મહાભારત · અધ્યાય 13.6

બ્રાહ્મણ્યં યદિ દુષ્પ્રાપ્યં ત્રિભિર્વર્ણૈર્નરાધિપ ।
કથં પ્રાપ્તં મહારાજ ક્ષત્રિયેણ મહાત્મના ॥

વિશ્વામિત્રેણ ધર્માત્મન્બ્રાહ્મણત્વં નરર્ષભ ।
શ્રોતુમિચ્છામિ તત્ત્વેન તન્મે બ્રૂહિ પિતામહ ॥

તેન હ્યમિતવીર્યેણ વસિષ્ઠસ્ય મહાત્મનઃ ।
હતં પુત્રશતં સદ્યસ્તપસાઽપિ પિતામહ ॥

યાતુધાનાશ્ચ બહવો રાક્ષસાસ્તિગ્મતેજસઃ ।
મન્યુનાઽવિષ્ટદેહેન સૃષ્ટાઃ કાલાન્તકોપમાઃ ॥

મહાન્કુશિકવંશશ્ચ બ્રહ્મર્ષિશતસન્કુલઃ ।
સ્થાપિતો નરલોકેઽસ્મિન્વિદ્વદ્બ્રાહ્મણસન્કુલઃ ॥

ઋતીકસ્યાત્મજશ્ચૈવ શુનઃશેપો મહાતપાઃ ।
વિમોક્ષિતો મહાસત્રાત્પશુતામપ્યુપાગતઃ ॥

હરિશ્ચન્દ્રક્રતૌ દેવાંસ્તોષયિત્વાઽત્મતેજસા ।
પુત્રતામનુસમ્પ્રાપ્તો વિશ્વામિત્રસ્ય ધીમતઃ ॥

નાભિવાદયતે જ્યેષ્ઠં દેવરાતં નરાધિપ ।
પુત્રાઃ પઞ્ચશતં ચાપિ શપ્તાઃ શ્વપચતાં ગતાઃ ॥

ત્રિશઙ્કુર્બન્ધુભિર્મુક્ત ઐક્ષ્વાકઃ પ્રીતિપૂર્વકમ્ ।
અવાક્શિરાદિવં નીતો દક્ષિણામાશ્રિતોદિશમ્ ॥

વિશ્વામિત્રસ્ય ભગિની નદી દેવર્ષિસેવિતા ।
કૌશિકીતિ કૃતા પુણ્યા બ્રહ્મર્ષિસુરસેવિતા ॥

તપોવિઘ્નકરી ચૈવ પઞ્ચચૂડા સુસમ્મતા ।
રમ્ભા નામાપ્સરાઃ શાપાદ્યસ્ય શૈલત્વમાગતા ॥

તથૈવાસ્ય ભયાદ્બદ્ધ્વા વસિષ્ઠઃ સલિલે પુરા ।
આત્માનં મઞ્જયઞ્શ્રીમાન્વિપાશઃ પુનરુત્થિતઃ ॥

તદાપ્રભૃતિ પુણ્યા હિ વિપાશાઽભૂન્મહાનદી ।
વિખ્યાતા કર્મણા તેન વસિષ્ઠસ્ય મહાત્મનઃ ॥

વશ્યશ્ચ ભગવાન્યેન દેવસેનાગ્રગઃ પ્રભુઃ ।
સ્તુતઃ પ્રીતમનાશ્ચાસીચ્છાપાચ્ચૈનમમુઞ્ચત ॥

ધ્રુવસ્યૌત્તાનપાદસ્ય બ્રહ્મર્ષીણાં તથૈવ ચ ।
મધ્યે જ્વલતિ યો નિત્યમુદીચીમાશ્રિતો દિશમ્ ॥

તસ્યૈતાનિ ચ કર્માણિ તથાઽન્યાનિ ચ કૌરવ ।
ક્ષત્રિયસ્યેત્યતો જાતમિદં કૌહતૂલં મમ ॥

કિમેતદિતિ તત્ત્વેન પ્રબ્રૂહિ ભરતર્ષભ ।
દેહાન્તરમનાસાદ્ય કથં સ બ્રાહ્મણોઽભવત્ ॥

એતત્તત્વેન મે તાત સર્વમાખ્યાતુમર્હસિ ।
મતઙ્ગસ્ય યથાતત્ત્વં તથૈવૈતદ્વદસ્વ મે ॥

સ્થાને મતઙ્ગો બ્રાહ્મણ્યં નાલભદ્ભરતર્ષભ ।
ચણ્ડાલયોનૌજાતો હિ કથં બ્રાહ્મણ્યમાપ્તવાન્ ॥