મહાભારત · અધ્યાય 13.73

સ્ત્રીણાં સ્વભાવમિચ્છામિ શ્રોતું ભરતસત્તમ । સ્ત્રિયો હિ મૂલં દોષાણાં લઘુચિત્તા હિ તાઃ સ્મૃતાઃ?
ભીષ્મ ઉવાચ ।

અત્રાપ્યુદાહરન્તીમમિતિહાસં પુરાતનમ્ ।
નારદસ્ય ચ સંવાદં પુંશ્ચલ્યા પઞ્ચચૂડાયા ॥

લોકાનનુચરન્સર્વાન્દેવર્ષિર્નારદઃ પુરા ।
દદર્શાપ્સરસં બ્રાહ્મીં પઞ્ચચૂડામનિન્દિતામ્ ॥

તાં દૃષ્ટ્વા ચારુસર્વાઙ્ગીં પપ્રચ્ચાપ્સરસં મુનિઃ ।
સંશયો હૃદિ કશ્ચિન્મે બ્રૂહિ તન્મે સુમધ્યમે ॥

એવમુક્તાઽથ સા વિપ્રં પ્રત્યુવાચાથ નારદમ્ ।
વિષયે સતિ વક્ષ્યામિ સમર્થાં મન્યસે ચ મામ્ ॥
નારદ ઉવાચ ।

ન ત્વામવિષયે ભદ્રે નિયોક્ષ્યામિ કથઞ્ચન ।
સ્ત્રીણાં સ્વભાવમિચ્છામિ ત્વત્તઃ શ્રોતું વરાનને ॥

એતચ્છ્રુત્વા વચસ્તસ્ય દેવર્ષેરપ્સરોત્તમા ।
પ્રત્યુવાચ ન શક્ષ્યામિ સ્ત્રી સતી નિન્દિતું સ્ત્રિયઃ ॥

વિદિતાસ્તે સ્ત્રિયો યાશ્ચ યાદૃશાશ્ચ સ્વભાવતઃ ।
ન મામર્હસિ દેવર્ષે નિયોક્તું કાર્ય ઈદૃશે ॥

તામુવાચ સ દેવર્ષિઃ સત્યં વદ સુમધ્યમે ।
મૃષાવાદે ભવેદ્દોષઃ સત્યે દોષો ન વિદ્યતે ॥

ઇત્યુક્તા સા કૃતમતિરભવચ્ચારુહાસિની ।
સ્ત્રીદોષાઞ્શાશ્વતાન્સત્યાન્ભાષિતું સમ્પ્રચક્રમે ॥

કુલીના રૂપવત્યશ્ચ નાથવત્યશ્ચ યોષિતઃ । મર્યાદાસુ ન તિષ્ઠન્તિ સ દોષઃ સ્ત્રીષુ નારદ

ન સ્ત્રીભ્યઃ કિઞ્ચિદન્યદ્વૈ પાપીયસ્તરમસ્તિ વૈ ।
સ્ત્રિયો હિ મૂલં દોષાણાં તથા ત્વમપિ વેત્થ હ ॥

સમાજ્ઞાતાનૃદ્ધિમતઃ પ્રતિરૂપાન્વશે સ્થિતાન્ ।
પતીનન્તરમાસાદ્ય નાલં નાર્યઃ પરીક્ષિતુમ્ ॥

અસદ્ધર્મસ્ત્વયં સ્ત્રીણામસ્માકં ભવતિ પ્રભો ।
પાપીયસો નરાન્યદ્વૈ લજ્જાં ત્યક્ત્વા ભજામહે ॥

સ્ત્રિયં હિ યઃ પ્રાર્થયતે સન્નિકર્ષં ચ ગચ્છતિ ।
ઈષચ્ચ કુરુતે સેવાં તમેવેચ્છન્તિ યોષિતઃ ॥

અનર્થિત્વાન્મનુષ્યાણાં ભયાત્પરિજનસ્ય ચ ।
મર્યાદાયામમર્યાદાઃ સ્ત્રિયસ્તિષ્ઠન્તિ ભર્તૃષુ ॥

નાસાં કશ્ચિદગમ્યોસ્તિ નાસાં વયસિ નિશ્ચયઃ ॥
વિરૂપં રૂપવન્તં વા પુમાનિત્યેવ ભુઞ્જતે ॥

ન ભયાન્નાપ્યનુક્રોશાન્નાર્થહેતોઃ કથઞ્ચન ।
ન જ્ઞાતિકુલસમ્બન્ધાત્સ્ત્રિયસ્તિષ્ઠન્તિ ભર્તૃષુ ॥

યૌવને વર્તમાનાનાં મૃષ્ટાભરણવાસસામ્ ।
નારીણાં ખૈરવૃત્તીનાં સ્પૃહયન્તિ કુલસ્ત્રિયઃ ॥

યાશ્ચ શશ્વદ્બહુમતા રક્ષ્યન્તે દયિતાઃ સ્ત્રિયઃ ।
અપિ તાઃ સમ્પ્રસજ્જન્તે કુબ્જાન્ધજડવામનૈઃ ॥

પઙ્ગુષ્વથ ચ દેવર્ષે યે ચાન્યે કુત્સિતા નરાઃ ।
સ્ત્રીણામગમ્યો લોકેઽસ્મિન્નાસ્તિ કશ્ચિન્મહામુને ॥

યદિ પુંસાં ગતિર્બ્રહ્મન્કથઞ્ચિન્નોપપદ્યતે ।
અપ્યન્યોન્યં પ્રવર્તન્તે ન હિ તિષ્ઠન્તિ ભર્તૃષુ ॥

દુષ્ટાચારાઃ પાપરતા અસત્યા માયયા વૃતાઃ ।
અદૃષ્ટબુદ્ધિબહુલાઃ પ્રાયેણેત્યવગમ્યતામ્ ॥

અલાભાત્પુરુષાણાં હિ ભયાત્પરિજનસ્ય ચ ।
વધબન્ધભયાચ્ચાપિ સ્વયં ગુપ્તા ભવન્તિ તાઃ ॥

ચલસ્વભાવા દુઃસેવ્યા દુર્ગ્રાહ્યા ભાવતસ્તથા ।
પ્રાજ્ઞસ્ય પુરુષસ્યેહ યથાભાવાસ્તથા સ્ત્રિયઃ ॥

નાગ્નિસ્તૃપ્યતિ કાષ્ઠાનાં નાપગાનાં મહોદધિઃ ।
નાન્તકઃ સર્વભૂતાનાં ન પુંસાં વામલોચનાઃ ॥

ઇદમન્યચ્ચ દેવર્ષે રહસ્યં સર્વયોષિતામ્ ।
દૃષ્ટ્વૈવ પુરુષં હ્યન્યં યોનિઃ પ્રક્લિદ્યતે સ્ત્રિયાઃ ॥

કામાનામપિ દાતારં કર્તારં માનસાન્ત્વયોઃ ।
રક્ષિતારં ન મૃષ્યન્તિ સ્વભર્તારમસત્સ્ત્રિયઃ ॥

ન કામભોગાન્વિપુલાન્નાલઙ્કારાર્થસઞ્ચયાન્ ।
તથૈવ બહુમન્વન્તે યથા રત્યામનુગ્રહમ્ ॥

અન્તકઃ શમનો મૃત્યુઃ પાતાલં બડબામુખમ્ ।
ક્ષુરધારા વિષં સર્પો વહ્નિરિત્યેકતઃ સ્ત્રિયઃ ॥

યતશ્ચ ભૂતાનિ મહાન્તિ પઞ્ચ યતશ્ચ લોકા વિહિતા વિધાત્રા ।
યતઃ પુમાંસઃ પ્રમદાશ્ચ નિર્મિતા- સ્તતશ્ચ દોષાઃ પ્રમદાસુ નારદ ॥