મહાભારત · અધ્યાય 13.45

પિતામહ મહેશાય નામાન્યાચક્ષ્વ શમ્ભવે ।
વિદુષે વિશ્વમાયાય મહાભાગ્યં ચ તત્વતઃ ॥
ભીષ્મ ઉવાચ ।

સુરાસુરગુરો દેવ વિષ્ણો ત્વં વક્તુમર્હસિ ।
શિવાય શિવરૂપાય યન્માઽપૃચ્છદ્યુધિષ્ઠિરઃ ॥

નામ્નાં સહસ્રં દેવસ્ય તણ્ડિના બ્રહ્મવાદિના ।
નિવેદિતં બ્રહ્મલોકે બ્રહ્મણો યત્પુરાઽભવત્ ॥

દ્વૈપાયનપ્રભૃતયસ્તથા ચેમે તપોધનાઃ ।
ઋષયઃ સુવ્રતા દાન્તાઃ શૃણ્વન્તુ ગદતસ્તવ ॥

ધ્રુવાય નન્દિને હોત્રે ગોપ્ત્રે વિશ્વસૃજેઽગ્નયે ।
મહાભાગ્યં વિભોર્બ્રૂહિ મુણ્ડિનેઽથ કપર્દિને ॥
વાસુદેવ ઉવાચ ।

ન ગતિઃ કર્મણાં શક્યા વેત્તુમીશસ્ય તત્ત્વતઃ ।
હિરણ્યગર્ભપ્રમુખા દેવાઃ સેન્દ્રા મહર્ષયઃ ॥

ન વિદુર્યસ્ય નિધનમાદિં વા સૂક્ષ્મદર્શિનઃ ।
સ કથં નામમાત્રેણ શક્યો જ્ઞાતું સતાં ગતિઃ ॥

તસ્યાહમસુરઘ્નસ્ય કાંશ્ચિદ્ભગવતો ગુણાન્ ।
ભવતાં કીર્તયિષ્યામિ વ્રતેશાય યથાતથમ્ ॥
વૈશમ્પાયન ઉવાચ ।

એવમુક્ત્વા તુ ભગવાન્ગુણાંસ્તસ્ય મહાત્મનઃ ।
ઉપસ્પૃશ્ય શુચિર્ભૂત્વા કથયામાસ ધીમતઃ ॥
વાસુદેવ ઉવાચ ।

શુશ્રૂષધ્વં બ્રાહ્મણેન્દ્રાસ્ત્વં ચ તાત યુધિષ્ઠિર ।
ત્વં ચાપગેય નામાનિ નિશામય જગત્પતેઃ ॥

યદવાપ્તં ચ મે પૂર્વં સામ્બહેતોઃ સુદુષ્કરમ્ ।
યથાવદ્ભગવાન્દૃષ્ટો મયા પૂર્વં સમાધિના ॥

શમ્બરે નિહતે પૂર્વં રૌક્મિણેયેન ધીમતા ।
અતીતે દ્વાદશે વર્ષે જામ્બવત્યબ્રવીદ્ધિ મામ્ ॥

પ્રદ્યુમ્નચારુદેષ્ણાદીન્રુક્મિણ્યા વીક્ષ્ય પુત્રકાન્ ।
પુત્રાર્થિની મામુપેત્ય વાક્યમાહ યુધિષ્ઠિર ॥

શૂરં બલવતાં શ્રેષ્ઠં કાન્તરૂપમકલ્મષમ્ ।
આત્મતુલ્યં મમ સુતં પ્રયચ્છાચ્યુત માચિરમ્ ॥

ન હિ તેઽપ્રાપ્યમસ્તીહ ત્રિષુ લોકેષુ કિઞ્ચન ।
લોકાન્સૃજેસ્ત્વમપરાનિચ્છન્યદુકુલોદ્વહ ॥

ત્વયા દ્વાદશવર્ષાણિ વ્રતીભૂતેન શુષ્યતા ।
આરાધ્ય પશુભર્તારં રુક્મિણ્યાં જનિતાઃ સુતાઃ ॥

ચારુદેષ્ણઃ સુચારુશ્ચ ચારુવેશો યશોધરઃ ।
ચારુશ્રવાશ્ચારુયશાઃ પ્રદ્યુમ્નઃ સમ્ભુરેવ ચ ॥

યથા તે જનિતાઃ પુત્રા રુક્મિણ્યાં ચારુવિક્રમાઃ ।
તથા મમાપિ તનયં પ્રયચ્છ મધુસૂદન ॥

ઇત્યેવં ચોદિતો દેવ્યા તામવોચં સુમધ્યમામ્ ।
અનુજાનીહિ માં રાજ્ઞિ કરિષ્યે વચનં તવ ॥

સા ચ મામબ્રવીદ્ગચ્છ શિવાય વિજયાય ચ । બ્રહ્મા શિવઃ કાશ્યપશ્ચ નદ્યો દેવા મનોઽનુગાઃ ।

ક્ષેત્રૌષધ્યો યજ્ઞવાહાશ્છન્દાસ્યૃષિગણાધ્વરાઃ ।
સમુદ્રા દક્ષિણા સ્તોભા ઋક્ષાણિ પિતરો ગ્રહાઃ ॥

દેવપત્ન્યો દેવકન્યા દેવમાતર એવ ચ ।
મન્વન્તરાણિ ગાવશ્ચ ચન્દ્રમાઃ સવિતા હરિઃ ॥

સાવિત્રી બ્રહ્મવિદ્યા ચ ઋતવો વત્સરાસ્તથા ।
ક્ષણા લવા મુહૂર્તાશ્ચ નિમેષા યુગપર્યયાઃ ॥

રક્ષન્તુ સર્વત્ર ગતં ત્વાં યાદવ સુખાય ચ ।
અરિષ્ટં ગચ્છ પન્થાનમપ્રમત્તો ભવાનઘ ॥

એવં કૃતસ્વસ્ત્યયનસ્તયાઽહં તતોઽભ્યનુજ્ઞાય નરેન્દ્રપુત્રીમ્ ।
પિતુઃ સમીપં નરસત્તમસ્ય માતુશ્ચ રાજ્ઞશ્ચ તથાઽહુકસ્ય ॥

ગત્વા સમાવેદ્ય યદબ્રવીન્માં વિદ્યાધરેન્દ્રસ્ય સુતા ભૃશર્તા ।
તાનભ્યનુજ્ઞાય તદાઽતિદુઃખા- દ્ગદં તથૈવાતિબલં ચ રામમ્ । અથોચતુઃ પ્રીતિયુતૌ તદાનીં તતઃસમૃદ્ધિર્ભવતોઽસ્ત્વવિઘ્નમ્ ॥

પ્રાપ્યાનુજ્ઞાં ગુરુજનાદહં તાર્ક્ષ્યમચિન્તયમ્ ।
સોવહદ્ધિમવન્તં માં પ્રાપ્ય ચૈનં વ્યસર્જયમ્ ॥

તત્રાહમદ્બુતાન્ભાવાનપશ્યં ગિરિસત્તમે ।
ક્ષેત્રં ચ તપસાં શ્રેષ્ઠં પશ્યામ્યદ્ભુતમુત્તમમ્ ॥

દિવ્યં વૈયાઘ્રપદ્યસ્ય ઉપમન્યોર્મહાત્મનઃ ।
પૂજિતં દેવગન્ધર્વૈર્બ્રાહ્મયા લક્ષ્મ્યા સમાવૃતમ્ ॥

ધવકકુભકદમ્બનારિકેલૈઃ કુરવકકેતકજમ્બુપાટલાભિઃ ।
વટવરુણકવત્સનાભવિલ્વૈઃ સરલકપિત્થપ્રિયાલસાલતાલૈઃ ॥

બદરીકુન્દપુન્નાગરૈશોકામ્રાતિમુક્તકૈઃ ।
મધૂકૈઃ કોવિદારૈશ્ચ ચમ્પકૈઃ પનસૈસ્તથા ॥

વન્યૈર્બહુવિધૈર્વૃક્ષૈઃ ફલપુષ્પપ્રદૈર્યુતમ્ ।
પુષ્પગુલ્મલતાકીર્ણં કદલીષણ્ડશોભિતમ્ ॥

નાનાશકુનિસમ્ભોજ્યૈઃ ફલૈર્વૃક્ષૈરલઙ્કૃતમ્ ।
યથાસ્થાનવિનિક્ષિપ્તૈર્ભૂષિતં ભસ્મરાશિભિઃ ॥

રુરુવાનરશાર્દૂલસિંહદ્વીપિસમાકુલમ્ । કુરઙ્ગબર્હિણાકીર્ણં માર્જારભુજગાવૃતમ્ ।
પૂગૈશ્ચ મૃગજાતીનાં મહિષર્ક્ષનિષેવિતમ્ ॥

સકૃત્પ્રભિન્નૈશ્ચ ગજૈર્વિભૂષિતં પ્રહૃષ્ટનાનાવિધપક્ષિસેવિતમ્ ।
સુપુષ્પિતૈરમ્બુધરપ્રકાશૈ- ર્મહીરુહાણાં ચ વનૈર્વિચિત્રૈઃ ॥

નાનાપુષ્પરજોમિશ્રો ગજદાનાધૈવાસિતઃ । દિવ્યસ્ત્રીગીતબહુલો મારુતોઽભિમુખો વવૌ

ધારાનિનાદૈર્વિહગપ્રાણાદૈઃ શુભૈસ્તથા બૃંહિતૈઃ કુઞ્જરાણામ્ ।
ગીતૈસ્તથા કિન્નરાણામુદારૈઃ શુભૈઃ સ્વનૈઃ સામગાનાં ચ વીર ॥

અચિન્ત્યં મનસાઽપ્યન્યૈઃ સરોભિઃ સમલઙ્કૃતમ્ ।
વિશાલૈશ્ચાગ્નિશરણૈર્ભૂષિતં કુસુમાવૃતૈઃ ॥

વિભૂષિતં પુણ્યયવિત્રતોયયા સદા ચ જુષ્ટં નૃપ જહ્નુકન્યયા ।
વિભૂષિતં ધર્મભૃતાં વરિષ્ઠૈ- ર્મહાત્મભિર્વહ્નિસમાનકલ્પૈઃ ॥

વાય્વાહારૈરમ્બુપૈર્જપ્યનિત્યૈઃ સમ્પ્રક્ષાલૈર્યોગિભિર્ધ્યાનનિત્યૈઃ ।
ધૂમપ્રાશૈરૂષ્મપૈઃ ક્ષીરપૈશ્ચ સઞ્જુષ્ટં ચ બ્રાહ્મણેન્દ્રૈઃ સમન્તાત્ ॥

ગોચારિણોઽર્થાશ્મકુટ્ટા દન્તોલૂખલિકાસ્તથા ।
મરીચિપાઃ ફેનપાશ્ચ તથૈવ મૃગચારિણઃ ॥

અશ્વત્થફલભક્ષાશ્ચ તથા હ્યુદકશાયિનઃ ।
ચીચચર્મામ્બરધરાસ્તથા વલ્કલધારિણઃ ॥

સુદુઃખાન્નિયમાંસ્તાંસ્તાન્વહતઃ સુતપોધનાન્ ।
પશ્યન્મુનીન્બહુવિધાનપ્રવેષ્ટુમુપચક્રમે ॥

સૂપૂજિતં દેવગણૈર્મહાત્મભિઃ શિવાદિભિર્ભારતપુણ્યકર્મભિઃ ।
રરાજ તચ્ચાશ્રમમણ્ડલં સદા દિવીવ રાજઞ્શશિમણ્ડલં યથા ॥

ક્રીડન્તિ સર્પૈર્નકુલા મૃગૈર્વ્યાઘ્રાશ્ચ મિત્રવત્ ।
પ્રભાવાદ્દીપ્તતપસાં સન્નિકર્ષાન્મહાત્મનામ્ ॥

તત્રાશ્રમપદે શ્રેષ્ઠે સર્વભૂતમનોરમ ।
સેવિતે દ્વિજશાર્દૂલૈર્વેદવેદાઙ્ગપારગૈઃ ॥

નાનાનિયમવિખ્યાતૈરૃષિભિ સુમહાન્મભિઃ ।
પ્રવિશન્નેવ ચાપશ્યં જટાચીરધરં પ્રભુમ્ ॥

તેજસા તપસા ચૈવ દીપ્યમાનં યથાઽનલમ્ ।
શિષ્યૈરનુગતં શાન્તં યુવાનં બ્રાહ્મણર્વભમ્ ॥

શિરસા વન્દમાનં મામુપમન્યુરભાષત ॥

સ્વાગતં પુણ્ડરીકાક્ષ સફલાનિ તપાંસિ નઃ ।
યઃ પૂજ્યઃ પૂજયસિ માં દ્રષ્ટવ્યો દ્રષ્ટુમિચ્છસિ ॥

મનુષ્યતાનુવૃત્ત્યા ત્વા જ્ઞાત્વા તિષ્ઠામ સર્વગમ્ । તમહં પ્રાઞ્જલિર્ભૂત્વા મૃગપક્ષિષ્વથાગ્નિષુ ।
ધર્મે ચ શિષ્યવર્ગે ચ સમપૃચ્છમનામયમ્ ॥

તતો માં ભગવાનાહ સામ્ના પરમવલ્ગુના ।
લપ્સ્યસે તનયં કૃષ્ણિ આત્મતુલ્યમસંશયમ્ ॥

તપઃ સુમહદાસ્થાય તોષયેશાનમીશ્વરમ્ ।
ઇહ દેવઃ સપત્નીકઃ સમાક્રીડત્યધોક્ષજ ॥

ઇહૈનં દૈવતશ્રેષ્ઠં દેવાઃ સર્ષિગણાઃ પુરા ।
તપસા બ્રહ્મચર્યેણ સત્યેન ચ દમેન ચ ॥

તોષયિત્વા શુભાન્કામાન્પ્રાપ્તવન્તો જનાર્દન ।
તેજસાં સપસાં ચૈવ નિધિઃ સ ભગવાનિહ ॥

શુભાશુભાન્વિતાન્ભાવાન્વિસૃજન્સ ક્ષિપન્નપિ ।
આસ્તે દેવ્યા સહાચિન્ત્યો યં પ્રાર્થયસિ શત્રુહન્ ॥

હિરણ્યકશિપુર્યોઽભૂદ્દાનવો મેરુકમ્પનઃ ।
તેન સર્વામરૈશ્વર્યં શર્વાત્પ્રાપ્તં સમાર્બુદમ્ ॥

તસ્યૈવ પુત્રપ્રવરો દમનો નામ વિશ્રુતઃ ।
મહાદેવવરાચ્છક્રં વર્ષાર્બુદમયોધયમ્ ॥

વિષ્ણોશ્ચક્રં ચ તદ્ધોરં વજ્રમાખણ્ડલસ્ય ચ ।
શીર્ણં પુરાઽભવત્તાત ગ્રહસ્યાઙ્ગેષુ કેશવ ॥

[યત્તદ્ભગવતા પૂર્વં દત્તં ચક્રં તવાનઘ ।
જલાન્તરચરં હત્વા દૈત્યં ચ બલગર્વિતમ્ ॥

ઉત્પાદિતં વૃષાઙ્કેન દીપ્તજ્વલનસન્નિભમ્ ।
દત્તં ભગવતા તુભ્યં દુર્ધષં તેજસાઽદ્ભુતમ્ ॥

ન શક્યં દ્રષ્ટુમન્યેન વર્જયિત્વા પિનાકિનમ્ ।
સુદર્શનં ભવત્યેવં ભવેનોક્તં તદા તુ તત્ ॥

સુદર્શનં તદા તસ્ય લોકે નામ પ્રતિષ્ઠિતમ્ । તજ્જીર્ણમભાવત્તાત ગ્રહસ્યાઙ્ગેષુ કેશવ ।

ગ્રહસ્યાતિવલસ્યાઙ્ગે વરદત્તસ્ય ધીમતઃ । ન શસ્ત્રાણિ વહન્ત્યઙ્ગે ચક્રવજ્રશતાન્યપિ ॥ ]

અર્દ્યમાનાશ્ચ વિબુધા ગ્રહેણિ સુબલીયસા ।
શિવદત્તવરાઞ્જઘ્નુરસુરેન્દ્રાન્સુરા ભૃશમ્ ॥

તૃષ્ટો વિદ્યુત્પ્રભસ્યાપિ ત્રિલોકેશ્વરતાં દદૌ ।
શતં વર્ષસહસ્રાણાં સર્વલોકેશ્વરોઽભવત્ ॥

મમૈવાનુચરો નિત્યં ભવિતાસીતિ ચાબ્રવીત્ ।
તથા પુત્રસહસ્રાણામયુતં ચ દદૌ પ્રભુઃ ॥

કુશદ્વીપં ચ સ દદૌ રાજ્યેન ભગવાનજઃ । [તથા શતમુખો નામ ધાત્રા સૃષ્ટો મહાસુરઃ ।

યેન વર્ષશતં સાગ્રમાત્મમાંસૈર્હુતોઽનલઃ ।
તં પ્રાહ ભવવાંસ્તુષ્ટઃ કિન્કરોમીતિ શન્કરઃ ॥

તં વૈ શતમુખઃ પ્રાહ યોગો ભવતુ મેઽદ્ભુતઃ ।
બલં ચ દૈવતશ્રેષ્ઠ શાશ્વતં સમ્પ્રયચ્છ મે ॥

તથેતિ ભગવાનાહ તસ્ય તદ્વચનં પ્રભુઃ ।
સ્વાયમ્ભુવઃ ક્રતુશ્ચાપિ પુત્રાર્થમભવત્પુરા ॥

આવિશ્ય યોગેનાત્માનં ત્રીણિ વર્ષશતાન્યપિ । તસ્ય ચોપદદૌ પુત્રાન્સહસ્રં ક્રતુસમ્મિતાન્.]
યોગેશ્વરં દેવગીતં વેત્થ કૃષ્ણ ન સંશયઃ ॥

યાજ્ઞવલ્ક્ય ઇતિ ખ્યાત ઋષિઃ પરમધાર્મિકઃ ।
આરાધ્ય સ મહાદેવં પ્રાપ્તવાનતુલં યશઃ ॥

વેદવ્યાસશ્ચ યોગાત્મા પરાશરસુતો મુનિઃ ।
સોઽપિ શન્કરમારાધ્ય પ્રાપ્તવાનતુલં યશઃ ॥

વાલખિલ્યા મઘવતા હ્યવજ્ઞાતાઃ પુરા કિલ ।
તૈઃ ક્રુદ્ધૈર્ભગવાન્રુદ્રસ્તપસા તોષિતો હ્યભૂત્ ॥

તાંશ્ચાપિ દૈવતશ્રેષ્ઠઃ પ્રાહ પ્રીતો જગત્પતિઃ ।
સુપર્ણં સોમહર્તારં તપસોત્પાદયિષ્યથ ॥

મહાદેવસ્ય રોષાચ્ચ આપો નષ્ટાઃ પુરાઽભવન્ ।
તાશ્ચ સપ્તકપાલેન દેવૈરન્યાઃ પ્રવર્તિતાઃ ॥

તતઃ પાનીયમભવત્પ્રસન્ને ત્ર્યમ્બકે ભુવિ ।
અત્રિભાર્યા સુતં દત્તં સોમં દુર્વાસસં પ્રભો ॥

અત્રેર્ભાર્યાઽપિ ભર્તારં સન્ત્યજ્ય બ્રહ્મવાદિની ।
નાહં તવ મુને ભૂયો વશગા સ્યાં કથઞ્ચન ॥

ઇત્યુક્ત્વા સા મહાદેવમગમચ્છરણં કિલ ।
નિરાહાસ ભયાદત્રેસ્ત્રીણિ વર્ષશતાન્યપિ ॥

અશેત મુસલેષ્વેવ પ્રસાદાર્થં ભવસ્ય સા ।
તામબ્રવીદ્ધસન્દેવો ભવિતા વૈ સુતસ્તવ ॥

વિના ભર્ત્રા ચરુદ્રેણ ભવિષ્યતિ ન સંશયઃ ।
વંશે તવૈવ નામ્ના તુ ખ્યાતિં યાસ્યતિ ચેપ્સિતામ્ ॥

વિકર્ણશ્ચ મહાદેવં તથા ભક્તસુખાવહમ્ ।
પ્રસાદ્ય ભગવાન્સિદ્ધિં પ્રાપ્તવાન્મધુસૂદન ॥

શાકલ્યઃ સંશિતાત્મા વૈ નવવર્ષશતાન્યપિ ।
આરાધયામાસ ભવં મનોયજ્ઞેન કેશવ ॥

તં ચાહ ભગવાંસ્તુષ્ટો ગ્રન્થકારો ભવિષ્યસિ ।
વત્સાક્ષયા ચ તે કીતિસ્ત્રેલોક્યે વૈ ભવિષ્યતિ ॥

અક્ષયં ચ કુલં તેઽસ્તુ મહર્ષિભિરલન્કૃતમ્ ।
ભવિષ્યતિ દ્વિજશ્રેષ્ઠઃ સૂત્રકર્તા સુતસ્તવ ॥

સાવર્ણિશ્ચાપિ વિખ્યાત ઋષિરાસીત્કૃતે યુગે ।
ઇહ તેન તપસ્તપ્તં ષષ્ટિવર્ષશતાન્યથ ॥

તમાહ ભગવાન્રુદ્રઃ સાક્ષાત્તુષ્ટોસ્મિ તેઽનઘ ।
ગ્રન્થકૃલ્લોકવિખ્યાતો ભવિતાસ્યજરામરઃ ॥

શક્રેણિ તુ પુરા દેવો વારાણસ્યાં જનાર્દન ।
આરાધિતોઽભૂદ્ભક્તેન દિગ્વાસા ભસ્મગુષ્ઠિતઃ ॥
આરાધ્ય સ મહાદેવં દેવરાજ્યમવાપ્તવાન્ ॥

નારદેન તુ ભક્ત્યાઽસૌ ભવ આરાધિતઃ પુરા ।
તસ્ય તુષ્ટો મહાદેવો જગૌ દેવગુરુર્ગુરુઃ ॥

તેજસા તપસા કીર્ત્યા ત્વત્સમો ન ભવિષ્યતિ ।
ગીતેન વાદિતવ્યેન નિત્યં મામનુયાસ્યસિ ॥

બાણઃ સ્કન્દસમત્વં ચ કામો દર્પવિમોક્ષણમ્ । લવણોઽવધ્યતામન્યૈર્દશાસ્યશ્ચ પુનર્બલમ્ ।
અન્તકોઽન્તમનુપ્રાપ્તસ્તસ્માત્કોઽન્યઃ પરઃ પ્રભુઃ ॥

મયાઽપિ ચ યથા દૃષ્ટો દેવદેવઃ પુરા વિભો ।
સાક્ષાત્પશુપતિસ્તાત તચ્ચાપિ શૃણુ માધવ ॥

યદર્થં ચ મયા દેવઃ પ્રયતેન તથા વિભો ।
આરાધિતો મહાતેજાસ્તચ્ચાપિ શૃણુ વિસ્તરાત્ ॥

યદવાપ્તં ચ મે પૂર્વં દેવદેવાન્મહેશ્વરાત્ । તત્સર્વં નિખિલેનાદ્ય કથયિષ્યામિ તેઽનઘ

પુરા કૃતયુગે તાત ઋષિરાસીન્મહાયશાઃ । વ્યાઘ્રપાદ ઇતિ ખ્યાતો વેદવેદાઙ્ગપારગઃ ।
તસ્યાહમભવં પુત્રો ધૌમ્યશ્ચાપિ મમાનુજઃ ॥

કસ્યચિત્ત્થ કાલસ્ય ધૌમ્યેન સહ માધવ ।
આગચ્છમાશ્રમં ક્રીડન્મુનીનાં ભાવિતાત્મનામ્ ॥

તત્રાપિ ચ મયા દૃષ્ટા દુહ્યમાના પયસ્વિની ।
લક્ષિતં ચ મયા ક્ષીરં સ્વાદુતો હ્યમૃતોપમમ્ ॥

તદાપ્રભૃતિ ચૈવાહમરુદં મધુસૂદન ।
દીયતાં દીયતાં ક્ષીરં મમ માતરિતીરિતા ॥

અભાવાચ્ચૈવ દુગ્ધસ્ય દુઃખિતા જનની તદા ॥

તતઃ પિષ્ટં સમાલોડ્ય તોયેન સહ માધવ ।
આવયોઃ ક્ષીરમિત્યેવ પાનાર્થં સમુપાનયત્ ॥

અથ ગવ્યં પયસ્તાત કદાચિત્પ્રાશિતં મયા ।

પિત્રાઽહં યજ્ઞકાલે હિ નીતો જ્ઞાતિકુલં મહત્ ।
તત્ર સા ક્ષરતે દેવી દિવ્યા ગૌઃ સુરનન્દિની ॥

યસ્તાહં તત્પયઃ પીત્વા રસેન હ્યમૃતોપમમ્ । જ્ઞાત્વા ક્ષીરગુણાંશ્ચૈવ ઉપલભ્ય હિ સમ્ભવમ્ ।
સ ચ પિષ્ટરસસ્તાત ન મે પ્રીતિમુપાવહત્ ॥

તતોઽહમબ્રુવં બાલ્યાજ્જનનીમાત્મનસ્તદા ।
નેદં ક્ષીરોદનં માતર્યત્ત્વં મે દત્તવત્યસિ ॥

તતો મામબ્રવીન્માતા દુઃખશોકસમન્વિતા ।
પુત્રસ્નેહાત્પરિષ્વજ્ય મૂર્ધ્નિ ચાઘ્રાય માધવ ॥

કુતઃ ક્ષીરોદનં વત્સ મુનીનાં ભાવિતાત્મનમ્ ।
વને નિવસતાં નિત્યં કન્દમૂલફલાશિનામ્ ॥

આસ્થિતાનાં નદીં દિવ્યાં વાલખિલ્યૈર્નિષેવિતામ્ કુત ક્ષીરં વનસ્થાનાં મુનીનાં ગિરિવાસિનામ્ ॥

પાવનાનાં વનાશાનાં વનાશ્રમનિવાસિનામ્ । ગ્રામ્યાહારનિવૃત્તાનામારણ્યફલભોજિનામ્ ।
નાસ્તિ પુત્ર પયોઽરણ્યે સુરભીગોત્રવર્જિતે ॥

નદીગહ્વરશૈલેષુ તીર્થેષુ વિવિધેષુ ચ ।
તપસા જપ્યનિત્યાનાં શિવો નઃ પરમા ગતિઃ ॥

અપ્રસાદ્ય વિરૂપાક્ષં વરદં સ્થાણુમવ્યયમ્ ।
કુતઃ ક્ષીરોદનં વત્સ સુખાનિ વસનાનિ ચ ॥

તં પ્રપદ્ય સદા વત્સ સર્વભાવેન શઙ્કરમ્ ।
તત્પ્રસાદાચ્ચ કામેભ્યઃ ફલં પ્રાપ્સ્યસિ પુત્રક ॥

જનન્યાસ્તદ્વચઃ શ્રુત્વા તદાપ્રભૃતિ શત્રુહન્ ।
[પ્રાઞ્જલિઃ પ્રણતો ભૂત્વા ઇદમમ્બામવોચયં ॥

કોઽયમમ્બ મહાદેવઃ સ કથં ચ પ્રસીદતિ ।
કુત્ર વા વસતે દેવો દ્રષ્ટવ્યો વા કથઞ્ચન ॥

તુષ્યતે વા કથં શર્વો રૂપં તસ્ય ચ કીદૃશમ્ ।
કથં જ્ઞેયઃ પ્રસન્નો વા દર્શયેજ્જનની મમ ॥

એવમુક્તા તદા કૃષ્ણ માતા મે સુતવત્સલા ।
મૂર્ઘન્યાધ્રાય ગોવિન્દ સબાષ્પાકુલલોચના ॥

પ્રમાર્જન્તી ચ ગાત્રાણિ મમ વૈ મધુસૂદન ॥
દૈન્યમાલમ્બ્ય જનની ઇદમાહ સુરોત્તમ ॥

દુર્વિજ્ઞેયો મહાદેવો દુરાધારો દુરન્તકઃ ।
દુરાબાધશ્ચ દુર્ગ્રાહ્યો દુર્દ્દશ્યો હ્યકૃતાત્મભિઃ ॥

યસ્ય રૂપાણ્યનેકાનિ પ્રવદન્તિ મનીષિણઃ ।
સ્થાનાનિ ચ વિચિત્રાણિ પ્રાસાદાશ્ચાપ્યનેકશઃ ॥

કો હિ તત્ત્વેન તદ્વેદ ઈશસ્ય ચરિતં શુભમ્ । કૃતવાન્યાનિ રૂપાણિ દેવદેવઃ પુરા કિલ ।
ક્રીડતે ચ તથા શર્વઃ પ્રસીદતિ યથાચ વૈ ॥

હૃદિસ્થઃ સર્વભૂતાનાં વિશ્વરૂપો મહેશ્વરઃ । ભક્તાનામનુકમ્પાર્થં દર્શનં ચ યથાશ્રુતમ્ ।
મુનીનાં બ્રુવતાં દિવ્યમીશાનચરિતં શુભમ્ ॥

કૃતવાન્યાનિ રૂપાણિ કથિતાનિ દિવૌકસૈઃ ।
અનુગ્રહાર્થં વિપ્રાણાં શૃણુ વત્સ સમાસતઃ ॥

તાનિ તે કીર્તયિષ્યામિ યન્માં ત્વં પરિપૃચ્છસિ ॥

બ્રહ્મવિષ્ણુસુરેન્દ્રાણાં રુદ્રાદિત્યાશ્વિનામપિ ।
વિશ્વેષામપિ દેવાનાં વપુર્ધારયતે ભવઃ ॥

નરાણાં દેવનારીણાં તથા પ્રેતપિશાચયોઃ ।
કિરાતશબરાણાં ચ જલજાનામનેકશઃ ॥

કરોતિ ભગવાન્રૂપમાટવ્યશબરાણ્યપિ ।
કૂર્મો મત્સ્યસ્તથા શઙ્ખઃ પ્રવાલાઙ્કુરભૂષણઃ ॥

યક્ષરાક્ષસસર્પાણાં દૈત્યદાનવયોરપિ ।
વપુર્ધારયતે દેવો ભૂયશ્ચ બિલવાસિનામ્ ॥

વ્યાઘ્રસિંહમૃગાણાં ચ તરક્ષ્વૃક્ષપતત્ત્રિણામ્ ।
ઉલૂકશ્વશૃગાલાનાં રૂપાણિ કુરુતેઽપિ ચ ॥

હંસકાકમયૂરાણાં કૃકલાસકસારસામ્ ।
રૂપાણિ ચ બલાકાનાં ગૃધ્રચક્રાઙ્ગયોરપિ ॥

કરોતિ વા સ રૂપાણિ ધારયત્યપિ પર્વતમ્ ।
ગોરૂપં ચ મહાદેવો હસ્ત્યશ્વોષ્ટ્રખરાકૃતિઃ ॥

છાગશાર્દૂલરૂપશ્ચ અનેકમૃગરૂપધૃક્ ।
અણ્ડજાનાં ચ દિવ્યાનાં વપુર્ધારયતે ભવઃ ॥

દણ્ડી છત્રી ચ કુણ્ડી ચ દ્વિજાનાં વારણસ્તથા ।
ષણ્મુખો વૈ બહુમુખસ્ત્રિનેત્રો બહુશીર્ષકઃ ॥

અનેકકટિપાદશ્ચ અનેકોદરવક્ત્રધૃત્ ।
અનેકપાણિપાર્શ્વશ્ચ અનેકગપસંવૃતઃ ॥

ઋષિગન્ધર્વરૂપશ્ચ સિદ્ધચારણરૂપધૃત્ ।
ભસ્પપાણ્ડુરગાત્રશ્ચ ચન્દ્રાર્ધકૃતભૂષણઃ ॥

અનેકરાવસન્ઘુષ્ટશ્ચાનેકસ્તુતિસંસ્કૃતઃ ।
સર્વભૂતાન્તકઃ સર્વઃ સર્વલોકપ્રતિષ્ઠિતઃ ॥

સર્વલોકાન્તરાત્મા ચ સર્વગઃ સર્વવાદ્યપિ ।
સર્વત્ર ભગવાન્જ્ઞેયો હૃદિસ્થઃ સર્વદેહિનામ્ ॥

યો હિ યં કામયેત્કામં યસ્મિન્નર્થઽર્ચ્યતે પુનઃ ।
તત્સર્વં વેત્તિ દેવેશસ્તં પ્રપદ્ય યદીચ્છસિ ॥

નન્દતે કુપ્યતે ચાપિ તથા હુન્કારયત્યપિ ।
ચક્રી શૂલી ગદાપાણિર્મુસલી ખડ્ગપટ્ટસી ॥

ભૂધરો નાગમૌઞ્જી ચ નાગકુણ્ડલકુણ્ડલી ।
નાગયજ્ઞોપવીતી ય નાગચર્મોત્તરચ્છદઃ ॥

હસતે ગાયતે ચૈવ નૃત્યતે ચ મનોહરમ્ ।
વાદયત્યપિ વાદ્યાનિ વિચિત્રાણિ ગણૈર્યુતઃ ॥

વલ્ગતે જૃમ્બતે ચૈવ રુદતે રોદયત્યપિ ।
ઉન્મત્તમત્તરૂપં ચ ભાષતે ચાપિ સુસ્વરઃ ॥

અતીવ હસતે રૌદ્રસ્ત્રાસયન્નયનૈર્જનમ્ ।
જાગર્તિ ચૈવ સ્વપિતિ જૃમ્ભતે ચ યથાસુવમ્ ॥

જપતે જપ્યતે ચૈવ તપતે તપ્યતે પુનઃ ।
દદાતિ પ્રતિગૃહ્ણાતિ યુઞ્જતે ધ્યાયતેઽપિ ચ ॥

વેદીમધ્યે તથા યૂપે ગોષ્ઠમધ્યે હુતાશને ।
દૃશ્યતે દૃશ્યતે ચાપિ બાલો વૃદ્ધો યુવા તથા ॥

ક્રીડતે ઋષિકન્યાભિરૃષિપત્નીભિરેવ ચ ।
ઊર્ધ્વકેશો મહાશેફો નગ્નો વિકૃતલોચનઃ ॥

ગૌરઃ શ્યામસ્તથા કૃષ્ણઃ પાણ્ડુરો ધૂમલોહિતઃ ।
વિકૃતાક્ષો વિશાલાક્ષો દિગ્વાસાઃ સર્વવાસકઃ ॥

અરૂપસ્યાદ્યરૂપસ્ય અતિરૂપાદ્યરૂપિણઃ ।
અનાદ્યન્તમજસ્યાન્તં વેત્સ્યતે કોસ્ય તત્ત્વતઃ ॥

હૃદિ પ્રાણો મનો જીવો યોગાત્મા યોગસઞ્જ્ઞિતઃ ।
ધ્યાનં તત્પરમાત્મા ચ ભાવગ્રાહ્યો મહેશ્વરઃ ॥

વાદકો ગાયનશ્ચૈવ સહસ્રશતલોચનઃ ।
એકવક્ત્રો દ્વિવક્ત્રશ્ચ ત્રિવક્ત્રોઽનેકવક્ત્રકઃ ॥

તદ્ભક્તસ્તદ્ગતો નિત્યં તન્નિષ્ઠસ્તત્પરાયણઃ ।
ભજ પુત્ર મહાદેવં તતઃ પ્રાપ્સ્યસિ ચેપ્સિતં ॥

જનન્યાસ્તદ્વચઃ શ્રુત્વા તદાપ્રભૃતિ શત્રુહન્.] મમ ભક્તિર્મહાદેવે નૈષ્ઠિકી સમપદ્યત ॥

તતોઽહં તપ આસ્થાય તોપયામાસ શન્કરમ્ ।
દિવ્યં વર્ષસહસ્રં તુ વામાઙ્ગુષ્ઠાગ્રવિષ્ઠિતઃ ॥

એકં વર્ષશતં ચૈવ ફલાહારસ્તતોઽભવમ્ ।
દ્વિતીયં શીર્ણપર્ણાશી તૃતીયં ચામ્બુભોજનઃ ॥

શતાનિ સપ્ત ચૈવાહં વાયુભક્ષસ્તદાઽભવમ્ ।
એકં વર્ષસહસ્રં તુ દિવ્યમારાધિતો મયા ॥

તતસ્તુષ્ટો મહાદેવઃ સર્વલોકેશ્વરઃ પ્રભુઃ ।
એકભક્ત ઇતિ જ્ઞાત્વા જિજ્ઞાસાં કુરુતે તદા ॥

શક્રરૂપં સ કૃત્વા તુ સર્વૈર્દેવગણૈર્વૃતઃ ।
સહસ્રાક્ષસ્તદા ભૂત્વા વજ્રપાણિર્મહાયશાઃ ॥

સુધાવદાતં રક્તાક્ષં સ્તબ્ધકર્ણં મદોત્કટમ્ ।
આવેષ્ટતકરં ઘોરં ચતુર્દષ્ટ્રં મહાગજમ્ ॥

સમાસ્થિતઃ સ ભગવાન્દીપ્યમાનઃ સ્વતેજસા ।
આજગામ કિરીટી તુ હારકેયૂરભૂષિતઃ ॥

પાણ્ડુરેણાતપત્રેણ ધ્રિયમાણેન મૂર્ધનિ ।
સેવ્યભાનોપ્સરોભિશ્ચ દિવ્યગન્ધર્વનાદિતૈઃ ॥

તતો મામાહ દેવેન્દ્રસ્તુષ્ટસ્તેઽહં દ્વિજોત્તમ ।
વરં વૃણીષ્વ મત્તસ્ત્વં યત્તે મનસિ વર્તતે ॥

શક્રસ્ય તુ વચઃ શ્રુત્વા નાહં પ્રીતમનાઽભવમ્ ।
અબ્રવં ચ તદા કૃષ્ણ દેવરાજમિદં વચઃ ॥

નાહં ત્વત્તો વરં કાઙ્ક્ષે નાન્યસ્માદપિ દૈવતાત્ ।
મહાદેવાદૃતે સૌમ્ય સત્યમેતદ્બ્રવીમિ તે ॥

સત્યંસત્યં હિ નઃ શક્ર વાક્યમેતત્સુનિશ્ચિતમ્ ।
ન યન્મિહેશ્વરં મુક્ત્વા કથાઽન્યા મમ રોચતે ॥

પશુપતિવચનાદ્ભવામિ સદ્યઃ કૃમિરથવા તરુરપ્યનેકશાખઃ ।
અપશુપતિવરપ્રસાદજા મે ત્રિભુવનરાજ્યવિભૂતિરપ્યનિષ્ટા ॥

[જન્મશ્વપાકમધ્યે- પિ મેઽસ્તુ હરચરણવન્દનરતસ્ય ।
મા વાઽનીશ્વરભક્તો ભવાનિ ભવનેઽપિ શક્રસ્ય ॥

વાય્વમ્બુભુજોઽપિ સતો । નરસ્ય દુઃખક્ષયઃ કુતસ્તસ્ય ।
ભવતિ હિ સુરાસુરગુરૌ યસ્ય ન વિશ્વેશ્વરે ભક્તિઃ ॥

અલમન્યાભિસ્તેષાં કથાભિરપ્યન્યધર્મયુક્તાભિઃ ।
યેષાં ન ક્ષણમપિ રુચિતો હરચરણસ્મરણવિચ્છેદઃ ॥

હરચરણનિરતમતિના ભવિતવ્યમનાર્જવં યુગં પ્રાપ્ય ।
સંસારભયં ન ભવતિ હરભક્તિરસાયનં પીત્વા ॥

દિવસં દિવસાર્ધં વા મુહૂર્તં વા ક્ષણં લવમ્ । ન હ્યલબ્ધપ્રસાદસ્ય ભક્તિર્ભવતિ શઙ્કરે ॥ ]

અપિ કીટઃ પતઙ્ગો વા ભવેયં શઙ્કરાજ્ઞયા ।
ન તુ શક્ર ત્વયા દત્તં ત્રૈલોક્યમપિ કામયે ॥

[શ્વાઽપિ મહેશ્વરવચના- દ્ભવામિ સ હિ નઃ પરઃ કામઃ ।
ત્રિદશગણરાજ્યમપિ ખલુ નેચ્છામ્યમહેશ્વરાજ્ઞપ્તમ્ ॥

ન નાકપૃષ્ઠં ન ચ દેવરાજ્યં ન બ્રહ્મલોકં ન ચ નિષ્કલત્વમ્ ।
ન સર્વકામાનખિલાન્વૃણોમિ હરસ્ય દાસત્વમહં વૃણોમિ ॥ ]

યાવચ્છશાઙ્કધવલામલબદ્ધમૌલિ- ર્ન પ્રીયતે પશુપતિર્ભગવાન્મમેશઃ ।
તાવજ્જરામરણજન્મશતાભિઘાતૈ- ર્દુઃખાનિ દેહવિહિતાનિ સમુદ્વહામિ ॥

દિવસકરશશાઙ્કવહ્નિદીપ્તં ત્રિભુવનસારમસારમાદ્યમેકમ્ ।
અજરમમરમપ્રસાદ્ય રુદ્રં જગતિ પુમાનિહ કો લભેત શાન્તિં ॥

ધિક્તેષાં ધિક્તેષાં પુનરપિ ચ ધિગસ્તુ ધિક્તેષામ્ ।
યેષાં ન વસતિ હૃદયે કુપથગતિવિમોક્ષકો રુદ્રઃ ॥

યદિ નામ જન્મ ભૂયો ભવતિ મદીયૈઃ પુનર્દોષૈઃ ।
તસ્મિંસ્તસ્મિઞ્જન્મનિ ભવે ભવેન્મેઽક્ષયા ભક્તિઃ ॥
શક્ર ઉવાચ ।

કઃ પુનર્ભવને હેતુરીશે કારણકારણે ।
યેન શર્વાદૃતેઽન્યસ્માત્પ્રસાદં નાભિકાઙ્ક્ષસિ ॥
[ઉપમન્યુરુવાચ ।

સદસદ્વ્યક્તમવ્યક્તં યમાહુર્બ્રહ્મવાદિનઃ ।
નિત્યમેકમનેકં ચ વરં તસ્માદ્વૃણીમહે ॥

અનાદિમધ્યપર્યન્તં જ્ઞાનૈશ્વર્યમચિન્તિતમ્ ।
આત્માનં પરમં યસ્માદ્વરં તસ્માદ્વૃણીમહે ॥

ઐશ્વર્યં સકલં યસ્માદનુત્પાદિતમવ્યયમ્ ।
અબીજાદ્બીજસમ્ભૂતં વરં તસ્માદ્વૃણીમહે ॥

તમસઃ પરમં જ્યોતિસ્તપસ્તદ્વૃત્તિનાં પરમ્ ।
યં જ્ઞાત્વા નાનુશોચન્તિ વરં તસ્માદ્વૃણીમહે ॥

ભૂતભાવનભાવજ્ઞં સર્વભૂતાભિભાવનમ્ ।
સર્વગં સર્વદં દેવં પૂજયામિ પુરન્દર ॥

હેતુવાદૈર્વિનિર્મુક્તં સાઙ્ખ્યયોગાર્થદં પરમ્ ।
યમુપાસન્તિ તત્ત્વજ્ઞા વરં તસ્માદ્વૃણીમહે ॥

મઘવન્મઘવાત્માનં યં વદન્તિ સુરેશ્વરમ્ ।
સર્વભૂતગુરું દેવં વરં તસ્માદ્વૃણીમહે ॥

યત્પૂર્વમસૃજદ્દેવં બ્રહ્માણં લોકભાવનમ્ ।
અણ્ડમાકાશમાપૂર્ય વરં તસ્માદ્વૃણીમહે ॥

અગ્નિરાપોઽનિલઃ પૃથ્વી ખં બુદ્ધિશ્ચ મનો મહાન્ ।
સ્રષ્ટા ચૈષાં ભવેદ્યોઽન્યો બ્રૂહિ કઃ પરમેશ્વરાત્ ॥

મનો મતિરહઙ્કારસ્તન્માત્રાણીન્દ્રિયાણિ ચ ।
બ્રૂહિ ચૈષાં ભવેચ્છક્ર કોઽન્યોસ્તિ પરમં શિવાત્ ॥

સ્રષ્ટારં ભુવનસ્યેહ વદન્તીહ પિતામહમ્ ।
આરાધ્ય સ તુ દેવેશમશ્નુતે મહતીં ક્ષિયમ્ ॥

ભગવત્યુત્તમૈશ્વર્યં બ્રહ્મવિષ્ણુપુરોગમમ્ ।
વિદ્યતે વૈ મહાદેવાદ્બ્રૂહિ કઃ પરમેશ્વરાત્ ॥

દૈત્યદાનવમુખ્યાનામાધિપત્યારિમર્દનાત્ ।
કોઽન્યઃ શક્રોતિ દેવેશાદ્દિતેઃ સમ્પાદિતું સુતાન્ ॥

દિક્કાલસૂર્યતેજાંસિ ગ્રહવાય્વિન્દુતારકાઃ ।
વિદ્ધિ ત્વેતે મહાદેવાદ્બ્રૂહિ કઃ પરમેશ્વરાત્ ॥

અથોત્પત્તિવિનાશે વા યજ્ઞસ્ય ત્રિપુરસ્ય વા ।
દૈત્યદાનવમુખ્યાનામાધિપત્યારિમર્દનઃ ॥

કિં ચાત્ર બહુભિઃ સૂક્તૈર્હેતુવાદૈઃ પુરન્દર ।
સહસ્રનયનં દૃષ્ટ્વા ત્વામેવ સુરસત્તમ ॥

પૂજિતં સિદ્ધગન્ધર્વૈર્દેવૈશ્ચ ઋષિભિસ્તથા ।
દેવદેવપ્રસાદેન તત્સર્વં કુશિકોત્તમ ॥

અવ્યક્તમુક્તકેશાય સર્વગસ્યેદમાત્મકમ્ ।
ચેતનાચેતનાદ્યેષુ શક્ર વિદ્ધિ મહેશ્વરાત્ ॥

ભુવાદ્યેષુ મહાન્તેષુ લોકાલોકાન્તરેષુ ચ । દ્વીપસ્થાનેષુ મેરોશ્ચ વિભવેષ્વન્તરેષુ ચ ।

ભગવન્મઘવન્દેવં વદન્તે તત્ત્વદર્શિનઃ ॥ યદિ દેવાઃ સુરાઃ શક્ર પશ્યન્ત્યન્યાં ભવાકૃતિમ્ ।

કિં ન ગચ્છન્તિ શરણં મર્દિતાશ્ચાસુરૈઃ સુરાઃ ॥ અભિઘાતેષુ દેવાનાં સયક્ષોરગરક્ષસામ્ ।

પરસ્પરવિનાશીષુ સ્વસ્થાનૈશ્વર્યદો ભવઃ ॥ અન્ધકસ્યાથ શુક્રસ્ય દુન્દુભેર્મહિષસ્ય ચ ।
યક્ષેન્દ્રબલરક્ષઃસુ નિવાતકવચેષુ ચ । વરદાનાવઘાતાય બ્રૂહિ કોઽન્યો મહેશ્વરાત્ ॥

સુરાસુરગુરોર્વક્ત્રે કસ્ય રેતઃ પુરા હુતમ્ ।
કસ્ય વાઽન્યસ્ય રેતસ્તદ્યેન હૈમો ગિરિઃ કૃતઃ ॥

દિગ્વાસાઃ કીર્ત્યતે કોઽન્યો લોકે કશ્ચોર્ધ્વરેતસઃ ।
કસ્ય ચાર્ધે સ્થિતા કાન્તા અનઙ્ગઃ કેન નિર્જિતઃ ॥

બ્રૂહીન્દ્ર પરમં સ્થાનં કસ્ય દેવૈઃ પ્રશસ્યતે ।
શ્મશાને કસ્ય ક્રીડાર્થં નૃત્તે વા કોઽભિભાષ્યતે ॥

કસ્યૈશ્વર્યં સમાનં ચ ભૂતૈઃ કો વાઽપિ ક્રીડતે ।
કસ્ય તુલ્યબલા દેવગણાશ્ચૈશ્વર્યદર્પિતાઃ ॥

ઘુષ્યતે હ્યચલં સ્થાનં કસ્ય ત્રૈલોક્યપૂજિતમ્ ।
વર્ષતે તપતે કોઽન્યો જ્વલતે તેજસા ચ કઃ ॥

કસ્માદોષધિસમ્પત્તિઃ કો વા ધારયતે વસુ ।
પ્રકામં ક્રીડતે કો વા ત્રૈલોક્યે સચરાચરે ॥

જ્ઞાનસિદ્ધિક્રિયાયોગૈઃ સેવ્યમાનશ્ચ યોગિભિઃ ।
ઋષિગન્ધર્વસિદ્ધૈશ્ચ વિહિતં કારણં પરમ્ ॥

કર્મયજ્ઞક્રિયાયોગૈઃ સેવ્યમાનઃ સુરાસુરૈઃ ।
નિત્યં કર્મફલૈર્હીનં તમહં કારણં વદે ॥

સ્થૂલં સૂક્ષ્મમનૌપમ્યમગ્રાહ્યં ગુણગોચરમ્ ।
ગુણહીનં ગુણાધ્યક્ષં પરં માહેશ્વરં પદમ્ ॥

વિશ્વેશં કારણગુરું લોકકાલોકાન્તકારણમ્ । ભૂતાભૂતભવિષ્યચ્ચ જનકં સર્વકારણમ્ ।

અક્ષરાક્ષરમવ્યક્તં વિદ્યાવિદ્યે કૃતાકૃતે ।
ધર્માધર્મૌ યતઃ શક્ર તમહં કારણં બ્રુવે ॥

પ્રત્યક્ષમિહ દેવેન્દ્ર પશ્ય લિઙ્ગં ભગાઙ્કિતમ્ ।
દેવદેવેન રુદ્રેણ સૃષ્ટિસંહારહેતુના ॥

માત્રા પૂર્વં મમાખ્યાતં કારણં લોકલક્ષણમ્ ।
નાસ્તિ ચેશાત્પરં શક્ર તં પ્રપદ્ય યદીચ્છસિ ॥

પ્રત્યક્ષં નનુ તે સુરેશ વિદિતં સંયોગલિઙ્ગોદ્ભવં ત્રૈલોક્યં સવિકારનિર્ગુણગણં બ્રહ્માદિરેતોદ્ભવમ્ ।
યદ્બ્રહ્મેન્દ્રહુતાશવિષ્ણુસહિતા દેવાશ્ચ દૈત્યેશ્વરા નાન્યત્કામસહસ્રકલ્પિતધિયઃ શંસન્તિ ઈશાત્પરં ॥

તં દેવં સચરાચરસ્ય જગતો વ્યાખ્યાતવેદ્યોત્તમં કામાર્થી વરયામિ સંયતમના મોક્ષાય સદ્યઃ શિવમ્
હેતુભિર્વા કિમન્યૈસ્તૈરીશઃ કારણકારણમ્ । ન શુશ્રુમ યદન્યસ્ય લિઙ્ગમભ્યર્ચિતં સુરૈઃ ॥

કસ્યાન્યસ્ય સુરૈઃ સર્વૈર્લિઙ્ગં મુક્ત્વા મહેશ્વરમ્ ।
અર્ચ્યતેઽર્ચિતપૂર્વં વા બ્રૂહિ યદ્યસ્તિ તે શ્રુતિઃ ॥

યસ્ય બ્રહ્મ ચ વિષ્ણુશ્ચ ત્વં ચાપિ સહદૈવતૈઃ ।
અર્ચયધ્વં સદા લિઙ્ગં તસ્માચ્છ્રેષ્ઠતમો હિ સઃ ॥

ન પદ્માઙ્ગા ન ચક્રાઙ્કા ન વજ્રાઙ્કા યતઃ પ્રજાઃ ।
લિઙ્ગાઙ્કા ચ ભગાઙ્કા ચ તસ્માન્માહેશ્વરી પ્રજા ॥

દેવ્યાઃકરણરૂપભાવજનિતાઃસર્વાભગાઙ્કાઃ સ્ત્રિયો લિઙ્ગેનાપિ હરસ્ય સર્વપુરુષાઃ પ્રત્યક્ષચિહ્નીકૃતાઃ ।
યોઽન્યત્કારણમીશ્વરાત્પ્રવદતે દેવ્યા ચ યન્નાઙ્કિતં ત્રૈલોક્યે સચરાચરે સ તુ પુમાન્બાહ્યો ભવેદ્દુર્મતિઃ ॥

પુલ્લિઙ્ગં સર્વમીશાનં સ્ત્રીલિઙ્ગં વિદ્ધિ ચાપ્યમામ્ । દ્વાભ્યાં તનુભ્યાં વ્યાપ્તં હિ ચરાચરમિદં જગત્ ॥ ]

તસ્માદ્વરમહં કાઙ્ક્ષે નિધનં વાઽપિ કૌશિક ।
ગચ્છ વા તિષ્ઠ વા શક્ર યથેષ્ટં બલસૂદન ॥

કામમેષ વરો મેસ્તુ શાપો વાઽથ મહેશ્વરાત્ ।
ન ચાન્યાં દેવતાં કાઙ્ક્ષે સર્વકામફલામપિ ॥

એવમુક્ત્વા તુ દેવેન્દ્રં દુઃખાદાકુલિતેન્દ્રિયઃ ।
ન પ્રસીદતિ મે દેવઃ કિમેતદિતિ ચિન્તયન્ ॥

અથાપશ્યં ક્ષણેનૈવ તમેવૈરાવતં પુનઃ ।
હંસકુન્દેન્દુસદૃશં મૃણાલરજતપ્રભમ્ ॥

વૃષરૂપધરં સાક્ષાત્ક્ષીરોદમિવ સાગરમ્ ।
કૃષ્ણપુચ્છં મહાકાયં મધુપિઙ્ગલલોચનમ્ ॥

વજ્રસારમયૈઃ શૃઙ્ગૈર્નિષ્ટપ્તકનકપ્રભૈઃ ।
સુતીક્ષ્ણૈર્મૃદુરક્તાગ્રૈરુત્કિરન્તમિવાવનિમ્ ॥

જામ્બૂનદેન દામ્ના ચ સર્વતઃ સમલઙ્કૃતમ્ । સુવક્ત્રખુરનાસં ચ સુકર્ણં સુકટીતટમ્ ।
સુપાર્શ્વં વિપુલસ્કન્ધં સુરૂપં ચારુદર્શનમ્ ॥

કકુદં તસ્ય ચાભાતિ સ્કન્ધમાપૂર્ય ધિષ્ઠિતમ્ ।
તુષારગિરિકૂટાભં સિતાભ્રશિખરોપમમ્ ॥

તભાસ્થિતશ્ચ ભગવાન્દેવદેવઃ સહોમયા ।
અશોભત મહાદેવઃ પૌર્ણમાસ્યામિવોડુરાટ્ ॥

કિરીટં ચ જટાભારઃ સર્પાદ્યાભરણાનિ ચ । વજ્રાદિશૂલમાતઙ્ગગમ્ભીરસ્મિતમાગતમ્ ॥

તસ્ય તેજોભવો વહ્નિઃ સમેઘઃ સ્તનયિત્નુમાન્ ।
સહસ્રમિવ સૂર્યાણાં સર્વમાપૂર્ય ધિષ્ઠિતઃ ॥

ઈશ્વરઃ સુમહાતેજાઃ સંવર્તક ઇવાનલઃ ।
યુગાન્તે સર્વભૂતાનાં દિધક્ષુરિવ ચોદ્યતઃ ॥

તેજસા તુ તદા વ્યાપ્તં દુર્નિરીક્ષ્યં સમન્તતઃ ।
પુનરુદ્વિગ્નહૃદય કિમેતદિતિ ચિન્તયમ્ ॥

મુહૂર્તમિવ તત્તેજો વ્યાપ્ય સર્વા દિશો દશ ।
પ્રશાન્તં ચ ક્ષણેનૈવ દેવદેવસ્ય માયયા ॥

અથાપશ્યં સ્થિતં સ્થાણું ભગવન્તં મહેશ્વરમ્ ।
સૌરભેયગતં સૌમ્યં વિધૂમમિવ પાવકમ્ ॥

પ્રશાન્તમનસં દેવં ત્રિનેત્રમપરાજિતમ્ । સહિતં ચારુસર્વાઙ્ગ્યા પાર્વત્યા પરમેશ્વરમ્ ॥

નીલકણ્ઠં મહાત્મનમસક્તં તેજસાં નિધિમ્ ।
અષ્ટાદશભુજં સ્થાણું સર્વાભરણભૂષિતમ્ ॥

શુક્લામ્બરધરં દેવં શુક્લમાલ્યાનુલેપનમ્ ।
શુક્લધ્વજમનાધૃષ્યં શુક્લયજ્ઞોપવીતિનમ્ ॥

ગાયદ્ભિર્નૃત્યમાનૈશ્ચ વાદયદ્ભિશ્ચ સર્વશઃ ।
વૃતં પાર્શ્વચરૈર્દિવ્યૈરાત્મતુલ્યપરાક્રમૈઃ ॥

બાલેન્દુમુકુટં પાણ્ડું શરચ્ચન્દ્રમિવોદિતમ્ ।
ત્રિભિર્નેત્રૈઃ કૃતોદ્યોતં ત્રિભિઃ સૂર્યૈરિવોદિતૈઃ ॥

સર્વવિદ્યાધિપં દેવં શરચ્ચન્દ્રસમપ્રભમ્ । નયનાહ્લાદસૌમ્યોઽહમપશ્યં પરમેશ્વરમ્ ॥

અશોભતાસ્ય દેવસ્ય માલા ગાત્રે સિતપ્રભે ।
જાતરૂપમયૈઃ પદ્મૈર્ગ્રથિતા રત્નભૂષિતા ॥

મૂર્તિમન્તિ તથાઽસ્ત્રાણિ સર્વતેજોમયાનિ ચ ।
મયા દૃષ્ટાનિ ગોવિન્દ ભવસ્યામિતતેજસઃ ॥

ઇન્દ્રાયુધસહસ્રાભં ધનુસ્તસ્ય મહાત્મનઃ ।
પિનાકમિતિ વિખ્યાતં સ ચ વૈ પન્નગો મહાન્ ॥

સપ્તશીર્ષો મહાકાયસ્તીક્ષ્ણદંષ્ટ્રો વિષોલ્વણઃ ।
જ્યાવેષ્ટિતમહાગ્રીવઃ સ્થિતઃ પુરુષવિગ્રહઃ ॥

શરશ્ચ સૂર્યસઙ્કાશો દૃષ્ટઃ પાશુપતાહ્વયઃ ।
સહસ્રભુજજિહ્વાસ્યો ભીષણો નાગવિન્ગ્રહ ॥

શઙ્ખશૂલાસિભિશ્ચૈવ પટ્ટસૈ રૂપવાન્સ્થિતઃ । યેન ચ ત્રિપુરં દગ્ધં સર્વદેવમયઃ ******

અદ્વિતીયમનિર્દેશ્યં સર્વભૂતભયાવહમ્ ।
સસ્ફુલિઙ્ગં મહાકાયં વિસૃજન્તમિવાનલમ્ ॥

એકપાદં મહાદંષ્ટ્રં સહસ્રશિરસોદરમ્ ।
સહસ્રભુજજિહ્વાક્ષમુદ્ગિરન્તમિવાનલમ્ ॥

બ્રાહ્માન્નારાયણાચ્ચૈન્દ્રાદાગ્નેયાદપિ વારુણાત્ ।
યદ્વિશિષ્ટં મહાબાહો સર્વશસ્ત્રવિઘાતનમ્ ॥

યેન તત્ત્રિપુરં દગ્ધ્વા ક્ષણાદ્ભસ્મીકૃતં પુરા ।
શરેણૈકેન ગોવિન્દ મહાદેવેન લીલયા ॥

નિર્દહેત ચ યત્કૃત્સ્નં ત્રૈલોક્યં સચરાચરમ્ ।
મહેશ્વરભુજોત્સૃષ્ટં નિમેષાર્ધાન્ન સંશયઃ ॥

નાવધ્યો યસ્ય લોકેઽસ્મિન્બ્રહ્મવિષ્ણુસુરેષ્વપિ ।
તદહં દૃષ્ટવાંસ્તત્ર આશ્ચર્યમિદમુત્તમમ્ ॥

ગુહ્યમસ્ત્રવરં નાન્યત્તત્તુલ્યમધિકં હિ વા । યત્તચ્છૂલમિતિ ખ્યાતં સર્વલોકેષુ શૂલિનઃ

દારયેદ્દ્યાં મહી કૃત્સ્નાં શોષયેદ્વા મહોદધિમ્ ।
સંહરેદ્વા જગત્કૃત્સ્નં વિસૃષ્ટં શૂલપાણિના ॥

યૌવનાશ્વો હતો યેન માન્ધાતા સબલઃ પુરા ।
ચક્રવર્તી મહાતેજાસ્ત્રિલોકવિજયી નૃપઃ ॥

મહાબલો મહાવીર્યઃ શક્રતુલ્યપરાક્રમઃ ।
કરસ્થેનૈવ ગોવિન્દ લવણસ્યેહ રક્ષસઃ ॥

તચ્છૂલમતિતીક્ષ્ણાગ્રં સુભીમં રોમહર્ષણમ્ ।
ત્રિશિખાં ભ્રુકુટિં કૃત્વા તર્જમાનમિવ સ્થિતમ્ ॥

વિધૂમં સાર્ચિષં કૃષ્ણં કાલસૂર્યમિવોદિતમ્ ।
સર્પહસ્તમનિર્દેશ્યં પાશહસ્તામિવાન્તકમ્ ॥

દૃષ્ટવાનસ્મિ ગોવિન્દ તદસ્ત્રં રુદ્રસન્નિધૌ ।
પરશુસ્તીક્ષ્ણધારશ્ચ દત્તો રામસ્ય યઃ પુરાઃ ॥

મહાદેવેન તુષ્ટેન દત્તં ભૃગુસુતાય ચ ।
કાર્તવીર્યો હતો યેન ચક્રવર્તી મહામૃધે ॥

ત્રિઃસપ્તકૃત્વઃ પૃથિવી યેન નિઃક્ષત્રિયા કૃતા ।
જામદગ્ન્યેન ગોવિન્દ રામેણાક્લિષ્ટકર્મણા ॥

દીપ્તધારઃ સુરૌદ્રાસ્યઃ સર્પકણ્ઠાગ્રધિષ્ઠિતઃ ॥ અભવચ્છૂલિનોઽભ્યાશે દીપ્તવહ્નિશતોપમઃ ।

અસઙ્ખ્યેયાનિ ચાસ્ત્રાણિ તસ્ય દિવ્યાનિ ધીમતઃ ।
પ્રાધાન્યતો મયૈતાનિ કીર્તિતાનિ તવાનઘ ॥

સવ્યદેશે તુ દેવસ્ય બ્રહ્મા લોકપિતામહઃ ।
દિવ્યં વિમાનમાસ્થાય હંસયુક્તં મનોજવમ્ ॥

વામપાર્શ્વગતશ્ચાપિ તથા નારાયણઃ સ્થિતઃ ।
વૈનતેયં સમારુહ્ય શઙ્ખચક્રગદાધરઃ ॥

સ્કન્દો મયૂરમાસ્થાય સ્થિતો દેવ્યાઃ સમીપતઃ ।
શક્તિઘણ્ટે સમાદાય દ્વિતીય ઇવ પાવકઃ ॥

પુરસ્તાચ્ચૈવ દેવસ્ય નન્દિં પશ્યામ્યવસ્થિતમ્ ।
શૂલં વિષ્ટભ્ય તિષ્ઠન્તં દ્વિતીયમિવ શઙ્કરમ્ ॥

સ્વાયમ્ભુવાદ્યા મનવો ભૃગ્વાદ્યા ઋષયસ્તથા ।
શક્રાદ્યા દેવતાશ્ચૈવ સર્વ એવ સમભ્યયુઃ ॥

સર્વભૂતગણાશ્ચૈવ માતરો વિવિધાઃ સ્થિતાઃ ।
તેઽભિવાદ્ય મહાત્માનં પરિવાર્ય સમન્તતઃ ॥

અસ્તુવન્વિવિધૈઃ સતોત્રૈર્મહાદેવં સુરાસ્તદા ।
જગન્મૂર્તિ મહાલિઙ્ગં તન્મધ્યે સ્ફૂતરૂપિણમ્ ॥

બ્રહ્મા ભવં તદાઽસ્તૌવીદ્રથન્તરમુદીરયન્ ।
જ્યેષ્ઠસામ્ના ચ દેવેશં જગૌ નારાયણસ્તદા ॥

ગૃણન્બ્રહ્મ પરં શક્રઃ શતરુદ્રિયમુત્તમમ્ । બ્રહ્મા નારાયણશ્ચૈવ દેવરાજશ્ચ કૌશિકઃ ।
અશોભન્ત મહાત્માનસ્ત્રયસ્ત્રય ઇવાગ્નયઃ ॥

તેષાં મધ્યગતો દેવો રરાજ ભગવાઞ્છિવઃ ।
શરદભ્રવિનિર્મુક્તઃ પરિધિસ્થ ઇવાંશુમાન્ ॥

અયુતાનિ ચ ચન્દ્રાર્કાનપશ્યં દિવિ કેશવ ।
તતોઽહમસ્તુવં દેવં સ્તવેનાનેન સુવ્રત ॥
ઉપમન્યુરુવાચ ।

નમો દેવાધિદેવાય મહાદેવાય તે નમઃ ।
શક્રરૂપાય શક્રાય શક્રવેષધરાય ચ ॥

નમસ્તે વજ્રહસ્તાય પિઙ્ગલાયારુણાય ચ ।
પિનાકપાણયે નિત્યં શઙ્ખશૂલધરાય ચ । ॥

નમસ્તે કૃષ્ણવાસાય કૃષ્ણકુઞ્ચિતમૂર્ધજ ।
કૃષ્ણાજિનોત્તરીયાય કૃષ્ણાષ્ટમિરતાય ચ ॥

શુક્લવર્ણાય શુક્લાય શુક્લામ્બરધરાય ચ ।
શુક્લભસ્માવલિપ્તાય શુક્લકર્મરતાય ચ ॥

નમોસ્તુ રક્તવર્ણાય રક્તામ્બરધરાય ચ ।
રક્તધ્વજપતાકાય રક્તસ્રગનુલેપિને ॥

નમોસ્તુ પીતવર્ણાય પીતામ્બરધરાય ચ ॥

નમોસ્તૂચ્છ્રિતચ્છત્રાય કિરીટવરધારિણે ।
અર્ધહારાર્દકેયૂર અર્ધકુણ્ડલકર્ણિને ॥

નમઃ પવનવેગાય નમો દેવાય વૈ નમઃ ।
સુરેન્દ્રાય મુનીન્દ્રાય મહેન્દ્રાય નમોસ્તુ તે ॥

નમઃ પદ્માર્ધમાલાય ઉત્પલૈર્મિશ્રિતાય ચ ।
અર્ધચન્દનલિપ્તાય અર્ધસ્રગનુલેપિને ॥

નમ આદિત્યવક્ત્રાય આદિત્યનયનાય ચ ।
નમ આદિત્યવર્ણાય આદિત્યપ્રતિમાય ચ ॥

નમઃ સોમાય સૌમ્યાય સૌમ્યવક્ત્રધરાય ચ ।
સૌમ્યરૂપાય મુખ્યાય સૌમ્યદંષ્ટ્રાવિભૂષિણે ॥

નમઃ શ્યામાય ગૌરાય અર્ધપીતાર્ધપાણ્ડવે ।
નારીનરશરીરાય સ્ત્રીપુંસાય નમોસ્તુ તે ॥

નમો વૃષભવાહાય ગજેન્દ્રગમનાય ચ ।
દુર્ગમાય નમસ્તુભ્યમગમ્યાગમનાય ચ ॥

નમોસ્તુ ગણનીતાય ગણવૃન્દરતાય ચ ।
ગુણાનુયાતમાર્ગાય ગણનિત્યવ્રતાય ચ ॥

નમઃ શ્વેતાભ્રવર્ણાય સન્ધ્યારાગપ્રભાચ ય ।
અનુદ્દિષ્ટામભિધાનાય સ્વરૂપાય નમોસ્તુ તે ॥

નમો રક્તાગ્રવાસાય રક્તસૂત્રધરાય ચ ।
રક્તમાલાવિચિત્રાય રક્તામ્બરધરાય ચ ॥

મણિભૂષિતમૂર્ધાય નમશ્ચન્દ્રાર્ધભૂષિણે ।
વિચિત્રમણિમૂર્ધાય કુસુમાષ્ટધરાય ચ ॥

નમોઽગ્નિમુખનેત્રાય સહસ્રશશિલોચને ।
અગ્નિરૂપાય કાન્તાય નમોસ્તુ ગહનાય ચ ॥

ખચરાય નમસ્તુભ્યં ગોચરાભિરતાય ચ ।
ભૂચરાય ભુવનાય અનન્તાય શિવાય ચ ॥

નમો દિગ્વાસસે નિત્યમધિવાસસુવાસસે ।
નમો જગન્નિવાસાય પ્રતિપત્તિસુખાય ચ ॥

નિત્યમુદ્બદ્ધમુકુટે મહાકેયૂરધારિણે ।
સર્પકણ્ઠોપહારાય વિચિત્રાભરણાય ચ ॥

નમસ્ત્રિનેત્રનેત્રાય સહસ્રશતલોચને ।
સ્ત્રીપુંસાય નપુંસાય નમઃ સાઙ્ખ્યાય યોગિને ॥

શંયોરભિસ્રવન્તાય અથર્વાય નમોનમઃ ।
નમઃ સર્વાર્તિનાશાય નમઃ શોકહરાય ચ ॥

નમો મેઘનિનાદાય બહુમાયાધરાય ચ ।
બીજક્ષેત્રાભિપાલાય સ્રષ્ટારાય નમોનમઃ ॥

નમઃ સુરાસુરેશાય વિશ્વેશાય નમોનમઃ ।
મનઃ પવનવેગાય નમઃ પવનરૂપિણે ॥

નમઃ કાઞ્ચનમાલાય ગિરિમાલાય વૈ નમઃ ।
નમઃ સુરારિમાલાય ચણ્ડવેગાય વૈ નમઃ ॥

બ્રહ્મશિરોપહર્તાય મહિષઘ્નાય વૈ નમઃ ।
નમઃ સ્ત્રીરૂપધારાય યજ્ઞવિધ્વંસનાય ચ ॥

નમસ્ત્રિપુરહર્તાય યજ્ઞવિધ્વંસનાય ચ ।
નમઃ કામાઙ્ગનાશાય કાલદણ્ડધરાય ચ ॥

નમઃ સ્કન્દવિશાખાય બ્રહ્મદણ્ડાય વૈ નમઃ ।
નમો ભવાય શર્વાય વિશ્વરૂપાય વૈ નમઃ ॥

ઈશાનાય ભવઘ્નાય નમોસ્ત્વન્ધકઘાતિને ।
નમો વિશ્વાય માયાયચિન્ત્યાચિન્ત્યાય વૈ નમઃ ॥

ત્વં નો ગતિશ્ચ શ્રેષ્ઠશ્ચ ત્વમેવ હૃદયં તથા.] ત્વં બ્રહ્મા સર્વદેવાનાં રુદ્રાણાં નીલલોહિતઃ ॥

આત્મા ચ સર્વભૂતાનાં સાઙ્ખ્યે પુરુષ ઉચ્યતે ।
ઋષભસ્ત્વં પવિત્રાણાં યોગિનાં નિષ્કલઃ શિવઃ ॥

ગૃહસ્થસ્ત્વમાશ્રગિણામીશ્વરાણાં મહેશ્વરઃ ।
કુબેરઃ સર્વયક્ષાણાં ક્રતૂનાં વિષ્ણુરુચ્યતે ॥

પર્વતાનાં ભવાન્મેરુર્નક્ષત્રાણાં ચ ચન્દ્રમાઃ ।
વસિષ્ઠસ્ત્વમૃષીણાં ચ ગ્રહાણાં સૂર્ય ઉચ્યતે ॥

આરણ્યાનાં પશૂનાં ચ સિંહસ્ત્વં પરમેશ્વરઃ ।
ગ્રામ્યાણાં ગોવૃષશ્ચાસિ ભવાઁલ્લોક્પ્રપૂજિતઃ ॥

આદિત્યાનાં ભવાન્વિષ્ણુર્વસૂનાં ચૈવ પાવકઃ ।
પક્ષિણાં વૈનતેયસ્ત્વમનન્તો ભ્રુજગેષુ ચ ॥

સામવેદશ્ચ વેદાનાં યજુષાં શતરુદ્રિયમ્ ।
સનત્કુમારો યોગાનાં સાઙ્ખ્યાનાં કપિલો હ્યસિ ॥

શક્રોસિ મરુતાં દેવ પિતૄણાં હવ્યવાડસિ ॥
બ્રહ્મલોકશ્ચ લોકાનાં ગતીનાં મોક્ષ ઉચ્યસે ॥

ક્ષીરોદઃ સાગરાણાં ચ શૈલાનાં હિમવાન્ગિરિઃ ।
વર્ણાનાં બ્રાહ્મણશ્ચાસિ વિપ્રાણાં દીક્ષિતો દ્વિજઃ ॥

આદિસ્ત્વમસિ લોકાનાં સંહર્તા કાલ એવ ચ યચ્ચાન્યદપિ લોકે વૈ સર્વતેજોધિકં સ્મૃતમ્ ।
તત્સર્વં ભગવાનેવ ઇતિ મે નિશ્ચિતા મતિઃ ॥

નમસ્તે ભગવન્દેવ નમસ્તે ભક્તવત્સલઃ ।
યોગેશ્વર નમસ્તેઽસ્તુ નમસ્તે વિસ્વસમ્ભવ ॥

પ્રસીદ મમ ભક્તસ્ય દીનસ્ય કૃપણસ્ય ચ ।
અનૈશ્વર્યેણિ યુક્તસ્ય ગતિર્ભવ સનાતન ॥

યચ્ચાપરાધં કૃતવાનજ્ઞાત્વા પરમેશ્વર ।
મદ્ભક્ત ઇતિ દેવેશ તત્સર્વં ક્ષન્તુમર્હસિ ॥

મોહિતશ્ચાસ્મિ દેવેશ ત્વયા રૂપવિપર્યયાત્ ।
નાર્ઘ્યં તેન મયા દત્તં પાદ્યં ચાપિ મહેશ્વર ॥

એવં સ્તુત્વાઽહમીશાનં પાદ્યમર્ઘ્યં ચ ભક્તિતઃ ।
કૃતાઞ્જલિપુટો ભૂત્વા સર્વં તસ્મૈ ન્યવેદયમ્ ॥

તતઃ શીતામ્બુસંયુક્તા દિવ્યગન્ધસમન્વિતા ।
પુષ્પવૃષ્ટિઃ શુભા તાત પપાત મમ મૂર્ધનિ ॥

દુન્દુભિશ્ચ તદા દિવ્યસ્તાડિતો દેવકિન્કરૈઃ ।
વવૌ ચ મારુતઃ પુણ્યઃ શુચિગન્ધઃ સુખાવહઃ ॥

તતઃ પ્રીતો મહાદેવઃ સપત્નીકો વૃષધ્વજઃ ।
અબ્રવીત્ત્રિદશાંસ્તત્ર હર્ષયન્નિવ માં તદા ॥

પશ્યધ્વં ત્રિદશાઃ સર્વે ઉપમન્યોર્મહાત્મનઃ ।
મયિ ભક્તિં પરાં નિત્યમેકભાવાદવસ્થિતામ્ ॥

એવમુક્તાસ્તદા કૃષ્ણ સુરાસ્તે શૂલપાણિના ।
ઊચુઃ પ્રાઞ્જલયઃ સર્વે નમસ્કૃત્વા વૃષધ્વજમ્ ॥

ભગવન્દેવદેવેશ લોકનાથ જગત્પતે ।
લભતાં સર્વકામેભ્યઃ ફલં ત્વત્તો દ્વિજોત્તમઃ ॥

એવમુક્તસ્તતઃ શર્વઃ સુરૈર્બ્રહ્માદિભિસ્તથા ।
આહ માં ભગવાનીશઃ પ્રહસન્નિવ શઙ્કરઃ ॥
ભગવાનુવાચ ।

વત્સોપમન્યો તૃષ્ટોસ્મિ પશ્ય માં મુનિપુઙ્ગવ ।
દૃઢભક્તોસિ વિપ્રર્ષે મયા જિજ્ઞાસિતો હ્યસિ ॥

અનયા ચૈવ ભક્ત્યા તે અત્યર્થં પ્રીતિમાનહમ્ ।
તસ્માત્સર્વાન્દદામ્યદ્ય કામાંસ્તવ યથોપ્સિતાન્ ॥

એવમુક્તસ્ય ચૈવાથ મહાદેવેન ધીમતા ।
હર્ષાદશ્રૂણ્યવર્તન્ત રોમહર્ષસ્ત્વજાયત ॥

અબ્રવં ચ તદા દેવ હર્ષગદ્ગદયા ગિરા ।
જાનુભ્યામવનીં ગત્વા પ્રણમ્ય ચ પુનઃપુનઃ ॥

અદ્ય જાતો હ્યહં દેવ સફલં જન્મ ચાદ્ય મે ।
યન્મે સાક્ષાન્મહાદેવઃ પ્રસન્નસ્તિષ્ઠતેઽગ્રતઃ ॥

યં ન પશ્યન્તિ ચૈવાદ્ધા દેવા હ્યમિતવિક્રમમ્ ।
તમહં દૃષ્ટવાન્દેવં કોઽન્યો ધન્યતરો મયા ॥

એવં ધ્યાયન્તિ વિદ્વાંસઃ પરં તત્ત્વં સનાતનમ્ ।
તદ્વિશેષમતિખ્યાતં યદજં જ્ઞાનમક્ષરમ્ ॥

સ એષ ભગવાન્દેવઃ સર્વસત્ત્વાદિરવ્યયઃ ।
સર્વતત્ત્વવિધાનજ્ઞઃ પ્રધાનપુરુષઃ પરઃ ॥

યોઽસૃજદ્દક્ષિણાદઙ્ગાદ્બ્રહ્માણાં લોકસમ્ભવમ્ ।
વામપાર્શ્વાત્તથા વિષ્ણું લોકરક્ષાર્થમીશ્વરઃ ॥

યુગાન્તે ચૈવ સમ્પ્રાપ્તે રુદ્રમીશોઽસૃજત્પ્રભુઃ ।
સ રુદ્રઃ સંહરન્કૃત્સ્નં જગત્સ્થાવરજઙ્ગમમ્ ॥

કાલો ભૂત્વા પરં બ્રહ્મ યાતિ સંવર્તકાનલઃ ।
યુગાન્તે સર્વભૂતાનિ ગ્રસન્નિવ વ્યવસ્થિતઃ ॥

એષ દેવો મહાદેવો જગત્સૃષ્ટ્વા ચરાચરમ્ ।
કલ્પાન્તે ચૈવ સર્વેષાં સ્મૃતિમાક્ષિપ્ય તિષ્ઠતિ ॥

સર્વગઃ સર્વભૂતાત્મા સર્વભૂતભવોદ્ભવઃ ।
આસ્તે સર્વગતો નિત્યમદૃશ્યઃ સર્વદૈવતૈઃ ॥

યદિ દેયો વરો મહ્યં યદિ તુષ્ટોઽસિ મે પ્રભો ।
ભક્તિર્ભક્તુ મે નિત્યં ત્વયિ દેવ સુરેશ્વર ॥

અતીતાનાગતં ચૈવ વર્તમાનં ચ યદ્વિભો ।
જાનીયામિતિ મે બુદ્ધિઃ પ્રસાદાત્સુરસત્તમ ॥

ક્ષીરોદનં ચ ભુઞ્જીયામક્ષયં સહ બાન્ધવૈઃ ।
આશ્રમે ચ સદાઽસ્માકં સાન્નિધ્યં પરમસ્તુ તે ॥

એવમુક્તઃ સ માં પ્રાહ ભગવાઁલ્લોકપૂજિતઃ ।
મહેશ્વરો મહાતેજાશ્વરાચરગુરુઃ શિવઃ ॥
શ્રીભગવાનુવાચ ।

અજરશ્ચામરશ્ચૈવ ભવ ત્વં દુઃખવર્જિતઃ ।
યશસ્વી તેજસા યુક્તો દિવ્યજ્ઞાનસમન્વિતઃ ॥

ઋષીણામભિગમ્યશ્ચ મત્પ્રસાદાધ્ભવિષ્યસિ ।
શીલવાન્ગુણસમ્પન્નઃ સર્વજ્ઞઃ પ્રિયદર્શનઃ ॥

અક્ષયં યૌવનં તેઽસ્તુ તેજશ્ચૈવાનલોપમમ્ ।
ક્ષીરોદઃ સાગરશ્ચૈવ યત્રયત્રેચ્છસિ પ્રિયમ્ ॥

તત્ર તે ભવિતા કામં સાન્નિધ્યં પયસોનિધેઃ ।
ક્ષીરોદનં ચ ભુઙ્ખ ત્વમમૃતેન સમન્વિતમ્ ॥

બન્ધુભિઃ સહિતઃ કલ્પં તતો મામુપયાસ્યસિ ।
અક્ષયા બાન્ધવાશ્ચૈવ કુલં ગોત્રં ચ તે સદા ॥

ભવિષ્યતિ દ્વિજશ્રેષ્ઠ મયિ ભક્તિશ્ચ શાશ્વતી ।
સાન્નિધ્યં ચાશ્રમે નિત્યં કરિષ્યામિ દ્વિજોત્તમ ॥

તિષ્ઠ વત્સ યથાકામં નોત્કણ્ઠાં ચ કરિષ્યતિ ।
સ્મૃતસ્ત્વયા પુનર્વિપ્ર કરિષ્યામિ ચ દર્શનમ્ ॥

એવમુક્ત્વા સ ભગવાન્સૂર્યકોટિસમપ્રભઃ ।
ઈશાનઃ સ વરાન્દત્ત્વા તત્રૈવાન્તરધીયત ॥

એવં દૃષ્ટો મયા કૃષ્ણ દેવદેવઃ સમાધિના ।
તદવાપ્તં ચ મે સર્વં યદુક્તં તેન ધીમતા ॥

પ્રત્યક્ષં ચૈવ તે કૃષ્ણ પશ્ય સિદ્ધાન્વ્યવસ્થિતાન્ ।
ઋષીન્વિદ્યાધરાન્યક્ષાન્ગન્ધર્વાપ્સરસસ્તથા ॥

પશ્ય વૃક્ષલતાગુલ્માન્સર્વપુષ્પફલપ્રદાન્ ।
સર્વર્તુકુસુમૈર્યુક્તાન્સુખપત્રાન્સુગન્ધિનઃ ॥

સર્વમેતન્મહાબાહો દિવ્યભાવસમન્વિતમ્ ।
પ્રસાદાદ્દેવદેવસ્ય ઈશઅવરસ્ય મહાત્મનઃ ॥
વાસુદેવ ઉવાચ ।

એતચ્છ્રુત્વા વચસ્તસ્ય પ્રત્યક્ષમિવ દર્શનમ્ ।
વિસ્મયં પરમં ગત્વા અબ્રવં તં મહામુનિમ્ ॥

ધન્યસ્ત્વમસિ વિપ્રેન્દ્રિ કસ્ત્વદન્યોસ્તિ પુણ્યકૃત્ ।
યસ્ય દેવાધિદેવસ્તે સાન્નિધ્યં કુરુતેઽશ્રમે ॥

અપિ તાવન્મમાપ્યેવં દદ્યાત્સ ભગવાઞ્શિવઃ ।
દર્શં મુનિશાર્દૂલ પ્રસાદં ચાપિ શઙ્કરઃ ॥
ઉપમન્યુરુવાચ ।

[દ્રક્ષ્યસે પુણ્ડરીકાક્ષ મહાદેવં ન સંશયઃ ।
અચિરેણૈવ કાલેન યથા દૃષ્ટો મયાઽનઘ ॥

ચક્ષુષા ચૈવ દિવ્યેન પશ્યામ્યમિતવિક્રમમ્ ।
ષષ્ઠે માસિ મહાદેવં દ્રક્ષ્યસે પુરુષોત્તમ ॥

ષોડશાષ્ટૌ વરાંશ્ચાપિ પ્રાપ્સ્યસિ ત્વં મહેશ્વરાત્ ।
સપત્નીકાદ્યદુશ્રેષ્ઠ સત્યમેતદ્બ્રવીમિ તે ॥

અતીતાનાગતં ચૈવ વર્તમાનં ચ નિત્યશઃ । વિદિતં મે મહાબાહો પ્રસાદાત્તસ્ય ધીમતઃ ॥ ]

એતાન્સહસ્રશશ્ચાન્યાન્સમનુધ્યાતવાન્હરઃ ।
કસ્માત્પ્રસાદં ભગવાન્ન કુર્યાત્તવ માધવ ॥

ત્વાદૃશેન હિ દેવાનાં શ્લાઘનીય સમાગમઃ । બ્રહ્મણઅયેનાનૃશંસેન શ્રદ્દધાનેન ચાપ્યુત ।
જપ્યં તુ તે પ્રદાસ્યામિ યેન દ્રક્ષ્યસિ શન્કરમ્ ॥
શ્રીકૃષ્ણ ઉવાચ ।

અબ્રવં તમહં બ્રહ્મન્ત્વત્પ્રસાદાન્મહામુને ।
દ્રક્ષ્યે દિતિજસઙ્ઘાનાં મર્દનં ત્રિદશેશ્વરમ્ ॥

એવં કથયતસ્તસ્ય મહાદેવાશ્રિતાં કથામ્ ।
દિનાન્યષ્ટૌ તતો જગ્મુર્મુહૂર્તમિવ ભારત ॥

દિનેઽષ્ટમે તુ વિપ્રેણિ દીક્ષિતોઽહં યથાવિધિ ।
દણ્ડી મુણ્ડી કુશી ચીરિ ઘૃતાક્તો મેખલીકૃતઃ ॥

માસમેકં ફલાહારો દ્વિતીયં સલિલાશનઃ ।
તૃતીયં ચ ચતુર્થં ચ પઞ્ચમં ચાનિલાશઃ ॥

એકપાદેન તિષ્ઠંશ્ચ ઊર્ધ્વબાહુરતન્દ્રિતઃ ।
તેજઃ સૂર્યસહસ્રસ્ય અપશ્યં દિવિ ભારત ॥

તસ્ય મધ્યગતં ચાપિ તેજસઃ પાણ્ડુનન્દન । ઇન્દ્રાયુધપિનદ્ધાઙ્ગં વિદ્યુન્માલાગવાક્ષકમ્ ।
નીલસૈલચયપ્રખ્યં બલાકાભૂષિતામ્બરમ્ ॥

તત્ર સ્થિતશ્ચ ભગવાન્દેવ્યા સહ મહાદ્યુતિઃ ।
તપસા તેજસા કાન્ત્યા દીપ્તયા સહ ભાર્યયા ॥

રરાજ ભગવાંસ્તત્ર દેવ્યા સહ મહેશ્વરઃ ।
સોમેન સહિતઃ સૂર્યો યથા મેઘસ્થિતસ્તથા ॥

સંહૃષ્ટરોમા કૌન્તેય વિસ્મયોત્ફુલ્લલોચનઃ ।
અપશ્યં દેવસઙ્ઘાનાં ગતિમાર્તિહરં હરમ્ ॥

કિરીટિનં ગદિનં શૂલપાણિં વ્યાઘ્રાજિનં જટિલં દણ્ડપાણિમ્ ।
પિનાકિનં વજ્રિણં તીક્ષ્ણદંષ્ટ્રં શુભાઙ્ગદં વ્યાલયજ્ઞોપવીતમ્ ॥

દિવ્યાં માલામુરસાઽનેકવર્ણાં સમુદ્વહન્તં ગુલ્ફદેશાવલમ્બામ્ ।
ચન્દ્રં યથા પરિવિષ્ટં સસન્ધ્યં વર્ષાત્યયે તદ્વદપશ્યમેનમ્ ॥

પ્રમથાનાં ગણૈશ્ચૈવ સમન્તાત્પરિવારિતમ્ ।
શરદીવ સુદુષ્પ્રેક્ષ્યં પરિવિષ્ટં દિવાકરમ્ ॥

એકાદશશતાન્યેવં રુદ્રાણાં વૃષવાહનમ્ અસ્તુવં નિયતાત્માનં કર્મભિઃ શુભકર્મિણમ્ ॥

આદિત્યા વસવઃ સાધ્યા વિશ્વેદેવાસ્તથાઽશ્વિનૌ ।
વિશ્વાભિઃ સ્તુતિભિર્દેવં વિશ્વદેવં સમસ્તુવન્ ॥

શતક્રતુશ્ચ ભગવાન્વિષ્ણુશ્ચાદિતિનન્દનૌ ।
બ્રહ્મા રથન્તરં સામ ઈરયન્તિ ભવાન્તિકે ॥

યોગીશ્વરાઃ સુબહવો યોગદં પિતરં ગુરુમ્ ।
બ્રહ્મર્ષયશ્ચ સસુતાસ્તથા દેવર્ષયશ્ચ વૈ ॥

પૃથિવીં ચાન્તરિક્ષં ચ નક્ષત્રાણિ ગ્રહાસ્તથા ।
માસાર્ધમાસા ક્રતવો રાત્રિઃ સંવત્સરાઃ ક્ષણાઃ ॥

મુહૂર્તાશ્ચ નિમેપાશ્ચ તથૈવ યુગપર્યયાઃ ।
દિવ્યા રાજન્નમસ્યન્તિ વિદ્યાઃ સત્વવિદસ્તથા ॥

સનત્કુમારો દેવાશ્ચ ઇતિહાસાસ્તથૈવ ચ ।
મરીચિરઙ્ગિરા અત્રિઃ પુલસ્ત્યઃ પુલહઃ ક્રતુઃ ॥

મનવઃ સપ્ત સોમશ્ચ અર્થવા સબૃહસ્પતિઃ ।
ભૃગુર્દક્ષઃ કશ્યપશ્ચ વસિષ્ઠઃ કાશ્ય એવ ચ ॥

છન્દાંસિ દીક્ષા યજ્ઞાશ્ચ દક્ષિણાઃ પાવકો હવિઃ ।
યજ્ઞોપગાનિ દ્રવ્યાણિ મૂર્તિમન્તિ યુધિષ્ઠિર ॥

પ્રજાનાં પાલકાઃ સર્વે સરિતઃ પન્નગા નગાઃ ।
દેવાનાં માતરઃ સર્વાદેવપત્ન્ય સકન્યકાઃ ॥

સહસ્રાણિ મુનીનાં ચ અયુતાન્યર્બુદાનિ ચ ।
નમસ્યન્તિ પ્રભું શાન્તં પર્વતાઃસાગરા દિશઃ ॥

ગન્ધર્વાપ્સરસશ્ચૈવ ગીતવાદિત્રકોવિદાઃ ।
દિવ્યતાલેષુ ગાયન્તઃ સ્તુવન્તિ ભવમદ્ભુતમ્ ॥

વિદ્યાધરા દાનવાશ્ચ ગુહ્યકા રાક્ષસાસ્તથા । સર્વાણિ ચૈવ ભૂતાનિ સ્તાવરાણિ ચરાણિ ચ ।
નમસ્યન્તિ મહારાજ વાઙ્મનઃ કર્મભિર્વિભુમ્ ॥

પુરસ્તાદ્ધિષ્ઠિતઃ શર્વો મમાસીસ્ત્રિદશેશ્વરઃ ॥

પુરસ્તદ્ધિષ્ઠિતં દૃષ્ટ્વા મમેશાનં ચ ભારત ।
સપ્રજાપતિશક્રાન્તં જગન્મામભ્યુદૈક્ષત ॥

ઈક્ષિતું ચ મહાદેવં ન મે શક્તિરભૂત્તદા ।
તતો મામબ્રવીદ્દેવઃ પશ્ય કૃષ્ણ વદસ્વ ચ ॥

ત્વયા હ્યારાધિતશ્ચાહં શતશોઽથ સહસ્રશઃ ।
ત્વત્સમો નાસ્તિ મે કશ્ચિત્ત્રિષુ લોકષુ વૈ પ્રિયઃ ॥

શિરસા વન્દિતે દેવે દેવી પ્રીતા હ્યુમા તદા ।
તતોઽહમબ્રુવં સ્થાણું સ્તુતં બ્રહ્માદિભિઃ સુરૈઃ ॥
કૃષ્ણ ઉવાચ ।

નમોસ્તુ તે શાશ્વત સર્વયોને બ્રાહ્માધિપં ત્વામૃષયો વદન્તિ ।
તપશ્ચ સત્વં ચ રજસ્તમશ્ચ ત્વામેવ સત્યં ચ વદન્તિ સન્તઃ ॥

ત્વં વૈ બ્રહ્મા ચ રુદ્રશ્ચ વરુણોઽગ્નિર્મનુર્ભવઃ ।
ધાતા ત્વષ્ટા વિધાતા ચ ત્વં પ્રભુઃ સર્વતોમુખઃ ॥

ત્વત્તો જાતાનિ ભૂતાનિ સ્થાવરાણિ ચરાણિ ચ ।
ત્વયા સૃષ્ટમિદં કૃત્સ્નં ત્રૈલોક્યં સચરાચરમ્ ॥

યાનીન્દ્રિયાણીહ મનશ્ચ કૃત્સ્નં યે વાયવઃ સપ્તિ તથૈવ ચાગ્નયઃ ।
યે દેવસંસ્થાસ્તવ દેવતાશ્ચ તસ્માત્પરં ત્વામૃષયો વદન્તિ ॥

વેદાશ્ચ યજ્ઞાઃ સોમશ્ચ દક્ષિણા પાવકો હવિઃ ।
યજ્ઞોપગં ચ યત્કિઞ્ચિદ્ભગવાંસ્તદસંશયમ્ ॥

ઇષ્ટં દત્તમધીતં વ્રતાનિ નિયમાશ્ચ યે ।
હ્રીઃ કીર્તિઃ શ્રીર્દ્યુતિસ્તુષ્ટિઃ સિદ્ધિશ્ચૈવ તદર્પણી ॥

કામઃ ક્રોધો ભયં લોભો મદઃ સ્તમ્ભોથ મત્સરઃ ।
આધયો વ્યાધયશ્ચૈવ ભગવંસ્તનવસ્તવ ॥

કૃતિર્વિકારઃ પ્રણયઃ પ્રધાનં બીજમવ્યયમ્ ।
મનસઃ પરમા યોનિઃ પ્રભાવશ્ચાપિ શાશ્વતઃ ॥

અવ્યક્તઃ પાવનોઽચિન્ત્યઃ સહસ્રાંશુર્હિરણ્મયઃ ।
આદિર્ગણાનાં સર્વેષાં ભવાન્વૈજીવિતાશ્રયઃ ॥

મહાનાત્મા મતિર્બ્રહ્મા વિશ્વઃ શમ્ભુઃ સ્વયમ્ભુવઃ ।
બુદ્ધિઃ પ્રજ્ઞોપલબ્ધિશ્ચસંવિત્ખ્યાતિર્ધૃતિઃ સ્મૃતિઃ ॥

પર્યાયવાચકૈઃ શબ્દૈર્મહાનાત્મા વિભાવ્યતે ।
ત્વાં બુદ્ધ્વા બ્રાહ્મણો વેદાત્પ્રમોહં વિનિયચ્છતિ ॥

હૃદયં સર્વભૂતાનાં ક્ષેત્રજ્ઞસ્ત્વમૃષિસ્તુતઃ ॥

સર્વતઃ પાણિપાદસ્ત્વં સર્વતોક્ષિશિરોમુખઃ ।
સર્વતઃ શ્રુતિમાઁલ્લોકે સર્વમાવૃત્ય તિષ્ઠસિ ॥

ફલં ત્વમસિ દિગ્માંશોર્નિમેષાદિષુ કર્મસુ । ત્વં વૈ પ્રબાર્ચિઃ પુરુષઃ સર્વસ્ય હૃદિ સંશ્રિતઃ ।
અણિમા મહિમા પ્રાપ્તિરીશાનો જ્યોતિરવ્યયઃ ॥

ત્વયિ બુદ્ધિર્મતિર્લોકાઃ પ્રપન્નાઃ સંશ્રિતાશ્ચ યે ।
ધ્યાનિનો નિત્યયોગાશ્ચ સત્યસત્વા જિતેન્દ્રિયાઃ ॥

યસ્ત્વાં ધ્રુવં વેદયતે ગુહાશયં પ્રભું પુરાણં પુરુષં વિશ્વરૂપમ્ ।
હિરણ્મયં બુદ્ધિમતાં પરાં ગતિં સ બુદ્ધિમાન્બુદ્ધિમતીત્ય તિષ્ઠતિ ॥

વિદિત્વા સપ્ત સૂક્ષ્માણિ ષડઙ્ગં ત્વાં ચ મૂર્તિતઃ ।
પ્રધાનવિધિયોગસ્થસ્ત્વામેવ વિશતે બુધઃ ॥

એવમુક્તે મયા પાર્થ ભવે ચાર્તિવિનાશને ।
ચરાચરં જગત્સર્ગં સિંહનાદં તદાઽકરોત્ ॥

તં વિપ્રસઙ્ઘાશ્ચ સુરાસુરાશ્ચ નાગાઃ પિશાચાઃ પિતરો વયાંસિ ।
રક્ષોગણા ભૂતગણાશ્ચ સર્વે મહર્ષયશ્ચૈવ તદા પ્રણેમુઃ ॥

મમ મૂર્ધ્નિ ચ દિવ્યાનાં કુસુમાનાં સુગન્ધિનામ્ ।
રાશયો નિપતન્તિ સ્મ વાયુશ્ચ સુસુખો વવૌ ॥

નિરીક્ષ્ય ભગવાન્દેવીં હ્યુમાં માં ચ જગદ્ધિતઃ ।
શતક્રતું ચાભિવીક્ષ્ય સ્વયં મામાહ શઙ્કરઃ ॥

વિદ્મઃ કૃષ્ણ પરાં ભક્તિમસ્માસુ તવ શત્રુહન્ ।
ક્રિયતામાત્મનઃ શ્રેયઃ પ્રીતિર્હિત્વયિ મે પરા ॥

વૃણીષ્વાષ્ટૌ વરાન્કૃષ્ણ દાતાઽસ્મિ તવ સત્તમ ।
બ્રૂહિ યાદવશાર્દૂલ યાનિચ્છસિ સુદુર્લભાન્ ॥

યયાઽપગેય નામાનિ શ્રુતાનીહ જગત્પતેઃ ।
પિતામહેશાય વિભો નામાન્યાચક્ષ્ય શમ્ભવે ॥

બભ્રવે વિશ્વરૂપાય મહાભાગ્યં ચ તત્ત્વતઃ ।
સુરાસુરગુરૌ દેવે શન્કરેઽવ્યક્તયોનયે ॥
ભીષ્મ ઉવાચ ।

અશક્તોઽહં ગુણાન્યક્તું મહાદેવસ્ય ધીમતઃ ।
યો હિ સર્વગતો દેવો ન ચ સર્વત્ર દૃશ્યતે ॥

બ્રહ્મવિષ્ણુસુરેશાનાં સ્રષ્ટા ચ પ્રભુરેવ ચ ।
બ્રહ્માદયઃ પિશાચાન્તા યં હિ દેવા ઉપાસતે ॥

પ્રકૃતીનાં પરત્વેન પુરુષસ્ય ચ યઃ પરઃ । ચિન્ત્યતે યો યોગવિદ્ભિરૃષિભિસ્તત્ત્વદર્શિભિઃ ।
અક્ષરં પરમં બ્રહ્મ અસચ્ચ સદસચ્ચ યઃ ॥

પ્રકૃતિં પુરુષં ચૈવ ક્ષોભયિત્વા સ્વતેજસા ।
બ્રહ્માણમસૃજત્તસ્માદ્દેવદેવઃ પ્રજાપતિઃ ॥

કો હિ શક્તો ગુણાન્વક્તં દેવદેવસ્ય ધીમતઃ ।
ગર્ભજન્મજરાયુક્તો મર્ત્યો મૃત્યુસમન્વિતઃ ॥

કો હિ શક્તો ભવં જ્ઞાતું મદ્વિધઃ પરમેશ્વરમ્ ।
ક્રતે નારાયણાત્પુત્ર શઙ્કચક્રગદાધરાત્ ॥

એષ વિદ્વાન્ગુણશ્રેષ્ઠો વિષ્ણુઃ પરમદુર્જયઃ ॥
દિવ્યચક્ષુર્મહાતેજા વીક્ષ્યતે યોગચક્ષુષા ॥

રુદ્રભક્ત્યા તુ કૃષ્ણેન જગદ્વ્યાપ્તં મહાત્મના ।
તં પ્રસાદ્ય તદા દેવં બદર્યાં કિલ ભારત ॥

અર્થાત્પ્રિયતરત્વં ચ સર્વલોકેષુ વૈ તદા ।
પ્રાપ્તવાનેવ રાજેન્દ્ર સુવર્ણાક્ષાન્મહેશ્વરાત્ ॥

પૂર્ણં વર્ષસહસ્રં તુ તપ્તવાનેષ માધવઃ ।
પ્રસાદ્ય વરદં દેવં ચરાચરગુરું શિવમ્ ॥

યુગેયુગે તુ કૃષ્ણેન તોષિતો વૈ મહેશ્વરઃ ।
ભક્ત્યા પરમયા ચૈવ પ્રીતશ્ચૈવ મહાત્મનઃ ॥

ઐશ્વર્યં યાદૃસં તસ્ય જગદ્યોનેર્મહાત્મનઃ ॥
તદયં દૃષ્ટવાન્સાક્ષાત્પુત્રાર્થે હરિરચ્યુતઃ ॥

યસ્માત્પરતરં ચૈવ નાન્યં પશ્યામિ ભારત ।
વ્યાખ્યાતું દેવદેવસ્ય શક્તો નામાન્યશષતઃ ॥

એષ શક્તો મહાબાહુર્વક્તું ભગવતો ગુણાન્ ।
વિભૂતિં ચૈવ કાર્ત્સ્ન્યેન સત્યાં માહેશ્વરીં નૃપ ॥
વૈશમ્પાયન ઉવાચ ।

એવમુક્ત્વા તદા ભીષ્મો વાસુદેવં મહાયશાઃ । ભવમાહાત્મ્યસંયુક્તમિદમાહ પિતામહઃ ॥ 7-45-2 શિવાય વિષ્ણુરૂપાયેતિ ઝ.પાઠઃ ॥ 7-45-3 તણ્ડિના બ્રહ્મયોનિનેતિ ઝ.પાઠઃ ॥ 7-45-18 તે ત્વયા ॥ 7-45-21 યજ્ઞવાહા ઇતિ છન્દસામેવ વિશેષણમ્ । છન્દાંસિ વૈ દેવેભ્યો હવ્યમૂઢ્વ્રેતિ બ્રાહ્મણાત્ તેષાં યજ્ઞવાહત્વસિદ્ધિઃ । સ્તોભાઃ સામપૂરણાન્યક્ષરાણિ હુમ્મા ઇત્યાદીનિ ॥ 7-45-25 નરેન્દ્રપુત્રીં ઋક્ષરાજસ્ય જામ્બવતો દુહિતરમ્ ॥ 7-45-26 અભ્યનુજ્ઞાય સ્થિતં મામિતિ શેષઃ । અથોચતુરિત્યર્ધઃ ॥ 7-45-33 ભસ્મરાશિભિરિતિ ભસ્મચ્છન્નૈરગ્નિભૈઃ ॥ 7-45-40 સમ્પ્રક્ષાલૈઃ મૈત્ર્યાદિભિશ્ચિત્તશોધનં કુર્વદ્ભિઃ ॥ 7-45-41 ગોચારિણો ગોવન્મુખેનૈવ ચરન્તો હસ્તવ્યાપારશૂન્યા ઇત્યર્થઃ । મરીચિપાશ્ચન્દ્રરશ્મિ પાનેનૈવ જીવન્તઃ ॥ 7-45-47 નિયમાઃ અમ્બુપાનાદયસ્તૈરેવામ્પુષૈઃ ક્ષીરપૈરિત્યાદિનામભિઃ ખ્યાતૈઃ । પ્રવિશન્નેવાપશ્યમુપમન્યુમિતિ શેષઃ ॥ 7-45-58 સમાનાં સવત્સરણામર્બુદં સમાર્વુદમ્ ॥ 7-45-59 પ્રહસ્ય મન્દારનામ્નઃ ॥ 7-45-60 ભગવતા મહાદેવેન ॥ 7-45-61 ઉત્પાદિતં તસ્યૈવ દૈત્યસ્ય હનનાર્થમ્ ॥ 7-45-63 જીર્ણં જીર્ણતૃણવદ્વ્યર્થમિત્યર્થઃ ॥ 7-45-64 વરદત્તસ્ય સર્વશસ્ત્રાવધ્યસ્ત્વં ભવેતિ દત્તવરસ્ય ॥ 7-45-77 સપ્તકપાલેન ત્ર્યમ્બકદૈવત્યેન હેતુના । દેવૈઃ સપ્તકપાલેન રુદ્રમિષ્ટ્વા આપો નિર્મિતા ઇત્યર્થઃ ॥ 7-45-78 રુદ્રપ્રસાદાજ્જનયામાસતિ શેષઃ ॥ 7-45-81 મુસલેષ્વયોગ્રેષુ કાષ્ઠકીલેષુ ॥ 7-45-82 ચરુદ્રઃ ચરોર્દ્રવઃ મણ્ડ ઇતિ યાવત્ । ચરુશબ્દપૂર્વાદ્દ્રવતેરન્યેભ્યોપિ દૃશ્યત ઇતિ ડઃ । ભર્તારંવિનાપિ ચરુદ્રવપાનમાત્રેણ તવ પુત્રો ભવિષ્યતીત્યર્થઃ ॥ 7-45-96 ધૂમ્રશ્ચાપિ મમાનુજ ઇતિ ટ.થ.પાઠઃ ॥ 7-45-109 પાવનાનાં પવનાશિનામ્ । વનાશાનાં અબ્ભક્ષાણામ્ ॥ 7-45-112 પ્રવદ્ય પ્રપન્નો ભવ ॥ 7-45-118 દુરાધારઃ મનસિ ધર્તુમશક્યઃ 7-45-126 પ્રવાલાઙ્કુરભૂષણે વસન્તસ્તેન કાલોપ્યયમેવેત્યર્થઃ 7-45-139 ભૂધરઃ શેષનાગઃ ॥ 7-45-146 સર્વવાસકઃ સર્વસ્યાચ્છાદકઃ 7-45-161 અભવં સન્ધિરાર્ષઃ ॥ 7-45-165 ભાવા મૈવ । ભવાનિ ભૂયાસમ્ ॥ 7-45-168 અનાર્જવં વક્રમ્ । યુગં કલિયુગમ્ ॥ 7-45-174 અસારં નાસ્તિ સારો યસ્માદન્યસ્તમ્ ॥ 7-45-177 ઈશે ઈશસ્ય । ભવને સત્તાયામ્ । કો હેતુઃ કા યુક્તિઃ । ઈશસત્ત્વે પ્રમાણં નાસ્તીત્યર્થઃ ॥ 7-45-271 રથન્તરજ્યેષ્ઠે સામની ॥ 7-45-278 શુક્લં કર્મ હિંસારહિતો ધ્યાનાદિધર્મઃ ॥ 7-45-283 મિશ્રિતાય મિશ્રિતમાલાય ॥ 7-45-295 મુકુટે મુકુટાય ॥ 7-45-296 ત્રીણિ નેત્રાણીવ નેત્રાણિ લોકયાત્રાનિર્વાહકાણ્યગ્નિચન્દ્રસૂર્યાખ્યાનિ નેત્રાણિ યસ્ય તસ્યૈ ત્રિનેત્રનેત્રાય । લોચને લોચનાય ॥ 7-45-298 સ્રષ્ટારાય ઔણાદિકઃ સૃજેત્વારન્ । સ્રષ્ટ્રે ઇત્યર્થઃ ॥ 7-45-304 માયાય માયાવિને ॥ 7-45-325 કામેભ્યઃ કામાન્ કામ્યમાનાન્ અર્થાન્ ॥ 7-45-333 ષડ્વિંશકમિતિ ખ્યાતમિતિ ટ.થ.પાઠઃ ॥ 7-45-336 તં ત્વાં પ્રણમ્ય શૈરસા પ્રસાદ્ય પ્રાર્થયે પ્રભો ઇતિ ટ.થ.પાઠઃ ॥ 7-45-375 પરિવિષ્ટં પરિવેષવન્તમ્ ॥