મહાભારત · અધ્યાય 13.85

દર્શને કીદૃશઃ સ્નેહઃ સંવાસે ચ પિતામહ ।
મહાભાગ્યં ગવાં ચૈવ તન્મે વ્યાખ્યાતુમર્હસિ ॥
ભીષ્મ ઉવાચ ।

હન્ત તે કથયિષ્યામિ પુરાવૃત્તં મહાદ્યુતે ।
નહુષસ્ય ચ સંવાદં મહર્ષેશ્ચ્યવનસ્ય ચ ॥

પુરા મહર્ષિશ્ચ્યવનો ભાર્ગવો ભરતર્ષભ ।
ઉદવાસકૃતારમ્ભો બભૂવ સ મહાવ્રતઃ ॥

નિહત્ય માનં ક્રોધં ચ પ્રહર્ષં શોકમેવ ચ ।
વર્ષાણિ દ્વાદશ મુનિર્જલવાસે ધૃતવ્રતઃ ॥

આદધત્સર્વભૂતેષુ વિસ્રમ્યં પરમં શુભમ્ ।
જલેચરેષુ સર્વેષુ શીતરશ્મિરિવ પ્રભુઃ ॥

સ્થાણુભૂતઃ શુચિર્ભૂત્વા દૈવતેભ્યઃ પ્રણમ્ય ચ ।
ગઙ્ગાયમુનયોર્મધ્યે જલં સમ્પ્રવિવેશ હ ॥

ગઙ્ગાયમુનયોર્વેગં સુભીમં ભીમનિઃસ્વનમ્ ।
પ્રતિજગ્રાહ શિરસા વાતવેગસમં જવે ॥

ગઙ્ગા ચ યમુના ચૈવ સરિતશ્ચ સરાંસિ ચ ।
પ્રદક્ષિણમૃષિં ચક્રુર્ન ચૈનં પર્યપીડયન્ ॥

અન્તર્જલેષુ સુષ્વાપ કાષ્ઠભૂતો મહામુનિઃ ।
તતશ્ચોર્ધ્વસ્થિતો ધીમાનભવદ્ભરતર્ષભ ॥

જલૌકસાં સસત્વાનાં બભૂવ પ્રિયદર્શનઃ । ઉપાજિઘ્નન્ત ચ તદા મત્સ્યાસ્તં હૃષ્ટમાનસાઃ ।
તત્ર તસ્યાસતઃ કાલઃ સમતીતોઽભવન્મહાન્ ॥

તતઃ કદાચિત્સમયે કસ્મિંશ્ચિન્મત્સ્યજીવિનઃ ।
તં દેશં સમુપાજગ્મુર્જાલહસ્તા મહાદ્યુતે ॥

નિષાદા બહવસ્તત્ર મત્સ્યોદ્ધરણનિશ્ચયાઃ । વ્યાયતા બલિનઃ શૂરાઃ સલિલેષ્વનુવર્તિનઃ ।
અભ્યાયયુશ્ચ તં દેશં નિશ્ચિતા જાલકર્મ્ણિ ॥

જાલં તે યોજયામાસુર્નવસૂત્રકૃતં દૃઢમ્ ।
મત્સ્યોદ્ધરણમાકર્ષસ્તદા ભરતસત્તમ ॥

તતસ્તે બહુભિર્યોગૈઃ કૈવર્તા મત્સ્યકાઙ્ક્ષિણઃ ।
ગઙ્ગાયમુનયોર્વારિ જાલેનાવકિરન્તિ તે ॥

જાલં સુવિતતં તેષાં નવસૂત્રકૃતં તથા ।
વિસ્તારાયામસમ્પન્નં યત્તત્ર સલિલે ક્ષમમ્ ॥

તતસ્તે સુમહચ્ચૈવ બલવચ્ચ સુવર્તિતમ્ ।
અવતીર્ય તતઃ સર્વે જાલં ચકૃષિરે તદા ॥

અભીતરૂપાઃ સંહૃષ્ટા અન્યોન્યવશવર્તિનઃ ।
બબન્ધુસ્તત્ર મત્સ્યાંશ્ચ તથાઽન્યાઞ્જલચારિણઃ ॥

તથા મત્સ્યૈઃ પરિવૃતં ચ્યવનં ભૃગુનન્દનમ્ ।
આકર્ષયન્મહારાજ જાલેનાથ યદૃચ્છયા ॥

નદીશૈવલદિગ્ધાઙ્ગં હરિશ્મશ્રુજટાધરમ્ । લગ્નૈઃ શઙ્ખનખૈર્ગાત્રે ક્રોડૈશ્ચિત્રૈરિવાર્પિતમ્ ।

તં જાલેનોદ્ધૃતં દૃષ્ટ્વા તે તદા વેદપારગમ્ ।
સર્વે પ્રાઞ્જલયો દાશાઃ શિરોભિઃ પ્રાપતન્ભુવિ ॥

પરિખેદપરિત્રાસાજ્જાલસ્યાકર્ષણેન ચ ।
મત્સ્યા બભૂવુર્વ્યાપન્નાઃ સ્થલસંસ્પર્શનેન ચ ॥

સ મુનિસ્તત્તદા દૃષ્ટ્વા મત્સ્યાનાં કદનં કૃતમ્ ।
બભૂવ કૃપયાવિષ્ટો નિઃશ્વસંશ્ચ પુનઃપનઃ ॥
નિષાદા ઊચુઃ ।

અજ્ઞાનાદ્યત્કૃતં પાપં પ્રસાદં તત્ર નઃ કુરુ ।
કરવામ પ્રિય કિં તે તન્નો બ્રૂહિ મહામુને ॥

ઇત્યુક્તો મત્સ્યમધ્યસ્થશ્ચ્યવનો વાક્યમબ્રવીત્ ।
યો મેઽદ્ય પરમઃ કામસ્તં શૃણુધ્વં મસાહિતાઃ ॥

પ્રાણોત્સર્ગં વિસર્ગં વા મત્સ્યૈર્યાસ્યામ્યહં સહ ।
સંવાસાન્નોત્સહે ત્યક્તું સલિલેઽધ્યુપિતાનહમ્ ॥

ઇત્યુક્તાસ્તે નિષાદાસ્તુ સુભૃશં ભયકમ્પિતાઃ ।
સર્વે વિવર્ણવદના નહુષાય ન્યવેદયન્ ॥