મહાભારત · અધ્યાય 13.65

બૃહસ્પતિસમં બુદ્ધ્યા ક્ષમયા બ્રહ્મણઃ સમમ્ ।
પરાક્રમે શક્રસમમાદિત્યસમતેજસમ્ ॥

ગાઙ્ગેયમર્જુનેનાજૌ નિહતં ભૂરિતેજસમ્ ।
ભ્રાતૃભિઃ સહિતોઽન્યૈશ્ચ પર્યપૃચ્છદ્યુધિષ્ઠિરઃ ॥

શયાનં વીરશયને કાલાકાઙ્ક્ષિણમચ્યુતમ્ ।
આજગ્મુર્ભરતશ્રેષ્ઠં દ્રષ્ટુકામા મહર્ષયઃ ॥

અત્રિર્વસિષ્ઠોઽથ ભૃગુઃ પુલસ્ત્યઃ પુલહઃ ક્રતુઃ ।
અઙ્ગિરા ગૌતમોઽગસ્ત્યઃ સુમતિઃ સુયતાત્મવાન્ ॥

વિશ્વામિત્રઃ સ્થૂલગિરાઃ સંવર્તઃ પ્રમતિર્દમઃ ।
બૃહસ્પત્યુશનોવ્યાસશ્ચ્યવનઃ ફાશ્યપો ધ્રુવઃ ॥

દુર્વાસા જમદગ્નિશ્ચ માર્કણ્ડેયોઽથ ગાલવઃ ।
ભરદ્વાજોઽથ રૈભ્યશ્ચક યવક્રીતસ્ત્રિતસ્તથા ॥

સ્થૂલાક્ષઃ શબલાક્ષશ્ચ કણ્વો મેધાતિથિઃ કૃશઃ ।
નારદઃ પર્વતશ્ચૈવ સુધન્વાઽથૈકતો દ્વિજઃ ॥

નિતમ્ભૂર્ભુવનો ધૌમ્યઃ શતાનન્દોઽકૃતવ્રણઃ । જામદગ્ર્યસ્તથા રામઃ કચશ્ચેત્યેવમાદયઃ ।
સમાગતા મહાત્માનો ભીષ્મં દ્રષ્ટું મહર્ષયઃ ॥

તેષાં મહાત્મનાં પૂજામાગતાનાં યુધિષ્ઠિરઃ ।
ભ્રાતૃભિઃ સહિતશ્ચક્રે યતાવદનુપૂર્વશઃ ॥

તે પૂજિતાઃ સુખાસીનાઃ કથાશ્રક્રુર્મહર્ષયઃ ।
ભીષ્માશ્રિતાઃ સુમધુરાઃ સર્વેન્દ્રિયમનોહરાઃ ॥

ભીષ્મસ્તેષાં કથાઃ શ્રુત્વા ઋષીણાં ભાવિતાત્મનામ્ ।
મેને દિવિષ્ઠમાત્માનં તુષ્ટ્યા પરમયા યુતઃ ॥

તતસ્તે ભીષ્મમામન્ત્ર્ય પાણ્ડવાંશ્ચ મહર્ષયઃ ।
અન્તર્ધાનં ગતાઃ સર્વે સર્વેષામેવ પશ્યતામ્ ॥

તાનૃષીન્સુમહાભાગાનન્તર્ધાનગતાનપિ ।
પાણ્ડવાસ્તુષ્ટુવુઃ સર્વે પ્રણેમુશ્ચ મુહુર્મુહુઃ ॥

પ્રસન્નમનસઃ સર્વે ગાઙ્ગેયં કુરુસત્તમમ્ ।
ઉપતસ્થુર્યથોદ્યન્તમાદિત્યં મન્ત્રકોવિદાઃ ॥

પ્રભાવં તપસસ્તેષામૃષીણાં વીક્ષ્ય પાણ્ડવાઃ ।
પ્રકાશન્તો દિશઃ સર્વા વિસ્મયં પરમં યયુઃ ॥

મહાભાગ્યં પરં તેષામૃષીણામનુચિન્ત્ય તે ।
પાણ્ડવાઃ સહ ભીષ્મેણ કથાશ્ચક્રુસ્તદાશ્રયાઃ ॥

કથાન્તે શિરસા પાદૌ સ્પૃષ્ટ્વા ભીષ્મસ્ય પાણ્ડવઃ ।
ધર્મ્યં ધર્મસુતઃ પ્રશ્નં પર્યપૃચ્છદ્યુધિષ્ઠિરઃ ॥

કે દેશાઃ કે જનપદા આશ્રમાઃ કે ચ પર્વતાઃ ।
પ્રકૃષ્ટાઃ પુણ્યતઃ કાશ્ચ જ્ઞેયા નદ્યઃ પિતામહ ॥
ભીષ્મ ઉવાચ ।

અત્રાપ્યુદાહરન્તીમમિતિહાસં પુરાતનમ્ ।
શિલોચ્છવૃત્તેઃ સંવાદં સિદ્ધસ્ય ચ યુધિષ્ઠિર ॥

ઇમાં કશ્ચિત્પરિક્રમ્ય પૃથિવીં શૈલભૂષણામ્ ।
અસકૃદ્દ્વિપદાં શ્રેષ્ઠઃ શ્રેષ્ઠસ્ય ગૃહમેધિનઃ ॥

શિલવૃત્તેર્ગૃહં પ્રાપ્તઃ સ તેન વિધિનાઽર્ચિતઃ ।
ઉવાસ રજનીં તત્ર સુમુખઃ સુખભાગૃષિઃ ॥

શિલવૃત્તિસ્તુ યત્કૃત્યં પ્રાતસ્તત્કૃતવાઞ્શુચિઃ ।
કૃતકૃત્યમુપાતિષ્ઠત્સિદ્ધં તમતિથિં તદા ॥

તૌ સમેત્ય મહાત્માનૌ સુખાસીનૌ કથાઃ શુભાઃ ।
ચક્રતુર્વેદસમ્બદ્ધાસ્તચ્છેષકૃતલક્ષણાઃ ॥

શિલવૃત્તિઃ કથાન્તે તુ સિદ્ધમામન્ત્ર્ય યત્નતઃ ।
પ્રશ્નં પપ્રચ્છ મેધાવી યન્માં ત્વં પરિપૃચ્છસિ ॥
શિલવૃત્તિરુવાચ ।

કેદેશાઃ કે જનપદાઃ કેઽશ્રમાઃ કે ચ પર્વતાઃ ।
પ્રકૃષ્ટાઃ પુણ્યતઃ કાશ્ચ જ્ઞેયા નદ્યસ્તદુચ્યતામ્ ॥
સિદ્ધ ઉવાચ ।

તે દેશાસ્તે જનપદાસ્તેઽશ્રમાસ્તે ચ પર્વતાઃ ।
યેષાં ભાગીરથી ગઙ્ગા મધ્યેનૈતિ રારિદ્વરા ॥

તપસા બ્રહ્મચર્યેણ યજ્ઞૈસ્ત્યાગેન વા પુનઃ ।
ગતિં તાં ન લભેજ્જન્તુર્ગઙ્ગાં સંસેવ્ય યાં લભેત્ ॥

સ્પષ્ટાનિ યેષાં ગાઙ્ગેયૈસ્તોયૈર્ગાત્રાણિ દેહિનામ્ ।
ન્યસ્તાનિ ન પુનસ્તેષાં ત્યાગઃ સ્વર્ગાદ્વિધીયતે ॥

સર્વાણિ યેષાં ગાઙ્ગેયૈસ્તોયૈઃ કાર્યાણિ દેહિનામ્ ।
ગાં ત્યક્ત્વા માનવા વિપ્ર દિવિ તિષ્ઠન્તિ તે જનાઃ ॥

પૂર્વે વયસિ કર્માણિ કૃત્વા પાપાનિ યે નરાઃ ।
પશ્ચાદ્ગઙ્ગાં નિષેવન્તે તેઽપિ યાન્ત્યુત્તમાં ગતિમ્ ॥

યુક્તાશ્ચ પાતકૈસ્ત્યક્ત્વા દેહં શુદ્ધા ભવન્તિ તે । મુચ્યન્તે દેહસન્ત્યાગાદ્ગઙ્ગાયમુનસઙ્ગમે ॥

સ્નાતાનાં શુચિભિસ્તોયૈર્ગાઙ્ગેયૈઃ પ્રયતાત્મનામ્ ।
વ્યુષ્ટિર્ભવતિ યા પુંસાં ન સા ક્રતુશતૈરપિ ॥

યાવદસ્થિ મનુષ્યસ્ય ગઙ્ગાતોયેષુ તિષ્ઠતિ ।
તાવદ્વર્ષસહસ્રાણિ સ્વર્ગલોકે મહીયતે ॥

અપહત્ય તમસ્તીવ્રં યથા ભાત્યુદયે રવિઃ ।
તથાઽપહત્ય પાપ્માનં ભાતિ ગઙ્ગાજલોક્ષિતઃ ॥

વિસોમા ઇવ શર્વર્યો વિપુષ્પાસ્તરવો યથા ।
તદ્વદ્દેશા દિશશ્ચૈવ હીના ગઙ્ગાજલૈઃ શિવૈઃ ॥

વર્ણાશ્રમા યથા સર્વે ધર્મજ્ઞાનવિવર્જિતાઃ ।
ક્રતવશ્ચ યથાઽસોમાસ્તથા ગઙ્ગાં વિના જગત્ ॥

યથા હીનં નભોઽર્કેણ ભૂઃ શૈલૈઃ ખં ચ વાયુના ।
તથા દેશા દિશશ્ચૈવ ગઙ્ગાહીના ન સંશયઃ ॥

ત્રિષુ લોકેષુ યે કેચિત્પ્રાણિનઃ સર્વ એવ તે ।
તર્પ્યમાણાઃ પરાં તૃપ્તિં યાન્તિ ગઙ્ગાજલૈઃ શુભૈઃ ॥

અન્યે ચ દેવા મુનયઃ પ્રેતાનિ પિતૃભિઃ સહ । તર્પિતાસ્તૃપ્તિમાયાન્તિ ત્રિષુ લોકેષુ સર્વશઃ ॥

યસ્તુ સૂર્યેણ નિષ્ટપ્તં ગાઙ્ગેયં પિબતે જલમ્ ।
ગવાં નિર્હરનિર્મુક્તાદ્યાવકાત્તદ્વિશિષ્યતે ॥

ઇન્દ્રવ્રતસહસ્રં તુ યશ્ચોરત્કાયશોધનમ્ ।
પિવેદ્યશ્ચાપિ ગઙ્ગામ્યઃ સમૌ સ્યાતાં ન વા સમૌ ॥

તિષ્ઠેદ્યુગસહસ્રં તુ પદેનૈકેન યઃ પુમાન્ ।
માસમેકં તુ ગઙ્ગાયાં સમૌ સ્યાતાં ન વા સભૌ ॥

લમ્બતેઽવાક્શિરા યસ્તુ યુગાનામયુતં પુમાન્ ।
તિષ્ઠેદ્યથેષ્ટં યશ્ચાપિ ગઙ્ગાયાં સ વિશિષ્યતે ॥

અગ્નૌ પ્રાસ્તં પ્રધૂયેત યથા તૂલં દ્વિજોત્તમ ।
તથા ગઙ્ગાવગાઢસ્ય સર્વપાપં પ્રધૂયતે ॥

ભૂતાનામિહ સર્વેષાં દુઃખોપહતચેતસામ્ ।
ગતિમન્વેષમાણાનાં ન ગઙ્ગાસદૃશી ગતિઃ ॥

ભવન્તિ નિર્વિષાઃ સર્પા યથા તાર્ક્ષ્યસ્ય દર્શનાત્ ।
ગઙ્ગાયા દર્શનાતદ્વત્સર્વપાપૈઃ પ્રમુચ્યતે ॥

અપ્રતિષ્ઠાશ્ચ યે કેચિદધર્મશરણાશ્ચ યે । યેષાં પ્રતિષ્ઠા ગઙ્ગેહ શરણં શર્મ વર્મ ચ ।

પ્રકૃષ્ટૈરશુભૈર્ગ્રસ્તાનનેકૈઃ પુરુષાધમાન્ ।
પતતો નરકે ગઙ્ગા સંશ્રિતાન્પ્રેત્ય તારયેત્ ॥

તે સંવિભક્તા મુનિભિર્નૂનં દેવૈઃ સવાસવૈઃ ।
યેઽભિગચ્છન્તિ સતતં ગઙ્ગાં મતિમતાંવર ॥

વિનયાચારહીનાશ્ચ અશિવાશ્ચ નરાધમાઃ ।
તે ભવન્તિ શિવા વિપ્ર યે વૈ ગઙ્ગામુપાશ્રિતાઃ ॥

યથા સુરાણામભૃતં પિતૄણાં ચ યથા સ્વધા ।
સુધા યથા ચ નાગાનાં તથા ગઙ્ગાજલં નૃણામ્ ॥

ઉપાસતે યથા બાલા માતરં ક્ષુધયાઽર્દિતાઃ ।
શ્રેયસ્કામાસ્તથા ગઙ્ગામુપાસન્તીહ દેહિનઃ ॥

સ્વાયમ્ભુવં યથા સ્થાનં સર્વેષાં શ્રેષ્ઠમુચ્યતે ।
સ્થાનાનાં સરિતાં શ્રેષ્ઠા ગઙ્ગા તદ્વદિહોચ્યતે ॥

ઉપજીવ્યા યથા ધેનુર્લોકાનાં બ્રાહ્મમેવ વા ।
હવિષાં તુ યથા સોમસ્તરણેષુ તથા ત્વિયમ્ ॥

યથોપજીવિનાં ધેનુર્દેવાદીનાં પરા સ્મૃતા ।
તથોપજીવિનાં ગઙ્ગા સર્વપ્રાણભૃતામિહ ॥

દેવાઃ સોમાર્કસંસ્થાનિ યતા સત્રાદિભિર્મખૈઃ ।
અમૃતાન્યુપજીવન્તિ તથા ગઙ્ગાજલં નરાઃ ॥

જાહ્નવીપુલિનોત્થાભિઃ સિકતાભિઃ સમુક્ષિતમ્ ।
આત્માનં મન્યતે લોકો દિવિષ્ઠમિવ શોભિતમ્ ॥

જાહ્નવીતીરસમ્ભૂતાં મૃદં મૂર્ધ્ના બિભર્તિ યઃ ।
બિભર્તિ રૂપં સોઽર્કસ્ય તમોનાશાય નિર્મલમ્ ॥

ગઙ્ગોર્મિભિરથો દિગ્ધઃ પુરુષં પવનો યદા ।
સ્પૃશ્યતે સોઽસ્ય પાપ્માનં સદ્ય એવાપકર્ષતિ ॥

વ્યસનૈરભિતપ્તસ્ય નરસ્ય વિનશિષ્યતઃ ।
ગઙ્ગાદર્શનજા પ્રીતિર્વ્યસનાન્યપકર્ષતિ ॥

હંસારાવૈઃ કોકરવૈ રવૈરન્યૈશ્ચ પક્ષિણામ્ ।
પસ્પર્ધ ગઙ્ગા ગન્ધર્વાન્પુલિનૈશ્ચ શિલોચ્ચયાન્ ॥

હંસાદિભિઃ સુબહુભિર્વિવિધૈઃ પક્ષિભિર્વૃતામ્ ।
ગઙ્ગાં ગોકુલસમ્બાદાં દૃષ્ટ્વા સ્વર્ગોઽપિ વિસ્મૃતઃ ॥

ન સા પ્રીતિર્દિવિષ્ઠસ્ય સર્વકામાનુપાશ્નતઃ ।
સમ્ભવેદ્યા પરા પ્રીતિર્ગઙ્ગાયાઃ પુલિને નૃણામ્ ॥

વાઙ્મન કર્મજૈર્ગ્રસ્તઃ પાપૈરપિ પુમાનિહ ।
વીક્ષ્ય ગઙ્ગાં ભવેન્મૂતો અત્ર મે નાસ્તિ સંશયઃ ॥

સપ્તાવરાન્સપ્ત પરાન્પિતૄંસ્તેભ્યશ્ચ યે પરે ।
પુમાંસ્તારયતે ગઙ્ગાં વીક્ષ્ય સ્પૃષ્ટ્વાઽવગાહ્ય ચ ॥

શ્રુતાભિલષિતા પીતા સ્પૃષ્ટા દૃષ્ટાઽવગાહિતા ।
ગઙ્ગા તારયતે નૄણામુભૌ વંશૌ વિશેષતઃ ॥

તત્તીરગાનાં તપસા શ્રાદ્ધપારાયણાદિભિઃ ।
ગઙ્ગાદ્વારપ્રભૃતિભિસ્તત્તીર્થૈર્ન પરં નૃણામ્ ॥

સાયં પ્રાતઃ સ્મરેદ્ગઙ્ગાં નિત્યં સ્નાને તુ કીર્તયેત્ । તર્પણે પિતૃપૂજાસુ મરણે ચાપિ સંસ્મરેત્ ॥

દર્શનાત્સ્પર્શનાત્પાનાત્તથા ગઙ્ગેતિ કીર્તનાત્ ।
પુનાત્યુપુણ્યાન્પુરુષાઞ્શતશોઽથ સહસ્રશઃ ॥

ય ઇચ્છેત્સફલં જન્મ જીવિતં શ્રુતમેવ ચ ।
સ પિતૄંસ્તર્પયેદ્ગઙ્ગામભિગમ્ય સુરાંસ્તથા ॥

ન શ્રુતૈર્ન ચ વિત્તેન કર્મણા ન ચ તત્ફલમ્ ।
પ્રાપ્નુયાત્પુરુષોઽત્યન્તં ગઙ્ગાં પ્રાપ્ય યદાપ્નુયાત્ ॥

જાત્યન્ધૈરિહ તુલ્યાસ્તે મૃતૈઃ પઙ્ગુભિરેવ ચ ।
સમર્થા યે ન પશ્યન્તિ ગઙ્ગાં પુણ્યજલાં શિવામ્ ॥

ભૂતભવ્યભવિષ્યજ્ઞૈર્મહર્ષિભિરુપસ્થિતામ્ ।
દેવૈઃ સેન્દ્રૈશ્ચ કો ગઙ્ગાં નોપસેવેત માનવઃ ॥

વાનપ્રસ્થૈર્ગૃહસ્થૈશ્ચ યતિભિર્બ્રહ્મચારિભિઃ ।
વિદ્યાવદ્ભિઃ શ્રિતાં ગઙ્ગાં પુમાન્કો નામ નાશ્રયેત્ ॥

ઉત્કામદ્બિશ્ચ યઃ પ્રાણૈઃ પ્રયતઃ શિષ્ટસમ્મતઃ ।
ચિન્તયેન્મનસા ગઙ્ગાં સ ગતિં પરમાંલભેત્ ॥

ન ભયેભ્યો ભયં તસ્ય ન પાપેભ્યો ન રાજતઃ ।
આદેહપતનાદ્ગઙ્ગામુપાસ્તે યઃ પુમાનિહ ॥

ગગનાદ્ગાં પતન્તીં વૈ મહાપુણ્યાં મહેશ્વરઃ ।
દધાર શિરસા ગઙ્ગાં તામેવ દિવિ સેવતે ॥

અલઙ્કૃતાસ્ત્રયો લોકાઃ પથિભિર્વિમલૈસ્ત્રિભિઃ । યસ્તુ તસ્યા જલં સેવેત્ક્રતકૃત્યઃ પુમાન્ભવેત્ ।

દિવિ જ્યોતિર્યથાઽદિત્યઃ પિતૄણાં ચૈવ ચન્દ્રમાઃ ।
દેવેશ યથા નૃણાં ગઙ્ગા ચ સરિતાં તથા ॥

માત્રા પિત્રા સુતૈર્દારૈર્વિમુક્તસ્ય ધનેન વા ।
ન ભવેદ્ધિ તથા દુઃખં યથા ગઙ્ગા વિયોગજમ્ ॥

નારણ્યૈર્નેષ્ટવિષયૈર્ન સુતૈર્ન ધનાગમૈઃ ।
તથા પ્રસાદો ભવતિ ગઙ્ગાં વીક્ષ્ય યથા ભવેત્ ॥

પૂર્ણમિન્દું યથા દૃષ્ટ્વા નૃણાં દૃષ્ટિઃ પ્રસીદતિ ।
તથા ત્રિપથગાં દૃષ્ટ્વા નૃણાં દૃષ્ટિઃ પ્રસીદતિ ॥

તદ્ભાવસ્તદ્ગતમનાસ્તન્નિષ્ઠસ્તત્પરાયણઃ ।
ગઙ્ગાંયોઽનુગતો ભક્ત્યાસ તસ્યાઃ પ્રિયતાં વ્રજેત્ ॥

ભૂસ્થૈઃ ખસ્થૈર્દિવિષ્ઠૈશ્ચ ભૂતૈરુચ્ચાવચૈરપિ ।
ગઙ્ગા વિગાહ્યા સતતમેતત્કાર્યતમં સતામ્ ॥

વિશ્વલોકેષુ પુણ્યત્વાદ્ગઙ્ગાયાઃ પ્રથિતં યશઃ । દુર્મૃતાનનપત્યાંશ્ચ સા મૃતાનનયદ્દિવમ્ ।
યત્પુત્રાન્સગરસ્યેતો ભસ્માખ્યાનનયદ્દિવમ્ ॥

વાય્વીરિતાભિઃ સુમનોહરાભિ- ર્દ્રુતાભિરત્યર્થસમુત્થિતાભિઃ ।
ગઙ્ગોર્મિભિર્ભાનુમતીભિરિદ્ધાઃ સહસ્રરશ્મિપ્રતિમા ભવન્તિ ॥

પયસ્વિનીં ઘૃતિનીમત્યુદારાં સમૃદ્ધિનીં વેગિનીં દુર્વિગાહ્યામ્ ।
ગઙ્ગાં ગત્વા યૈઃ શરીરં વિસૃષ્ટં ગતા ધીરસ્તે વિબુધૈઃ સમત્વમ્ ॥

અન્ધાઞ્ચડાન્દ્રવ્યહીનાંશ્ચ ગઙ્ગા યશસ્વિની બૃહતી વિશ્વરૂપા ।
દેવૈઃ સેન્દ્રૈર્મુનિભિર્માનવૈશ્ચ નિષેવિતા સર્વકામૈર્યુનક્તિ ॥

ઊર્જસ્વતીં મધુમતીં મહાપુણ્યાં ત્રિવર્ત્મગામ્ ।
ત્રિલોકગોપ્ત્રીં યે ગઙ્ગાં સંશ્રિતાસ્તે દિવં ગતાઃ ॥

યો વત્સ્યતિ દ્રક્ષ્યતિ વાઽપિ મર્ત્ય- સ્મસ્મૈ પ્રયચ્છન્તિ સુખાનિ દેવાઃ ।
તદ્ભાવિતાઃ સ્પર્શનદર્શનેન ઇષ્ટાં ગતિં તસ્ય સુરા દિશન્તિ ॥

દક્ષાં પૃશ્નિં બૃહતીં વિપ્રકૃષ્ટાં શિવામૃદ્ધાં ભાગિનીં સુપ્રસન્નામ્ ।
વિભાવરીં સર્વભૂતપ્રતિષ્ઠાં ગઙ્ગાં ગતા યે ત્રિદિવં ગતાસ્તે ॥

ખ્યાતિર્યસ્યાઃ ખં દિવં ગાં ચ નિત્યા- મૂર્ધ્વં દિશો વિદિશશ્ચાવતસ્થે ।
તસ્યા જલં સેવ્ય સરિદ્વરાયા મર્ત્યાઃ સર્વે કુતકૃત્યા ભવન્તિ ॥

ઇયં ગઙ્ગેતિ નિયતં પ્રતિષ્ઠા ગુહસ્ય સ્ક્મસ્ય ચ ગર્ભયોષા ।
પ્રાતસ્ત્રિવર્ગા ઘૃતવહા વિપાપ્મા ગઙ્ગાઽવતીર્ણા વિયતો વિશ્વતોયા ॥

નારાયણાદક્ષયાત્પૂર્વજાતા વિષ્ણોઃ પાદાચ્છિંશુમારાદ્ધ્રુવાચ્ચ ।
સોમાત્સૂર્યાન્મેરુરૂપાચ્ચ વિષ્ણોઃ સમાગતા શિવમૂર્ધ્નો હિમાદ્રિમ્ । સત્યાવતી દ્રવ્યપરસ્ય વર્યા દિવો ભુવશ્ચાપિ વીક્ષ્યાનુરૂપા ॥

સુતાઽવનીધ્રસ્ય હરસ્ય ભાર્યા દિવો ભુવશ્ચાપિ કૃતાનુરૂપા ।
ભવ્યા પૃથિવ્યાં ભાગિની ચાપિ રાજ- ન્ગઙ્ગા લોકાનાં પૃણ્યદા વૈ ત્રયાણામ્ ॥

મધુસ્રવા ઘૃતધારા ઘૃતાર્ચિ- ર્મહોર્મિભિઃ શોભિતા બ્રાહ્મણૈશ્ચ ।
દિવશ્ચ્યુતા શિરસાઽપ્તા શિવેન ગઙ્ગાઽવનીધ્રાત્ત્રિદિવસ્ય માતા ॥

યોનિર્વરિષ્ઠા વિરજા વિતન્વી શય્યાઽચિરા વારિવહા યશોદા ।
વિશ્વાવતી ચાકૃતિરિષ્ટસિદ્ધા ગઙ્ગોક્ષિતાનાં ભુવનસ્ય પન્થાઃ ॥

ક્ષાન્ત્યા મહ્યા ગોપને ધારણે ચ દીપ્ત્ય, કૃશાનોસ્તપનસ્ય ચૈવ ।
તુલ્યા ગઙ્ગા સમ્મતા બ્રાહ્મણાનાં ગૃહસ્ય બ્રહ્મણ્યતયા ચ નિત્યમ્ ॥

ઋષિષ્ટુતાં વિષ્ણુપદીં પુરાણાં સુપુણ્યતોયાં મનસાઽપિ લોકે ।
સર્વાત્મના જાહ્નવીં યે પ્રવન્ના સ્તે બ્રહ્મણઃ સદનં સમ્પ્રયાતાઃ ॥

લોકાનિમાન્નયતિ યા જનનીવ પુત્રા- ન્સર્વાત્મના સર્વગુણોપપન્ના ।
તત્સ્થાનકં બ્રાહ્મમભીપ્સમાનૈ- ર્ગઙ્ગા સદૈવાત્મવશૈરુપાસ્યા ॥

ન તૈર્જુષ્ટાં સ્પૃશતીં વિશ્વતોયા- મિરાવજ્ઞાં રવેતીં ભૂધરાણામ્ ।
ઉસાં પૃષ્ટાં મિષતીં વિશ્વભોજ્યા- મિરાવતીં ધારિણીં ભૂધરાણામ્ । શિષ્ટાશ્રયામમૃતાં બ્રહ્મકાન્તાં ગન્ઙ્ગાં શ્રયેદાત્મવાન્સિદ્ધિકામઃ ॥

પ્રસાદ્ય દેવાન્સવિભૂન્સમસ્તા- ન્ભગીરથસ્તપસોગ્રેણ ગઙ્ગામ્ ।
ગામાનયત્તામભિગમ્ય શશ્વ- ત્પુંસાં ભયં નેહ ચામુત્ર વિદ્યાત્ ॥

ઉદાહૃતઃ સર્વથા તે ગુણાનાં મયૈકદેશઃ પ્રસમીક્ષ્ય બૃદ્ધ્યા ।
શક્તિર્ન સે કાચિદિહાસ્તિ વક્તું ગુણાન્સર્વાન્પરિમાતું તથૈવ ॥

મેરોઃ સમુદ્રસ્ય ચ સર્વયત્નૈઃ સઙ્ખ્યોપલાનામુદકસ્ય વાઽપિ ।
શક્યં વક્તું નેહ ગઙ્ગાજલાનાં ગુણાખ્યાનં પરિમાતું તથૈવ ॥

તસ્માદેતાન્પરયા શ્રદ્ધયોક્તા- ન્ગુણાન્સર્વાઞ્જાહ્નવીયાન્સદૈવ ।
ભવેદ્વાચા મનસા કર્મણા ચ ભક્ત્યા યુક્તઃ શ્રદ્ધયા શ્રદ્દધાનઃ ॥

લોકાનિમાંસ્ત્રીન્યશસા વિતત્ય સિદ્ધિં પ્રાપ્ય મહતીં તાં દુરાપામ્ ।
ગઙ્ગાકૃતાનચિરેણૈવ લોકા- ન્યથેષ્ટમિષ્ટાન્વિહરિષ્યસિ ત્વમ્ ॥

તવ મમ ચ ગુણૈર્મહાનુભાવા જુષતુ ભતિં સતતં સ્વધર્મયુક્તૈઃ ।
અભિમતજનવત્સલા હિ ગઙ્ગા જગતિ યુનક્તિ સુખૈશ્ચ ભક્તિમન્તમ્ ॥
ભીષ્મ ઉવાચ ।

ઇતિ પરમમતિર્ગુણાનશેષા- ઞ્શિલરતયે ત્રિપથાનુયોગરૂપાન્ ।
બહુવિધમનુશાસ્ય તથ્યરૂપા- ન્ગગનતલં દ્યુતિમાન્વિવેશ સિદ્ધઃ ॥

શિલવૃત્તિસ્તુ સિદ્ધસ્ય વાક્યૈઃ સમ્બોધિતસ્તદા ।
ગઙ્ગામુપાસ્ય વિધિવત્સિદ્ધિં પ્રાપ સુદુર્લભામ્ ॥

તથા ત્વમપિ કૌન્તેય ભક્ત્યા પરમયા યુતઃ ।
ગઙ્ગામભ્યેહિ સતતં પ્રાપ્સ્યસે સિદ્ધિમુત્તમામ્ ॥
વૈશમ્પાયન ઉવાચ ।

શ્રુત્વેતિહાસં ભીષ્મોક્તં ગઙ્ગાયાઃ સ્તવસંયુતમ્ ।
યુધિષ્ઠિરઃ પરાં પ્રીતિમગચ્છદ્ધાતૃભિઃ સહ ॥