મહાભારત · અધ્યાય 13.99

શ્રુતં મે ભવતો વાક્યમન્નદાનસ્ય યો વિધિઃ ।
નક્ષત્રયોગસ્યેદાનીં દાનકલ્પં બ્રવીહિ મે ॥
ભીષ્મ ઉવાચ ।

અત્રાપ્યુદાહરન્તીમમિતિહાસં પુરાનમ્ ।
દેવક્યાશ્ચૈવ સંવાદં સમર્ષેર્નારદસ્ય ચ ॥

દ્વારકામનુસમ્પ્રાપ્તં નારદં દેવદર્શનમ્ ।
પપ્રચ્છેદં વચઃ પ્રશ્નં દેવકી ધર્મદર્શિની ॥

તસ્યાઃ સમ્પૃચ્છમાનાયા દેવર્ષિર્નારદસ્તતઃ ।
આચષ્ટ વિધૈવત્સર્વં તચ્છૃણુષ્વ વિશામ્પતે ॥
નારદ ઉવાચ ।

કૃત્તિકાસુ મહાભાગે પાયસેન સસર્પિષા ।
સન્તર્પ્ય બ્રાહ્મણાન્સાધૂઁલ્લોકાનાપ્નોત્યનુત્તમાન્ ॥

રોહિણ્યાં પ્રસૃતૈર્માર્ગૈર્માંસૈરન્નેન સર્પિષા ।
પયોઽન્નપાનં દાતવ્યમનૃણાર્થં દ્વિજાતયે ॥

દોગ્ધ્રીં દત્ત્વા સવત્સાં તુ નક્ષત્રે સોમદૈવતે ।
ગચ્છન્તિ માનુપાલ્લોકાત્સ્વર્ગલોકમનુત્તમમ્ ॥

આર્દ્રાયાં કૃસરં દત્ત્વા તિલભિશ્રમુપોષિતઃ ।
નરસ્તરતિ દુર્ગાણિ ક્ષુરધારાંશ્ચ પર્વતાન્ ॥

પૂપાન્પુનર્વસૌ દત્ત્વા તથૈવાન્નાનિ શોભને ।
યશસ્વી રૂપસમ્પન્નો બહ્વન્નો જાયતે કુલે ॥

પુણ્યેણ કનકં દત્ત્વા કૃતં વાઽકૃતમેવ ચ ।
અનાલોકેષુ લોકેષુ સોમવત્સ વિરાજતે ॥

આશ્લેષાયાં તુ યો રૂપ્યમૃષભં વા પ્રયચ્છતિ ।
સ સર્પભયનિર્મુક્તઃ સમ્ભવાનધિતિષ્ઠતિ ॥

મઘાસુ તિલપૂર્ણાનિ વર્ધમાનાનિ માનવઃ ।
પ્રદાય પુત્રપશુમાનિહ પ્રેત્ય ચ મોદતે ॥

ફલ્ગુનીપૂર્વસમયે બ્રાહ્મણાનામુપોષિતઃ ।
ભક્ષ્યાન્ફાણિતસંયુક્તાન્દત્ત્વા સૌભાગ્યમૃચ્છતિ ॥

ઘૃતક્ષીરસમાયુક્તં વિધિવત્ષષ્ટિકૌદનમ્ ।
ઉત્તરાવિષયે દત્ત્વા સ્વર્ગલોકે મહીયતે ॥

યદ્યત્પ્રદીયતે દાનમુત્તરાવિષયે નરૈઃ ।
મહાફલમનન્તં તદ્ભવતીતિ વિનિશ્ચયઃ ॥

હસ્તે હસ્તિરથં દત્ત્વા ચતુર્યુક્તમુપોષિતઃ ।
પ્રાપ્નોતિ પરમાઁલ્લોકાન્પુણ્યકામસમન્વિતાન્ ॥

ચિત્રાયાં વૃષભં દત્ત્વા પુણ્યગન્ધાંશ્ચ ભારત ।
ચરન્ત્યપ્સરસાં લોકે રમન્તે નન્દને તથા ॥

સ્વાત્યામથ ધનં દત્ત્વા યદિષ્ટતમમાત્મનઃ.ઇ પ્રાપ્નોતિ લોકાન્સ શુભાનિહ ચૈવ મહદ્યશઃ ॥

વિશાખાયામનડ્વાહં ધેનું દત્ત્વા ચ દુગ્ધદામ્ । સપ્રાસઙ્ગં ચ શકટં સધાન્યં વસ્ત્રસંયુતમ્ ।

પિતૄન્દેવાંશ્ચ પ્રીણાતિ પ્રેત્ય ચાનન્ત્યમશ્નુતે ।
ન ચ દુર્ગાણ્યવાપ્નોતિ સ્વર્ગલોકં ચ ગચ્છતિ ॥

દત્ત્વા યથોક્તં વિપ્રેભ્યો વૃત્તિમિષ્ટાં સ વિન્દતિ ।
નરકાદીંશ્ચ સન્ક્લેશાન્નાપ્નોતીતિ વિનિશ્ચયઃ ॥

અનુરાધાસુ પ્રાવરં વરાન્નં સમુપોષિતઃ ।
દત્ત્વા યુગશતં ચાપિ નરઃ સ્વર્ગે મહીયતે ॥

કાલશાકં તુ વિપ્રેભ્યો દત્ત્વા મર્ત્યઃ સમૂલકમ્ ।
જ્યેષ્ઠાયામૃદ્ધિમિષ્ટાં વૈ ગતિમિષ્ટાં સ ગચ્છતિ ॥

મૂલે મૂલફલં દત્ત્વા બ્રાહ્મણેભ્યઃ સમાહિતઃ । પિતૄન્પ્રીણયતે ચાપિ ગતિમિષ્ટાં ચ ગચ્છતિ ।

અથ પૂર્વાસ્વષાઢાસુ દધિપાત્રાણ્યુપોષિતઃ ।
કુલવૃત્તોપસમ્પન્ને બ્રાહ્મણે વેદપારગે ॥

પ્રદાય જાયતે પ્રેત્ય કુલે સુબહુગોધને ।
ઉદમન્થં સસર્પિષ્કં પ્રભૂતમધુફાણિતમ્ ॥

દત્ત્વોત્તરાસ્વષાઢાસુ સર્વકામાનવાપ્નુયાત્ । દુગ્ધં ત્વભિજિતે યોગે દત્ત્વા મધુઘૃતપ્લુતમ્ ।
ધર્મનિત્યો મનીષિભ્યઃ સ્વર્ગલોકે મહીયતે ॥

શ્રવણે કમ્બલં દત્ત્વા વસ્ત્રાન્તરિતમેવ વા ।
શ્વેતેન યાતિ યાનેન સ્વર્ગલોકાનસંવૃતાન્ ॥

ગોપ્રયુક્તં ધનિષ્ઠાસુ યાનં દત્ત્વા સમાહિતઃ ।
વસ્ત્રરાશિધનં સદ્યઃ પ્રેત્ય રાજ્યં પ્રપદ્યતે ॥

ગન્ધાઞ્શતભિષગ્યોગે દત્ત્વા સાગરુચન્દનાન્ । પ્રાપ્નોત્યપ્સરસાં સઙ્ઘાન્પ્રેત્ય ગન્ધાંશ્ચ શાશ્વતાન્

પૂર્વપ્રોષ્ઠપદાયોગે રાજમાષાન્પ્રદાય તુ ।
સર્વભક્ષફલોપેતઃ સ વૈ પ્રેત્ય સુખી ભવેત્ ॥

ઔરભ્રમુત્તરાયોગે યસ્તુ માંસં પ્રયચ્છતિ ।
સ પિતૄન્પ્રીણયતિ વૈ પ્રેત્ય ચાનન્ત્યમશ્નુતે ॥

કાંસ્યોપદોહનાં ધેનુ રેવત્યાં યઃ પ્રયચ્છતિ ।
સા પ્રેત્ય કામાનાદાય દાતારમુપતિષ્ઠતિ ॥

રથમશ્વસમાયુક્તં દત્ત્વાઽશ્વિન્યાં નરોત્તમઃ ।
હસ્ત્યશ્વરથસમ્પન્ને વર્ચસ્વી જાયતે કુલે ॥

ભરણીષુ દ્વિજાતિભ્યસ્તિલધેનું પ્રદાય વૈ ।
ગાઃ સુપ્રભૂતાઃ પ્રાપ્નોતિ નરઃ પ્રેત્ય યશસ્તથા ॥
ભીષ્મ ઉવાચ ।

ઇત્યેષ લક્ષણોદ્દેશઃ પ્રોક્તો નક્ષત્રયોગતઃ ।
દેવક્યા નારદેનેહ સા સ્નુષાભ્યોઽબ્રવીદિદમ્ ॥