ચિત્ય ભૂતાનામાગતિં ગતિમ્ ।
પિતૃપૈતામહે વૃત્તે શાધિ રાજ્યં યથોચિતમ્ ॥