મહાભારત · અધ્યાય 13.5

એવમુક્તો મતઙ્ગસ્તુ સંશિતાત્મા યતવ્રતઃ ।
સહસ્રમેકપાદેન તતો ધ્યાને વ્યતિષ્ઠત ॥

તં સહસ્રાવરે કાલે શક્રો દ્રષ્ટુમુપાગમત્ ।
તદેવ ચ પુનર્વાક્યમુવાચ બલવૃત્રહા ॥
મતઙ્ગ ઉવાચ ।

ઇદં વર્ષસહસ્રં વૈ બ્રહ્મચારી સમાહિતઃ ।
અતિષ્ઠમેકપાદેન બ્રાહ્મણ્યં નાપ્નુયાં કથમ્ ॥
શક્ર ઉવાચ ।

ચણ્ડાલયોનો જાતેન નાવાપ્યં વૈ કથઞ્ચન ।
અન્યં કામં વૃણીષ્વ ત્વં મા વૃથા તેઽસ્ત્વયં શ્રમઃ ॥

એવમુક્તો મતઙ્ગસ્તુ ભૃશં શોકપરાયણઃ ।
અધ્યતિષ્ઠદ્ગયાં ગત્વા સોઽઙ્ગુષ્ટેન શતં સમાઃ ॥

સુદુર્વહં વહન્યોગં કૃશો ધમનિસન્તતઃ ।
ત્વગસ્થિભૂતો ધર્માત્મા સ તતાપેતિ નઃ શ્રુતમ્ ॥

તં તપન્તમભિદ્રુત્ય પાણિં જગ્રાહ વાસવઃ ।
વરાણામીશ્વરો દાતા સર્વભૂતહિતે રતઃ ॥
શક્ર ઉવાચ ।

મતઙ્ગ બ્રાહ્મણત્વં તે વિરુદ્ધમિહ દૃશ્યતે ।
બ્રાહ્મણ્યં દુર્લભતરં સંવૃતં પરિપન્થિભિઃ ॥

પૂજયન્સુખમાપ્નોતિ દુઃખમાપ્નોત્યપૂજયન્ ।
બ્રાહ્મણે સર્વભૂતાનાં યોગક્ષેમઃ સમાહિતઃ ॥

બ્રાહ્મણેભ્યોઽનુતૃપ્યન્તે પિતરો દેવતાસ્તથા ।
બ્રાહ્મણઃ સર્વભૂતાનાં મતઙ્ગ પર ઉચ્યતે ॥

બ્રાહ્મણઃ કુરુતે તદ્ધિ યથા યદ્યચ્ચ વાઞ્છતિ ॥

બહ્વીસ્તુ સંસરન્યોનીર્જાયમાનઃ પનુઃપુનઃ ।
પર્યાયે તાત કસ્મિંશ્ચિદ્બ્રાહ્મણ્યમિહ વિન્દતિ ॥

તદુત્સૃજ્યેહ દુષ્પ્રાપં બ્રાહ્મણ્યમકૃતાત્મભિઃ ।
અન્યં વરં વૃણીષ્વ ત્વં દુર્લભોઽયં હિ તે વરઃ ॥

કિં માં તુદસિ દુઃખાર્તં મૃતં મારયસે ચ મામ્ ।
ત્વાં તુ શોચામિ યો લબ્ધ્વા બ્રાહ્મણ્યં ન બુભૂષસે ॥

બ્રાહ્મણ્યં યદિ દુષ્પ્રાપં ત્રિભિર્વર્ણૈર્દુરાસદમ્ ।
સુદુર્લભં સદાવાપ્ય નાનુતિષ્ઠન્તિ માનવાઃ ॥

યે પાપેભ્યઃ પાપતમાસ્તેષામધમ એવ સઃ ।
બ્રાહ્મણ્યં યોઽવજાનીતે ધનં લબ્ધ્વેવ દુર્લભમ્ ॥

દુષ્પ્રાપં ખલુ વિપ્રત્વં પ્રાપ્તં દુરનુપાલનમ્ ।
દુરવાપમવાપ્યૈતન્નાનુતિષ્ઠન્તિ માનવાઃ ॥

એકારામો હ્યહં શક્ર નિર્ન્દ્વદ્વો નિષ્પરિગ્રહઃ ।
અહિંસાદમમાસ્થાય કથં નાર્હામિ વિપ્રતામ્ ॥

દૈવં તુ કથમેતદ્વૈ યદહં માતૃદોષતઃ ।
એતામવસ્થાં સમ્પ્રાપ્તો ધર્મજ્ઞઃ સન્પુરન્દરં ॥

નૂનં દૈવં ન શક્યં હિ પૌરુષેણાતિવર્તિતુમ્ ।
યદર્થં યત્નવાનેવ ન લભે વિપ્રતાં વિભો ॥

એવન્ગતે તુ ધર્મજ્ઞ દાતુમર્હસિ મે વરમ્ ।
યદિ તેઽહમનુગ્રાહ્યઃ કિચિદ્વા સુકૃતં મમ ॥
વૈશમ્પાયન ઉવાચ ।

વૃણીષ્વેતિ તદા પ્રાહ તતસ્તં બલવૃત્રહા ।
ચોદિતસ્તુ મહેન્દ્રેણ મતઙ્ગઃ પ્રાબ્રવીદિદમ્ ॥

યથા કામવિહારી સ્યાં કામરૂપી વિહઙ્ગમઃ ।
બ્રહ્મક્ષત્રાવિરોધેન પૂજાં ચ પ્રાપ્નુયામહમ્ ॥

યથા મમાક્ષયા કીર્તિર્ભવેચ્ચાપિ પુરન્દર ।
કર્તુમર્હસિ તદ્દેવ શિરસા ત્વાં પ્રસાદયે ॥
શક્ર ઉવાચ ।

મતઙ્ગ ગમ્યતાં શીઘ્રમેવમેતદ્ભવિષ્યતિ ।
સ્ત્રિયઃ સર્વાસ્ત્વયા લોકે યક્ષ્યન્તે ભૂતિકર્મણિ ॥

છન્દોદેવ ઇતિ ખ્યાતઃ સ્ત્રીણાં પૂજ્યો ભવિષ્યસિ ।
કીર્તિશ્ચ તેઽતુલા વત્સ ત્રિષુ લોકેષુ યાસ્યતિ ॥

એવં તસ્મૈ વરં દત્ત્વા વાસવોઽન્તરધીયત ।
પ્રાણાંસ્ત્યક્ત્વા મતઙ્ગોપિ પ્રાપ તત્સ્થાનમુત્તમમ્ ॥

એવમેવ પરં સ્થાનં મર્ત્યાનાં ભરતર્ષભ ।
બ્રાહ્મણ્યં નામ દુષ્પ્રાપમિન્દ્રેણોક્તં મહાત્મના ॥